cis_banner_final_en.png
An ninh năng lượng của Ấn Độ và triển vọng hợp tác với Việt Nam (Phần 1)

14/06/2019


An ninh năng lượng của Ấn Độ và triển vọng hợp tác với Việt Nam (Phần 1)


PGS, TS Đoàn Xuân Thủy*

Tóm tắt

Bước sang thế kỷ XXI Ấn độ đã trở thành một trong nền kinh tế lớn có tốc độ tăng trưởng cao hàng đầu thế giới, do đó nhu cầu về nguồn năng lượng tăng nhanh. Mặc dù đã hết sức nỗ lực trong phát triển các nguồn năng lượng trong nước, song cho đến nay tăng trưởng kinh tế của Ấn Độ vẫn đang phụ thuộc rất lớn với nguồn năng lượng nhập khẩu, đặc biệt là dầu lửa, do đó Ấn Độ đang đứng trước thách thức rất lớn về an ninh năng lượng cho phát triển. Việt Nam và Ấn Độ là những đối tác có quan hệ truyền thống tốt đẹp, trong đó hợp tác về năng lượng đã từng bước phát triển và có nhiều triển vọng. Để tận dụng được cơ hội phát triển cho cả Việt Nam, Ấn Độ, các bên vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và thực hiện các giải pháp thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế và năng lượng trên cơ sở phát huy các thế mạnh của mình.

Abstract

In the 21st century, India becomes an influential economy with the global highest growth rate, consequently the demands for energy increase rapidly. Although India tries her best in developing domestic energy resources, Indian economy depends largely on the imported energies, especially oil, as the result, India has been facing up with the big challenges of energy security for development. Vietnam and India are in a good partnership, and there are many promising prospects in energy. To take the full advantages of development opportunity for both Vietnam and India, both parties need to conduct further research and find the solutions to enhance the cooperation in economics and energy based on their competitive advantages.

*******

1. Khái quát về tình hình kinh tế Ấn Độ

Ấn Độ ngày nay là một trong số những nền kinh tế khá ổn định và có tốc độ phát triển cao dựa trên nguồn lao động có kỹ năng với giá thấp, có tiềm lực khoa học và công nghệ và đặc biệt là sự phát triển rất nhanh của các ngành dịch vụ như công nghệ thông tin, dịch vụ tài chính ngân hàng. Tại Ấn Độ có tới 82% dân số nam và 47,5% dân số nữ được phổ cập giáo dục (70% dân số).

Kinh tế Ấn Độ giai đoạn 2000-2017 tăng 3,3 lần[1], tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm đạt 7,1%. Nếu tính theo sức mua tương đương (PPP) thì GDP của Ấn Độ năm 2017 đã đứng thứ ba thế giới sau Trung Quốc và Mỹ (chiếm 7,4% GDP thế giới). Các chỉ số kinh tế vĩ mô của Ấn Độ giai đoạn 2007-2017 được phản ánh qua các số liệu của IMF ở bảng1 dưới đây:

Bảng 1: Các chỉ số kinh tế vĩ mô cơ bản của Ấn Độ giai đoạn 2007-2017

  2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Tốc độ tăng GDP (%) 9,8 3,9 8,5 10,3 6,6 5,5 6,4 7,4 8,2 7,1 6,7
GDP (nghìn tỷ USD) 1,2 1,2 1,4 1,7 1,8 1,8 1,9 2,0 2,1 2,3 2,6
GDP/ người (nghìn USD) 3,8 3,9 4,2 4,5 4,8 4,9 5,2 5,5 5,9 6,2 6,5
Tỷ lệ tích lũy (%GDP) 38,1 34,3 36,5 36,5 39,6 38,3 34,0 34,3 31,8 30,3 31,7
Tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu (%) 18,5 7,1 -4,1 26,7 11,8 0,2 5,0 3,6 -5,3 6,5 7,2
Tốc độ tăng kim ngạch nhập khẩu (%) 18,8 3,2 5,3 15,7 10,3 1,4 -3,6 5,4 0,4 4,1 10,6
Tỷ lệ thất nghiệp trong lực lượng lao động (%) 4,1 4,1 3,8 3,5 3,5 3,6 3,5 3,4 3,5 3,5 3,5

