cis_banner_final_en.png
Vấn đề khó trong quan hệ Trung - Ấn và sách lược của Trung Quốc (Phần 1)

24/06/2019


Vấn đề khó trong quan hệ Trung - Ấn và sách lược của Trung Quốc (Phần 1)

Giữa Trung Quốc và Ấn Độ tồn tại rất nhiều vấn đề mang tính kết cấu, vốn đã hạn chế sự hợp tác chiến lược giữa hai nước. Ấn Độ là một nước mạnh trong khu vực, trên thế giới cũng có không ít những nước kiểu này. Làm thế nào để xử lý mối quan hệ với những nước này, trong phân tích về chiến lược ngoại giao của Trung Quốc lại không đề cập nhiều và điều này cần phải được thay đổi.


Khoảng giữa tháng 6 đến tháng 8/2017, vấn đề Doklam giữa Trung Quốc và Ấn Độ đã gây ra sự đối đầu biên giới nghiêm trọng diễn ra trong hơn 2 tháng. Quan hệ Trung-Ấn vấp phải thách thức chưa từng có. Từ đó đến nay, sự quan tâm của Trung Quốc đối với Ấn Độ và các động thái liên quan tăng mạnh. 

Chiều ngày 28/1/2018, tại một buổi thảo luận học thuật công khai, Diệp Hải Lâm - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Nam Á thuộc Viện nghiên cứu châu Á-Thái Bình Dương, Viện khoa học xã hội Trung Quốc - đã chia sẻ quan điểm của ông về quan hệ Trung-Ấn và các vấn đề liên quan. Ông cho rằng giữa Trung Quốc và Ấn Độ tồn tại rất nhiều vấn đề mang tính kết cấu, vốn đã hạn chế sự hợp tác chiến lược giữa hai nước. “Xác định tính chất về Ấn Độ Dương, chúng ta nói đó là một phương hướng thứ yếu trong toàn bộ chiến lược của Trung Quốc; xác định tính chất về Ấn Độ, thì chúng ta phải thừa nhận rằng, Trung Quốc và Ấn Độ không thể trở thành đối tác”. Ông nhấn mạnh: “Là người dân của một nước lớn kiện toàn, đối với bên ngoài, chúng ta có thể muốn rất nhiều thứ, có thể có rất nhiều yêu cầu, nhưng đồng thời cũng phải chuẩn bị sẵn sàng trả giá rất lớn cho việc này. Điều này cần sự thay đổi về phương thức tư duy”. 

Kể từ sự kiện Doklam năm 2017 đến nay, sự quan tâm của người dân Trung Quốc về Ấn Độ tăng lên. Điều khác với một số quan hệ song phương ổn định lâu dài khác là quan hệ Trung-Ấn hiện đang ở thời kỳ biến động nhanh chóng, trong thời gian sắp tới sẽ có thay đổi rất lớn. Căn cứ vào tình hình hiện nay, tác giả bài viết đã phát biểu một số quan điểm cá nhân của ông đối với quan hệ Trung-Ấn: 

Vấn đề quan hệ Trung-Ấn không có liên quan gì đến Mỹ 

Xét một cách tổng thể, quan điểm của người Trung Quốc về Ấn Độ và quan điểm của người Ấn Độ về Trung Quốc, ít nhiều có một số khác biệt. Trong quan điểm của người Trung Quốc về Ấn Độ, có một số là sự thực, một số là phiến diện, và trong quan điểm của người Ấn Độ về Trung Quốc cũng như vậy, nhưng điểm phiến diện của hai bên hoàn toàn khác nhau. 

Từ xưa đến nay, người Trung Quốc thực ra không quá coi Ấn Độ là nước láng giềng chủ chốt hoặc quan trọng, phương hướng chính về ngoại giao của Trung Quốc là phương hướng trên biển, thách thức chính của ngoại giao Trung Quốc đến từ Mỹ. Ở Trung Quốc thậm chí còn có một quan niệm cho rằng chỉ cần quan hệ Trung-Mỹ ổn định thì các vấn đề của ngoại giao Trung Quốc sẽ được giải quyết, tất cả các vấn đề ngoại giao khác đều phụ thuộc vào quan hệ Trung-Mỹ, vì vậy mới có một ý kiến cho rằng, “quan hệ Trung-Mỹ là vấn đề quan trọng nhất”. Nhưng quan điểm này có hai vấn đề cần phải cân nhắc: 

Thứ nhất, quan hệ Trung-Mỹ liệu có thể ôm đồm? Liệu có thể giải quyết tất cả các vấn đề ngoại giao của Trung Quốc hay không? Quan sát thực tiễn ngoại giao của Trung Quốc mấy năm gần đây, chúng ta có thể cảm nhận rõ phần lớn các vấn đề mà Trung Quốc phải đối mặt là vấn đề với các nước láng giềng. Đa số những vấn đề này phát sinh có nhân tố Mỹ, nhưng liệu đó có phải là kết quả mà sự tương tác Trung-Mỹ gây ra hay không? Chắc chắn không phải. Trên thực tế bất luận quan hệ Trung-Mỹ ra sao, quan hệ giữa Trung Quốc và các nước láng giềng đều có tính độc lập và logic của chúng, đều cần bản thân Trung Quốc tự tiến hành giải quyết. 

