cis_banner_final_en.png
Các cuộc đối đầu ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

20/06/2019


Các cuộc đối đầu ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương


HARSH V. PANT*

Cùng với sự gia tăng căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc, các quốc gia khu vực ở Ấn Độ-Thái Bình Dương không có đủ thời gian để đứng về phía họ.

Tháng trước (5/2019), Sri Lanka, Nhật Bản và Ấn Độ đã ký thỏa thuận hợp tác phát triển cảng container ở phía Đông cảng Colombo với chi phí ước tính từ 500 đến 700 triệu USD. Cảng Colombo vận chuyển gần 90% hàng hóa trên biển Sri Lanka và là cảng bận rộn nhất Tây Nam Á, vì nó kết nối bốn khu vực địa lý chính: Châu Âu, Trung Đông, Châu Phi và Châu Á, nên mang ý nghĩa quan trọng về mặt chiến lược. Sri Lanka hy vọng sẽ thúc đẩy sự năng động kinh tế khu vực thành lợi thế của mình bằng cách tăng cường năng lực của cảng này và kết nối giao thông khu vực.

Hình bóng Trung Quốc bao phủ khắp Sri Lanka kể từ khi quốc đảo này gần như buộc phải nhượng lại quyền kiểm soát cảng Hambantota trong hợp đồng thuê 99 năm sau khi rơi vào bẫy nợ nghiêm trọng. Mặc dù có sự thay đổi chính trị ở nước này, nhưng thật khó để rũ bỏ sự kiểm soát của Bắc Kinh, và do đó, Sri Lanka rất muốn lôi kéo những người chơi khác trong khu vực, đặc biệt là Ấn Độ và Nhật Bản vào các dự án quan trọng khác. Nhưng vai trò của Ấn Độ ở Sri Lanka tiếp tục tạo ra tâm lý mãnh mẽ với các báo cáo vào năm ngoái về sự rạn nứt nghiêm trọng giữa Tổng thống Maithripala Sirisena và Thủ tướng Ranil Wickremeinghe về vấn đề Ấn Độ tham gia dự án. Mặc dù dự án này là dự án ba bên với sự tham gia của Nhật Bản. Quan hệ kinh tế lâu đời giữa Nhật Bản và Sri Lanka cuối cùng dường như đã khiến thỏa thuận trở nên phù hợp với chính quyền địa phương.

Vào thời điểm sáng kiến “Vành đai, Con đường” (BRI) của Trung Quốc đang định hình lại sự tham gia của Bắc Kinh ở khu vực Nam Á, có một cảm giác cấp bách mới để đưa ra một phản ứng phù hợp ở New Delhi. Sự tham gia của Ấn Độ và Nhật Bản đang nổi lên như một biến số quan trọng trong ma trận này, và Sri Lanka đang trở thành điểm nút. Ngoài cảng Colombo ra, hai quốc gia này cũng có kế hoạch hợp tác phát triển cảng Trincomalee ở phía Đông Sri Lanka để hỗ trợ các chiến lược “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở” của họ. Ấn Độ cũng đang hợp tác với Nhật Bản trong việc phát triển Hành lang tăng trưởng châu Á - châu Phi (AAGC) nhằm liên kết lục địa châu Phi với Ấn Độ và các quốc gia ở khu vực Nam Á và Đông Nam Á.