Nguồn: IMF

 

Theo dự báo của của Pricewaterhouse Coopers, với tốc độ tăng trưởng GDP năm 2019 của Ấn Độ là 7,6% và Vương quốc Anh là 1,6%, thì Ấn Độ sẽ vượt qua Vương quốc Anh về GDP danh nghĩa, trở thành quốc gia chiếm vị trí thứ sáu trong bảng xếp hạng các quốc gia trên thế giới về GDP. Theo dự báo dài hạn của Ngân hàng Standard Chartered, các nền kinh tế lớn nhất thế giới trong thập kỷ tới sẽ là Ấn Độ và Trung Quốc, sẽ kết thúc sự lãnh đạo của Hoa Kỳ và đẩy nền kinh tế Mỹ xuống vị trí thứ ba. Theo các chuyên gia tại Diễn đàn Kinh tế thế giới, trong 10 năm, Ấn Độ sẽ tăng gấp ba GDP danh nghĩa, mặc dù nó sẽ vẫn là nền kinh tế đứng thứ ba thế giới.

Dự báo, trong tương lai, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc sẽ chậm lại, trong khi đối với Ấn Độ thì ngược lại, tốc độ tăng trưởng kinh tế sẽ tiếp tục tăng. Đến năm 2020, Ấn Độ sẽ tăng tốc tăng trưởng GDP lên 7,8%, trong khi Trung Quốc sẽ giảm xuống còn 5% vào năm 2030. Do đó, đến năm 2030, GDP của Trung Quốc tính theo PPP sẽ là 64 nghìn tỷ USD và Ấn Độ - 46,3 nghìn tỷ USD. Như vậy, GDP tính theo PPP của Ấn Độ có thể vượt qua cả Mỹ (ước tính GDP của Mỹ sẽ đạt mức 31 nghìn tỷ USDvào năm 2030). Nguồn lực của sự tăng trưởng bùng nổ ở Ấn Độ trong tương lai những năm tới là dân số tương đối trẻ của quốc gia và tăng trưởng tiêu dùng. Dân số trẻ tạo ra nhu cầu lớn về việc làm. Đến năm 2030, chỉ riêng trong lĩnh vực sản xuất và dịch vụ sẽ tạo thêm khoảng 100 triệu việc làm mới. Ngày nay, độ tuổi trung bình của dân số Ấn Độ chỉ là 28 tuổi. Đến năm 2030, tuổi trung bình của người Ấn Độ sẽ tăng lên 31 tuổi, trong khi ở Mỹ và Trung Quốc sẽ tăng lên 40 tuổi. Ngoài ra, 60% GDP của Ấn Độ đến từ tiêu dùng hộ gia đình.

Trong cấu trúc của GDP Ấn Độ giai đoạn 2015-2017, các ngành nông nghiệp và khai khoảng có tốc độ tăng trưởng thấp hơn, năm 2017 đóng góp vào GDP khoảng 18,1%; công nghiệp - 28,2%. Lĩnh vực dịch vụ có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất, tỷ trọng dịch vụ trong GDP năm 2017 đạt mức 53,7%, trong đó các dịch vụ tài chính bảo hiểm chiếm 21,7%, tương đương với các nền kinh tế phát triển trên thế giới.

