cis_banner_final_en.png
Hợp tác về năng lượng tái tạo Việt Nam - Ấn Độ: Một giải pháp đảm bảo an ninh năng lượng

29/07/2019


Hợp tác về năng lượng tái tạo Việt Nam - Ấn Độ: Một giải pháp đảm bảo an ninh năng lượng


PGS, TS Thái Văn Long*
                                                                         ThS Nguyễn Tú Hoa**
Tóm tắt
Năng lượng và an ninh năng lượng từ lâu đã trở thành nhân tố tác động trực tiếp đến sự phát triển kinh tế, xã hội hầu hết các quốc gia trên thế giới. Ấn Độ là quốc gia thành công trên lĩnh vực phát triển năng lượng tái tạo phục vụ nhu cầu phát triển và đảm bảo an ninh năng lượng. Còn Việt Nam vẫn đang phụ thuộc rất lớn vào các loại năng lượng truyền thống như than đá, dầu mỏ vốn đang dần cạn kiệt. Vì vậy, việc Việt Nam tăng cường hợp tác, học hỏi Ấn Độ trên lĩnh vực phát triển năng lượng tái tạo là tất yếu và cấp bách. Các dự án hợp tác năng lượng tái tạo giữa Ấn Độ và Việt Nam được thực hiện bởi những tập đoàn có công nghệ hiện đại bậc nhất trên thế giới. Điều này không chỉ đáp ứng được yêu cầu bảo vệ môi trường, năng lực cạnh tranh của dự án đầu tư, mà còn mở ra những kỳ vọng về chuyển giao công nghệ và khả năng đảm bảo an ninh năng lượng của Việt Nam trong thời gian tới.

Năng lượng và an ninh năng lượng từ lâu đã trở thành nhân tố tác động trực tiếp đến sự phát triển kinh tế, xã hội hầu hết các quốc gia trên thế giới. Ấn Độ là quốc gia thành công trên lĩnh vực phát triển năng lượng tái tạo phục vụ nhu cầu phát triển và đảm bảo an ninh năng lượng. Ấn Độ còn là một trong những quốc gia hàng đầu thế giới về công suất năng lượng tái tạo và là nhà sản xuất các thiết bị công nghệ năng lượng tái tạo toàn cầu cạnh tranh với Mỹ, châu Âu,Trung Quốc. Mặc dù còn một số vấn đề bất cập trong thiết kế và triển khai chính sách, nhưng nhìn chung Ấn Độ đã tạo được một khuôn khổ chính sách ổn định với những cam kết mạnh mẽ từ Chính phủ tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các nguồn năng lượng tái tạo đáp ứng nhu cầu phát triển và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Hiện nay, nhiều quốc gia trên thế giới đã chuyển dần những nguồn năng lượng truyền thống sang năng lượng mới và tái tạo, đây là xu hướng chung để giải quyết vấn đề phát triển năng lượng bền vững, đảm bảo an ninh năng lượng. Bài viết tập trung phân tích làm rõ tính tất yếu và thực trạng hợp tác năng lượng tái tạo giữa Việt Nam và Ấn Độ, đưa ra một số nhận xét, đánh giá về lĩnh vực hợp tác này.
  1. Tính tất yếu của hợp tác năng lượng tái tạo giữa Việt Nam và Ấn Độ
Xu hướng chung của thế giới hiện nay là chuyển dần việc sử dụng năng lượng hóa thạch sang năng lượng tái tạo và năng lượng mới để giảm lượng khí gây hiệu ứng nhà kính làm biến đổi khi hậu trái đất. Năng lượng tái tạo bao gồm: gió, mặt trời, thủy điện, địa nhiệt, sinh khối (củi gỗ, trấu, phụ phẩm nông nghiệp và lâm nghiệp), khí sinh học, nhiên liệu sinh học, và năng lượng thủy triều, đại dương, sóng. Ấn Độ cùng Việt Nam đều là những quốc gia đang trong quá trình công nghiệp hóa, dân số đông tiêu tốn rất nhiều năng lượng và đều cam kết thực hiện Công ước về chống biến đổi khí hậu (COP - 21). Trong những năm qua, Ấn Độ là quốc gia thành công trong lĩnh vực phát triển năng lượng tái tạo, còn Việt Nam vẫn đang phụ thuộc rất lớn vào các loại năng lượng truyền thống như than đá, dầu mỏ vốn đang dần cạn kiệt, hơn nữa, làm hạn chế sự biến đổi đến mức cực đoan của khí hậu. Theo đánh giá của các chuyên gia, mặc dù là quốc gia giàu tiềm năng về năng lượng tái tạo nhưng cho đến nay việc đầu tư cho phát triển năng lượng tái tạo ở Việt Nam vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và thế mạnh sẵn có. Nguyên nhân của tình trạng này chủ yếu là tính kinh tế của nguồn năng lượng tái tạo chưa thực sự hấp dẫn, cùng với đó là các rào cản liên quan tới cơ chế chính sách, tổ chức thực hiện, trình độ áp dụng công nghệ,… đã hạn chế việc triển khai các dự án năng lượng tái tạo. Vì vậy, việc Việt Nam tăng cường hợp tác, học hỏi Ấn Độ trên lĩnh vực phát triển năng lượng tái tạo là tất yếu và cấp bách.