Thứ hai, việc quá nhấn mạnh đến quan hệ Trung-Mỹ có một sự nguy hiểm tiềm tàng: Đó chính là ngoài Mỹ, các nước khác đều không quan trọng. Vì vậy, chúng ta chỉ cần đảm bảo quan hệ Trung-Mỹ không nảy sinh biến cố thì vấn đề giữa các nước khác với Trung Quốc cũng không quan trọng. Làm thế nào để đảm bảo quan hệ Trung-Mỹ không nảy sinh biến cố? Đó chính là dù Mỹ có giở chiêu bài gì thì Trung Quốc né tránh là xong. Đúng là “quan hệ Trung-Mỹ là vấn đề quan trọng nhất”, nhưng điều đó hoàn toàn khác với việc chúng ta phải “bất chấp mọi giá để bảo vệ sự ổn định quan hệ Trung-Mỹ”. 

Quan sát tình hình ngoại giao của Trung Quốc, chúng ta sẽ phát hiện thấy trong thời gian gần 10 năm kể từ Thế vận hội Olympics Bắc Kinh năm 2008 đến nay, sự thay đổi môi trường của ngoại giao Trung Quốc chủ yếu là ở khu vực xung quanh. Xét từ cục diện toàn cầu cho thấy kể từ sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, xu hướng đa trung tâm đặc biệt rõ rệt: Đó chính là lực lượng mang tính khu vực đang trỗi dậy. Trước đây chúng ta có thể nói Mỹ là siêu cường duy nhất, là nước kiểm soát trật tự quốc tế và cung cấp hàng hóa công cộng quốc tế, vì vậy chính sách của Mỹ đối với rất nhiều nước đều xếp ở vị trí thứ nhất. Giờ đây chúng ta nhìn thấy lực lượng mang tính khu vực đang trỗi dậy trên phạm vi toàn cầu, trở thành vấn đề quan hệ quốc tế quan trọng mà nhiều nước phải đối mặt trong đó có Trung Quốc. Điểm này được thể hiện đặc biệt rõ rệt ở Trung Đông. Bốn cường quốc của Trung Đông là Saudi Arabia, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và Israel ở chừng mực rất lớn có khả năng ảnh hưởng đến sự thay đổi tình hình ở khu vực, ý đồ của các nước này trở nên ngày càng rõ rệt. Trước đây khi chúng ta nhắc đến vấn đề Trung Đông, chính là nhắc đến quan hệ giữa Mỹ và Nga, Mỹ và Liên Xô, Mỹ và một số nước Trung Đông; đến bây giờ chúng ta lại phát hiện ra đa số vấn đề ở khu vực này xảy ra thực ra là kết quả của mối quan hệ giữa các nước Trung Đông, các nước ngoài khu vực dù là Mỹ hay Nga đều không phải là nước hoàn toàn có thể kiểm soát được sự thay đổi cục diện. 

Hiện nay, sự trỗi dậy của các lực lượng mang tính khu vực và sự hỗn loạn trật tự quốc tế đồng thời xuất hiện. Trước tình hình này, Trung Quốc phải quan tâm cao độ đến một số nước xung quanh ngoài hệ thống của Mỹ, và ảnh hưởng về hành động ngoại giao, quan niệm học thuyết ngoại giao của những nước này đối với tình hình an ninh xung quanh Trung Quốc. Ấn Độ chính là đại diện cho những nước đó. 

Hiện nay nhắc đến cơ chế bốn bên Mỹ - Nhật Bản - Ấn Độ - Úc, rất nhiều người nhận định là Mỹ đang lôi kéo Ấn Độ. Điều này rõ ràng không phải là toàn bộ sự thực. Cơ chế này thực ra là do Ấn Độ đề xuất trước tiên. Nếu xét từ góc độ lôi kéo, thì phần nhiều là Ấn Độ đang lôi kéo Mỹ, ít nhất là lôi kéo lẫn nhau. Trung Quốc không nên đánh giá thấp tính tự chủ ngoại giao của Ấn Độ. Nếu không có nhân tố Mỹ thì giữa Trung Quốc và Ấn Độ liệu có vấn đề gì không? Vấn đề mang tính kết cấu gây rối lâu dài cho quan hệ Trung-Ấn, chẳng hạn như vấn đề thương mại mất cân bằng, vấn đề biên giới đều là vấn đề giữa Trung Quốc và Ấn Độ, không có liên quan gì đến Mỹ. 

Rất nhiều người nói phải cảnh giác việc Ấn Độ nghiêng về phía Mỹ. Thực ra vấn đề giữa Trung Quốc và Ấn Độ không phải là kết quả của việc Ấn Độ nghiêng về phía Mỹ. Trung Quốc và Ấn Độ vốn đã có mâu thuẫn, cho dù Ấn Độ không nghiêng về phía Mỹ thì chính sách của Ấn Độ cũng sẽ không nghiêng về Trung Quốc. Đây là hai việc không liên quan. Trên phương diện này, nhận thức của Trung Quốc về chính trị quốc tế và một số xu hướng tư duy xem xét vấn đề quốc tế được nuôi dưỡng trong nhiều năm qua đều cần phải có một quá trình làm sáng tỏ. 