2. Tình hình an ninh năng lượng của Ấn Độ

Với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, nhu cầu về năng lượng của Ấn Độ cũng gia tăng. Hiện nay, Ấn Độ cũng đang là quốc gia tiêu thu năng lượng hàng đầu thế giới, do đó, ngành năng lượng có xu hướng tăng trưởng nhanh. Trong cơ cấu tiêu dùng năng lượng thì tiêu dùng than đá và các sản phẩm từ than năm 2015 chiếm đến 44,5%, chủ yếu cho phát triển nhiệt điện. Mặc dù việc thăm dò và khai thác than đã được đẩy mạnh, sản lượng khai thác tăng nhanh, song nhu cầu về tiêu dùng còn tăng nhanh hơn. Trong giai đoạn 1995-2015, sản lượng khai thác than tăng trung bình 3,8%, trong khi nhu cầu tiêu dùng than tăng 5,3%. Mức độ đáp ứng tiêu dùng than bằng sản lượng than khai thác trong nước đã giảm từ 97% năm 1990 xuống còn 70% vào năm 2016. Sự gia tăng tiêu dùng năng lượng than đá vừa đặt ra cho Ấn Độ những thách thức về môi trường vừa gia tăng tính phụ thuộc vào nhập khẩu than. Những quốc gia chủ yếu đang cung cấp than cho Ấn Độ gồm Úc, Indonesia và Nam Phi, chiếm gần 82% lượng than nhập khẩu của Ấn Độ trong năm 2017.

Tình hình sản xuất và tiêu dùng năng lượng của Ấn Độ năm 2015 được phản ánh qua các số liệu của bảng 2.

Trong số các nguồn năng lượng, dầu lửa và các sản phẩm từ dầu lửa chiếm tới 24,23% tiêu dùng năng lượng, nhưng Ấn Độ chỉ có thể đáp ứng nhu cầu đó từ sản lượng đầu lửa khai thác trong nước ở mức 19%, do đó phải nhập khẩu trên ¾, chủ yếu từ các quốc gia là Iraq và  Ả Rập Xêút. Trữ lượng dầu ở Ấn Độ năm 2016 vào khoảng 0,6 tỷ tấn (0,3% trữ lượng của thế giới). Ấn Độ nhập khẩu dầu thô không những cho nhu cầu tiêu dùng nội địa mà còn để tiếp tục chế biến và tái xuất khẩu.

Ngoài dầu, Ấn Độ đang sử dụng các nguồn năng lượng sinh học từ gỗ, mía, phân, v.v. (chiếm khoảng 23% mức tiêu thụ năng lượng). Tỷ lệ các nguồn năng lượng tái tạo (RES) ở Ấn Độ thấp hơn đáng kể so với châu Phi cận Sahara (61,4% vào năm 2015), nhưng cao hơn nhiều so với chỉ số này đối với Nam Phi (11,1%) và Trung Quốc (3,8%). Ấn Độ dựa vào sự phát triển của năng lượng tái tạo sạch, đặc biệt là năng lượng mặt trời và gió. Vào năm 2015, Viện Chuyển đổi quốc gia đã chuẩn bị một dự thảo về chính sách năng lượng mới cho Ấn Độ với quy mô lớn về năng lượng tái tạo. Tỷ lệ năng lượng tái tạo ròng trong cơ cấu năng lượng đã tăng đáng kể từ 0,04% năm 2000 lên 0,6% vào năm 2015. Theo ước tính của IEA, năm 2016, tỷ lệ năng lượng mặt trời quang điện chiếm 1% lượng điện được tạo ra, điện gió -3%. Dự kiến ​​đến năm 2022, nền kinh tế Ấn Độ sẽ tăng gấp đôi công suất lắp đặt năng lượng tái tạo. Ngành năng lượng của Ấn Độ đã có một bước nhảy vọt về điện khí hóa từ đầu thế kỷ, chỉ trong một thập kỷ rưỡi đã gia tăng tỷ lệ dân số được cung cấp điện từ 59,4% lên tới 84,5%. Năng lượng tái tạo không những góp phần điện khí hóa Ấn Độ nói chung, mà còn góp phần phát triển khu vực nông thôn nói riêng. (Xem tiếp phần 2)

* Phó Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (Assoc. Prof. Dr. Doan Xuan Thuy, Deputy Director, Institute of Political Economics, Ho Chi Minh National Academy of Politics).

[1] GDP năm 2017 lớn gấp 3,3 lần GDP năm 2000.

Bình luận của bạn