* Thực trạng phát triển năng lượng tái tạo của Ấn Độ
Những số liệu thống kê cho thấy, tại Ấn Độ, năng lượng tái tạo đóng góp khoảng 12,3% tổng công suất lắp đặt trong nước (CEA, 2013). Khoảng 97% công suất lắp đặt đã nối lưới và ngoài lưới điện chiếm một phần nhỏ (MNRE, 2013). Năng lượng gió vẫn tiếp tục là trụ cột của năng lượng tái tạo ở Ấn Độ chiếm tới 67%. Trên toàn cầu, Ấn Độ đứng thứ sáu về điện công suất năng lượng tái tạo (REN21, 2013). Sự phát triển của năng lượng tái tạo tăng trưởng rất nhanh trung bình hàng năm tăng 22% trong suốt thập kỷ qua (2002- 2012). Tỷ lệ tăng trưởng đặc biệt đối với năng lượng mặt trời trong ba năm qua (2009-2012), đã tăng từ dưới 10 MW đến hơn 0,7 GW vào năm 2005-2006 đến khoảng 30 GW vào năm 2013 (MNRE, 2013). Kể từ khi ông Narendra Modi nhậm chức Thủ tướng (năm 2014), Ấn Độ đã gia tăng nhanh chóng công suất nguồn điện từ năng lượng tái tạo, bao gồm cả nguồn điện mặt trời (Photovoltaics - PV) được hỗ trợ bởi nguồn bức xạ mặt trời phong phú, theo mục tiêu quốc gia đề ra là 175 GW (không kể các nhà máy thủy điện quy mô lớn) vào năm 2022. Công suất tăng trưởng hàng năm sẽ tăng gấp đôi từ mức 8 GW năm 2016 lên khoảng 15 GW vào năm 2017 và 2018, tập trung vào điện mặt trời PV. Vào cuối năm 2018, Ấn Độ đã đạt công suất nguồn điện năng lượng tái tạo 120 GW, vượt qua mức của Nhật Bản
[1].
Ông P. Harish - Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam - trong buổi giao lưu gặp gỡ giữa các đại diện doanh nghiệp thuộc Liên đoàn Công nghiệp Ấn Độ (CII) với các cơ quan ban ngành, và doanh nghiệp từ 16 tỉnh thành của Việt Nam vào tối 19/12/2017, tại thành phố Hồ Chí Minh cho biết: “cam kết của Chính phủ và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi về việc giảm khí cacbon trong sự phát triển kinh tế tương lai của Ấn Độ và tạo ra năng lượng tái tạo với công suất lắp đạt là 175 GW vào năm 2022, trong đó 100 GW sẽ năng lượng mặt trời và 60 GW năng lượng gió”
[2]. Để thực hiện mục tiêu này ngay từ những năm đầu thế kỷ XXI, Chính phủ Ấn Độ đã đưa ra các chính sách hỗ trợ phát triển năng lượng tái tạo[3].