Rất nhiều vấn đề mang tính kết cấu đã hạn chế sự hợp tác chiến lược giữa Trung Quốc và Ấn Độ 

Làm thế nào để xác định vị trí của mối quan hệ giữa Ấn Độ và Trung Quốc? Tác giả bài viết cho rằng, Ấn Độ là thách thức chính trong phương hướng chiến lược thứ yếu của Trung Quốc. Phương hướng chiến lược chủ yếu của Trung Quốc vẫn là trên biển, cái gọi là “kết nối bốn biển” chính là Biển Đông, Hoa Đông, bán đảo Triều Tiên và eo biển Đài Loan. Đằng sau 4 vấn đề này đều là Mỹ và quan hệ Trung-Mỹ. Trên những phương diện này, chúng ta quả thực có thể nói chỉ cần giải quyết quan hệ Trung-Mỹ thì có thể kiểm soát được khủng hoảng. Cũng có nghĩa là cuộc đọ sức trên biển của Trung Quốc chủ yếu là giữa Trung Quốc và Mỹ, nơi thể hiện chính là khu vực và các nước láng giềng của Trung Quốc, trong đó có các nước ASEAN, bán đảo Triều Tiên, Nhật Bản, vùng lãnh thổ Đài Loan… Còn Ấn Độ không nằm ở trong phương hướng chiến lược này, mà nằm ở vị trí thứ yếu, ở bên rìa, nhưng ở phía bên rìa này, Ấn Độ là vấn đề chính. Những người nghiên cứu các vấn đề quốc tế thường sẽ quá nhấn mạnh hoặc thổi phồng tầm quan trọng các lĩnh vực mà mình nghiên cứu. Tác giả bài viết cho biết, tuy ông nghiên cứu về Nam Á, nhưng ông cho rằng Ấn Độ không phải là phương hướng chiến lược quan trọng nhất, thậm chí không phải là phương hướng chiến lược thứ yếu quan trọng nhất, bởi ngoài phương hướng chiến lược chủ yếu, Trung Quốc còn có vấn đề quan hệ Trung-Nga. Điều này liên quan đến việc chúng ta làm thế nào để xác định tính chất của vấn đề về Ấn Độ Dương và Ấn Độ. Xác định tính chất Ấn Độ Dương, chúng ta nói đó là một phương hướng thứ yếu trong toàn bộ chiến lược của Trung Quốc. Xác định tính chất Ấn Độ thì chúng ta phải thừa nhận Trung Quốc và Ấn Độ không thể trở thành đối tác. Bởi giữa Trung Quốc và Ấn Độ tồn tại rất nhiều vấn đề mang tính kết cấu, vốn đã hạn chế sự hợp tác chiến lược giữa Trung Quốc và Ấn Độ. Vấn đề lãnh thổ vài trăm nghìn km2 chắc chắn là một trong số đó, toàn bộ lãnh thổ của rất nhiều nước cũng không lớn như vậy. Nhưng vấn đề này không phải là duy nhất, cho dù vấn đề lãnh thổ được giải quyết thì giữa Trung Quốc và Ấn Độ cũng sẽ không “sóng yên biển lặng”. Vấn đề lớn hơn giữa hai bên là sự lựa chọn đường lối chiến lược của 2 nước trong khoảng 20 năm trước: Trung Quốc mong muốn trở thành quốc gia có tầm ảnh hưởng lớn mạnh đối với khu vực xung quanh, Ấn Độ cũng đang tranh giành quyền chủ đạo đối với khu vực xung quanh, mà khu vực xung quanh của 2 nước này có sự trùng hợp cao độ. 

Trung Quốc và Ấn Độ đều là các nước thị trường mới nổi, đều đang theo đuổi dân chủ hóa và đa cực hóa quan hệ quốc tế, do vậy không gian hợp tác rất lớn. Bản thân những quan điểm này không có vấn đề, nhưng cần phải phân tích cụ thể. Kiến nghị cải cách của Trung Quốc đối với dân chủ hóa quan hệ quốc tế chủ yếu là nhằm vào Mỹ, yêu cầu Mỹ nhượng bộ một phần quyền lực; Ấn Độ cũng muốn cải cách, nhưng yêu cầu của nước này là phải thực hiện bình đẳng với Trung Quốc, chủ yếu là nhằm vào Trung Quốc, không có liên quan nhiều đến Mỹ. Theo quan điểm của Ấn Độ, do ảnh hưởng và sự cản trở của Trung Quốc, một loạt yêu cầu quốc tế của Ấn Độ luôn không được đáp ứng. (Xem tiếp phần 2)

Nguồn: http://nghiencuubiendong.vn/quan-h-quc-t/6922-van-de-kho-trong-quan-he-trung-an-va-sach-luoc-cua-trung-quoc

Bình luận của bạn