cis_banner_final_en.png
Phát triển năng lượng tái tạo Ấn Độ và gợi ý chính sách cho Việt Nam (Phần 1)

17/06/2019


Phát triển năng lượng tái tạo Ấn Độ và gợi ý chính sách cho Việt Nam (Phần 1)


ThS Nguyễn Trung Đức*

Tóm tắt

Bài viết đề cập đến việc phát triển năng lượng tái tạo ở Ấn Độ. Ấn Độ là quốc gia đang trỗi dậy mạnh mẽ với nền kinh tế có tốc độ phát triển nhanh hàng đầu thế giới nên vấn đề năng lượng và an ninh năng lượng đang được quan tâm rất lớn. Chính phủ Ấn Độ đã sớm đưa năng lượng tái tạo vào các chính sách phát triển của mình bao gồm trong khung chính sách quốc gia và chính sách của các bang, lãnh thổ liên bang. Hiện nay, Ấn Độ đang là một trong những nước lớn nhất thế giới về sản xuất năng lượng từ các nguồn tái tạo, thu hút được nhiều nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước để phát triển. Bên cạnh đó, ngành năng lượng tái tạo Ấn Độ cũng đang đối mặt với một số khó khăn và thách thức. Từ những kinh nghiệm của Ấn Độ trong việc phát triển năng lượng tái tạo, bài viết rút ra một số gợi ý đối với Việt Nam để có thể hoàn thiện chính sách phát triển ngành năng lượng tái tạo.

Từ khóa: An ninh năng lượng, Năng lượng tái tạo, Ấn Độ

Abstract

This report talks about the development of renewable energy in India. India is the first strong fast growing emergy economy country in the world. That why energy and security energy are the most intered in India. Indian Government has already intergrated renewable energy into the developing policies, including their National Framework policies and State policies. Currently, India is one of the largest countries for energy production from renewable sources, attracting a lot of domestic and foreign investment resources. Thus, India's renewable energy industry is also facing with a lot of difficulties and challenges. From India's developing renewable energy experience, this report shows some suggestion for Vietnam to complete the policy for the renewable energy industry development.

Key words: Energy Security, Renewable Energy, India.

*******

1. Đặt vấn đề

Ngày nay, trong bối cảnh an ninh năng lượng đang trở thành vấn đề “nóng” của cả thế giới, việc tìm kiếm các nguồn năng lượng thay thế, năng lượng tái tạo là xu thế tất yếu của hầu hết các quốc gia. Ngành năng lượng tái tạo đóng vai trò chính trong quá trình chuyển đổi năng lượng đang diễn ra trên thế giới. Việc sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo là sự lựa chọn hàng đầu khi nó là nguồn cung cấp năng lượng hiện đại, đáng tin cậy và sạch hơn. Hơn 170 quốc gia đã thiết lập các mục tiêu về năng lượng tái tạo, và gần 150 nước đã ban hành các chính sách nhằm xúc tiến đầu tư cho các công nghệ năng lượng tái tạo.

Ấn Độ là một quốc gia đang trỗi dậy mạnh mẽ với tốc độ phát triển kinh tế nhanh hàng đầu trên thế giới. Để đáp ứng nhu cầu năng lượng cho một nền kinh tế đang phát triển nhanh, Ấn Độ sẽ cần nguồn cung cấp năng lượng gấp nhiều lần năng lượng tiêu thụ hiện tại khi mà nhiều vùng ở Ấn Độ vẫn còn tình trạng thiếu điện. Trong những thập kỷ gần đây khi sự phát triển công nghệ đã cho phép khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng gió, năng lượng mặt trời, năng lượng địa nhiệt, năng lượng đại dương, năng lượng sinh khối và công nghệ tế bào nhiên liệu, thì các nguồn năng lượng này đang được khai thác để khắc phục tình trạng thiếu năng lượng ở Ấn Độ. Bên cạnh đảm bảo nguồn cung năng lượng, năng lượng tái tạo còn giải quyết các bài toán về ô nhiễm môi trường, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, mang hệ thống năng lượng đến các vùng kém phát triển của đất nước này.

2. Chính sách phát triển năng lượng tái tạo của Ấn Độ

Ấn Độ là một quốc gia tiên phong trong việc khởi xướng các chính sách phát triển năng lượng tái tạo, cũng như trong việc thiết lập các cấu trúc thể chế tương ứng. Trong đó khung chính sách quốc gia quy định các chính sách chung mà dựa vào đó các bang và lãnh thổ liên bang đưa ra các chính sách và các chương trình hành động cụ thể.