Mỹ cũng muốn cung cấp một số hỗ trợ kinh tế dù muộn màng cho tầm nhìn Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của mình bằng cách tăng cường hỗ trợ tài chính cho các quốc gia trong khu vực thông qua một cơ quan được đề xuất – Cơ quan Tài chính phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USIDFC). Trong báo cáo chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương được công bố gần đây, Lầu Năm Góc đã nhấn mạnh đến nỗ lực của Trung Quốc nhằm “sắp xếp lại” khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương để tận dụng lợi thế của mình bằng cách tận dụng việc hiện đại hóa quân sự và “kinh tế kẻ cướp” (predatory economics) để ép buộc các quốc gia ngay cả khi nó mô tả Ấn Độ như một đối tác mà Washington chia sẻ “tầm nhìn chung” về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Báo cáo lập luận rằng, thông qua chính sách “Hành động Phía Đông”, Ấn Độ tiếp tục thực hiện các khoản đầu tư trong lĩnh vực an ninh, kinh tế và phát triển quan trọng nhằm bảo đảm tầm nhìn về khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở. Mỹ khẳng định rằng, “tầm nhìn của họ về khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do là tất cả các quốc gia, bất kể quy mô lớn nhỏ, đều có thể thực thi chủ quyền của mình mà không chịu sự ép buộc của các quốc gia khác”, đồng thời “thúc đẩy tăng trưởng bền vững và kết nối trong khu vực”.

Đồng thời, trong bài phát biểu quan trọng được chờ đợi từ lâu tại Đối thoại Shangri-La về chính sách của chính quyền Trump về chiến lược “Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương: tự do và rộng mở”, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Patrick Shanahan lập luận mạnh mẽ rằng, Mỹ sẽ không phớt lờ hành vi của Trung Quốc. Khi ông cho rằng, có lẽ “mối đe dọa lâu dài lớn nhất đối với lợi ích sống còn của các quốc gia trong khu vực này đến từ người tìm cách phá hoại, thay vì duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ”, thì mục tiêu là điều ai cũng hiểu. Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc, tướng Ngụy Phương Hòa, đã phản ứng cùng trên diễn đàn này rằng, “trong những năm qua, một số người đã liều lĩnh thổi phồng, phóng đại và kịch tính hóa “thuyết đe dọa Trung Quốc”, một phần do thiếu hiểu biết về lịch sử, văn hóa và chính sách Trung Quốc, nhưng nhiều khả năng là do sự hiểu lầm, định kiến hoặc thậm chí là một chương trình nghị sự ẩn giấu”.

Cùng với sự gia tăng căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc, các quốc gia khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương không có đủ thời gian để đứng về phía họ. Không có gì đáng ngạc nhiên khi hoạt động ngoại giao khu vực trở nên bận rộn. Tuần trước, Mỹ, Ấn Độ, Australia và Nhật Bản nhấn mạnh nỗ lực duy trì sự tôn trọng phổ quát đối với luật pháp quốc tế và tự do hàng hải và hàng không trong khu vực, đồng thời cũng hỗ trợ mạnh mẽ cơ chế do ASEAN lãnh đạo để giữ gìn và thúc đẩy trật tự trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương dựa trên các quy tắc. Nhóm các quốc gia này, được gọi là Quad, có sự khởi đầu chậm chạp, và hiện tại mất phương hướng, nên chỉ có thể tăng cường nỗ lực tập thể trong việc quản lý bất ổn trong khu vực.

Các quốc gia nhỏ hơn trong khu vực sẽ tốt hơn khi có các lựa chọn thay thế cho Trung Quốc xuất hiện. Với tất cả những phát ngôn từ Washington thì Chính quyền Trump sẽ tiếp tục hướng nội. Nước Mỹ đã thất bại trong việc đưa ra một chiến lược mạch lạc, kết hợp các khía cạnh chiến lược và kinh tế trong sự thay đổi ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Kết quả là, đương nhiên các cường quốc trong khu vực như Ấn Độ và Nhật Bản phải mạnh dạn hơn và quyết đoán hơn trong việc lãnh đạo khu vực. Đây là những gì thời điểm lịch sử đòi hỏi từ những người chơi quan trọng trong khu vực. Và New Delhi và Tokyo dường như chuẩn bị thực hiện bước đi này. Hợp tác của họ ở cảng Colombo là một trong những biểu hiện quan trọng nhất của quyết định này, nhưng chỉ nên coi là một sự khởi đầu.

Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ

Nguồn: https://www.orfonline.org/research/indo-pacific-contestations-51813/

 

* Giám đốc Nghiên cứu quỹ Các nhà quan sát Ấn Độ

Bình luận của bạn