2.1. Khung chính sách quốc gia

Việc lập kế hoạch phát triển năng lượng tái tạo ở Ấn Độ bắt đầu vào năm 1982, khi Phòng Năng lượng phi truyền thống (DNES) được thành lập trong Bộ Năng lượng để quản lý mọi khía cạnh liên quan đến năng lượng mới và tái tạo. Phòng đã được nâng cấp thành Bộ Năng lượng Phi truyền thống (MNES) vào năm 1992 và được đổi tên thành Bộ Năng lượng Mới và Tái tạo (MNRE) vào tháng 10 năm 2006. Việc ưu đãi thuế suất cho nguồn năng lượng gió trong đầu những năm 1990 là một mốc quan trọng trong hành trình của Ấn Độ hướng tới các chính sách hỗ trợ phát triển năng lượng tái tạo.

Năm 2003, Đạo luật Điện lực được ban hành đã đưa ra một định hướng rõ ràng về sự phát triển và tích hợp năng lượng tái tạo vào lưới điện. Năm 2006, Ấn Độ thông qua chính sách Thuế quan quốc gia đã giao trách nhiệm cho các bang trong việc áp dụng nghĩa vụ mua năng lượng từ các nguồn tái tạo của các công ty phân phối điện với mức thuế ưu đãi. Năm 2008, Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về biến đổi khí hậu (NAPCC). Kế hoạch đã xác định 8 “nhiệm vụ quốc gia” cốt lõi để phát triển bền vững, một trong số đó là "Sứ mệnh Mặt trời quốc gia" với mục tiêu bổ sung 20 GW điện năng lượng mặt trời vào năm 2022 (sau đó được sửa đổi thành 100 GW). “Sứ mệnh Mặt trời quốc gia” đã đưa năng lượng mặt trời trở thành trọng tâm trong việc phát triển năng lượng tái tạo của Ấn Độ, trong khi năng lượng gió đang tiếp tục chiếm ưu thế trong việc cung cấp điện năng cho lưới điện quốc gia. Xu hướng này đã bị đảo ngược trong giai đoạn 2016-2017, khi công suất từ nguồn năng lượng mặt trời (5525 MW) vượt quá sức gió (5502 MW), và xu hướng này có khả năng tiếp tục trong tương lai.

Ấn Độ đang điều hành một trong những chương trình mở rộng năng lực sản xuất năng lượng tái tạo đầy tham vọng. Mục tiêu đến năm 2022, Ấn Độ có thể tăng gấp đôi công suất điện gió và tăng gần 15 lần điện mặt trời từ tháng 4/2016. Những mục tiêu đầy tham vọng này sẽ đặt Ấn Độ vào các nhà lãnh đạo thế giới về sử dụng năng lượng tái tạo và đặt Ấn Độ ở trung tâm của dự án “Liên minh năng lượng mặt trời” quốc tế  thúc đẩy sự phát triển và phát triển năng lượng mặt trời quốc tế đến hơn 120 quốc gia[1].

Mục tiêu của chính phủ về 20 GW công suất lắp đặt năng lượng mặt trời vào năm 2022 đã đạt được trước bốn năm vào tháng 1 năm 2018, thông qua các nhà máy năng lượng mặt trời cũng như các dự án pin mặt trời trên mái nhà. Do đó, Ấn Độ đã đặt ra mục tiêu mới đạt 100 GW năng lượng mặt trời vào năm 2022. Bốn trong số bảy nhà máy năng lượng mặt trời lớn nhất thế giới đang ở Ấn Độ bao gồm nhà máy năng lượng mặt trời lớn thứ hai trên thế giới tại Kurnool bang Andhra Pradesh với công suất 1000 MW. Nhà máy điện mặt trời lớn nhất thế giới, Bhadla Solar Park đang được xây dựng tại Rajasthan với công suất 2255 MW và dự kiến sẽ hoàn thành vào cuối năm 2018. 

Dự thảo kế hoạch chi tiết do Trung tâm Điện lực Trung ương công bố, Ấn Độ sẽ có 57% tổng công suất điện sẽ từ các nguồn tái tạo vào năm 2027. Cụ thể, công suất lắp đặt năng lượng tái tạo là 275 GW, ngoài 72 GW thủy năng, 15 GW năng lượng hạt nhân và gần 100 GW từ các nguồn “phát thải bằng không khác”[2].

2.2. Chính sách của các bang

Ở Ấn Độ, bên cạnh Đạo luật Điện lực, năm 2003, việc phát triển năng lượng tái tạo được quy định bởi hai bộ chính sách: chính sách nhà nước trung ương và chính sách của các bang. Trong số 29 bang và 7 lãnh thổ liên bang, 27 bang và 2 lãnh thổ liên bang đã công bố chính sách về năng lượng tái tạo. Một số bang có chính sách tương đối hoàn thiện và đầy đủ, tuy nhiên, hầu hết các bang đều có các đặc thù riêng trong về phát triển năng lượng tái tạo (Bảng 1).

Bảng 1: Chính sách năng lượng tái tạo ở các bang và các lãnh thổ liên bang ở Ấn Độ


Dành cho các dự án các hộ gia đinh sử dụng điện năng trên mái nhà và điện nối lưới.
Chú thích: các ô được tích là các lĩnh vực năng lượng tái tạo được đưa vào chính sách phát triển của các bang (Nguồn: Bộ Năng lượng Mới và Tái tạo Ấn Độ)

Bang Karnataka đã công bố chính sách năng lượng tái tạo và chính sách năng lượng mặt trời trong năm 2014, nhưng chính sách năng lượng tái tạo lại không bao gồm các công nghệ năng lượng mặt trời. Chính sách của Kerala chỉ tập trung vào năng lượng gió và mặt trời. Chính sách tích hợp của Manipur không bao gồm thủy điện. Tại Mizoram, các chính sách thủy điện nhỏ và mặt trời không được đưa vào trong chính sách năng lượng tái tạo. Chính sách năng lượng tái tạo tích hợp ở bang Odisha đã thay thế hoàn toàn chính sách năng lượng mặt trời… Nhìn chung, các bang và lãnh thổ liên bang điều dựa vào điều kiện kinh tế xã hội và vị trí địa lý của bang để ưu tiên ban hành chính sách phát triển một vài loại năng lượng tái tạo mà địa phương có lợi thế.

3. Thành tựu và các thách thức trong phát triển năng lượng tái tạo ở Ấn Độ

3.1. Thành tựu đạt được

* Ấn Độ đang là một trong những nước lớn nhất thế giới về sản xuất năng lượng từ các nguồn tái tạo, năng lượng tái tạo đóng góp quan trọng cho lưới điện quốc gia.

Năng lượng tái tạo (không bao gồm các nhà máy thủy điện) chiếm 20% tổng công suất lắp đặt (71,325 GW) tính đến 30/6/2018[3]. Tổng công suất lắp đặt của các nhà máy thủy điện là 45,29 GW tính đến ngày 31/03/2018, góp phần vào 13% tổng công suất điện[4]. Do đó, năng lượng tái tạo bao gồm các nhà máy thủy điện hiện đang chiếm tới hơn 33% tổng công suất điện được lắp đặt ở Ấn Độ (Biểu đồ 1).

Công suất điện gió là 34.046 MW tính đến ngày 31/03/2018, Ấn Độ trở thành nước sản xuất điện gió lớn thứ tư trên thế giới với 20 nhà sản xuất và 53 mô hình tuabin gió[5] khác nhau. Ấn Độ đã xuất khẩu được các tuabin gió này sang châu Âu, Mỹ và một số quốc gia khác[6].

Năng lượng sinh khối từ đốt sinh khối, khí hóa sinh khối và xử lý bã mía đạt công suất lắp đặt 8,3 GW tính đến ngày 31/3/2018. Mô hình khí sinh học kiểu gia đình đạt 3,98 triệu đơn vị[7].

* Thu hút được nhiều nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước để phát triển ngành năng lượng tái tạo

Từ năm 1991, Ấn Độ đã mở cửa thị trường điện nhằm khuyến khích và cho phép các công ty tư nhân tham gia vào sản xuất, phát điện. Theo Bộ Thương mại và Công nghiệp, trong giai đoạn từ tháng 4/2000 đến tháng 3/2017, ngành này đã thu hút 11,59 tỷ USD đầu tư trực tiếp nước ngoài. Hiện tại đang có 293 công ty cả Ấn Độ và nước ngoài đã cam kết đầu tư vào các dự án có tổng công suất 266 GW cho năng lượng mặt trời, gió và sinh học tại Ấn Độ trong vòng 5 - 10 năm tới với tổng số vốn dự kiến 310 - 350 tỷ USD[8] (Xem tiếp phần 2)

* Viện Nghiên cứu Ấn Độ và Tây Nam Á, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam (MA. Nguyen Trung Duc, Vietnam Institute for Indian and Southwest Asian Studies, Vietnam Academy of Social Sciences).

[1] Amitabh Sinha (2015), Here are India’s INDC objectives and how much it will cost, The Indian Express. https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/here-are-indias-indc-objectives-and-howmuch-it-will-cost/

[2] Safi, Michael (2016), “India plans nearly 60% of electricity capacity from non-fossil fuels by 2027", The Guardian

[3] MNRE (2018b), Physical Progress (Achievements), Ministry of New and Renewable Energy, Govt. of India.

[4] MNRE (2018a), All India Installed Capacity of Utility Power Stations, Ministry of New and Renewable Energy, Govt. of India

[5] Các tuabin Ấn Độ sản xuất có chất lượng quốc tế có quy mô lên đến 3 MW.

[6] MNRE (2018c ), Press Information Bureau Government of India Ministry of New and Renewable Energy.

[7] MNRE (2018b), Physical Progress (Achievements), Ministry of New and Renewable Energy, Govt. of India Energy

[8] Nguyễn Tuấn Quang (2017), “Ngành điện Ấn Độ”, xem tại: http://cis.org.vn/article/2564/nganh-dien-an-do-phan-1.html.

Bình luận của bạn