Hợp tác kinh tế, đầu tư, thương mại Việt Nam - Ấn Độ là một trong những lĩnh vực có bước phát triển nhanh thời gian qua. Năng lượng tái tạo, công nghiệp chế tạo, công nghệ thông tin, xây dựng kết cấu hạ tầng,… là các lĩnh vực Ấn Độ có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu. Trong buổi giao lưu gặp gỡ giữa các đại diện doanh nghiệp Ấn Độ - Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, Ông K. Srikar Reddy, Tổng Lãnh sự Ấn Độ tại thành phố Hồ Chí Minh nhận định rằng, hợp tác trong lĩnh vực năng lượng tái tạo có rất nhiều tiềm năng và buổi giao lưu sẽ giúp giải quyết các vấn đề nổi bật mà hai bên cùng quan tâm trong lĩnh vực năng lượng tái tạo thông qua việc trao đổi trực tiếp giữa doanh nghiệp Ấn Độ và các cơ quan quản lý tại các tỉnh, thành của Việt Nam
[4]
* Thực trạng năng lượng tái tạo ở Việt Nam và nhu cầu hợp tác
Theo cuộc khảo sát thực hiện đầu năm 2017 tại 111 quốc gia của Ngân hàng Thế giới (WB), Việt Nam thuộc nhóm nước đi đầu về phát triển năng lượng sạch. Báo cáo của WB cho thấy, các nước đang phát triển, trong đó có Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam, Nam Phi, Brazil, Mexico và Thổ Nhĩ Kỳ, là những nước đang đi đầu trong nỗ lực tăng cường sử dụng năng lượng sạch cùng các nước phát triển
[5]. Tạp chí Năng lượng Việt Nam cho biết: các dự án sản xuất điện từ năng lượng tái tạo ở Việt Nam vẫn đã tăng nhanh, mặc dù giá mua điện hiện nay từ các dự án năng lượng tái tạo chưa hấp dẫn các nhà đầu tư. Đồng thời, theo dự kiến kịch bản phát triển năng lượng tái tạo, Việt Nam có thể khai thác 3.000 - 5.000MW công suất, với sản lượng hơn 10 tỷ kWh từ năng lượng tái tạo vào năm 2025. Nếu có chính sách hỗ trợ hợp lý thì đây là một đóng góp lớn cho nhu cầu của quốc gia về sản lượng điện[6].
Tuy nhiên, ở Việt Nam đang diễn ra một thực tế khác: Bộ Công thương vừa ra cảnh báo nguy cơ thiếu điện trong 5 - 7 năm tới do việc xây dựng nhà máy nhiệt điện than không đúng tiến độ, bị nhiều địa phương từ chối. Bộ Công thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho rằng, trong giai đoạn tới, nhiệt điện than vẫn cần đóng vai trò chủ yếu trong đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Lý do, thủy điện vừa và lớn cơ bản đã khai thác hết, các nguồn điện khác như điện khí còn hạn chế (đưa vào cân đối dài hạn chỉ dừng ở mức trên 12.000 MW với sản lượng điện khoảng 63 tỷ kWh/năm), năng lượng tái tạo chưa đảm bảo hoạt động ổn định cho hệ thống điện,… Theo các chuyên gia phân tích: tốc độ tăng nhu cầu điện hàng năm của Việt Nam là 12%, nhanh hơn bất kỳ nền kinh tế châu Á có điều kiện kinh tế tương tự, và dự báo sẽ vào khoảng 8 - 9% hàng năm cho đến 2030. Tuy nhiên, Việt Nam cần gấp đôi lượng điện để tạo ra cùng một đơn vị GDP thực so với Thái Lan; lượng điện sử dụng cho mỗi đơn vị sản lượng còn cao hơn cả Trung Quốc
[7].
Theo giáo sư David Dapice - nhà kinh tế trưởng của Chương trình Việt Nam tại Đại học Havard - có nhiều lý do dẫn đến chi phí năng lượng tái tạo cao ở Việt Nam, chủ yếu liên quan đến những ràng buộc trong hợp đồng mua bán điện (PPA) - làm tăng chi phí điện gió và điện mặt trời ít nhất là gấp đôi.  Cụ thể, đất được các địa phương phân bổ hay cấp phép cho quá nhiều chủ đầu tư không thông qua đánh giá  năng lực tài chính và khả năng thực hiện dự án. Giá bán điện năng sản xuất ra từ nguồn năng lượng tái tạo (giá FIT) cao và năng lực hòa lưới điện hạn chế. Còn theo hợp đồng PPA, EVN lại không muốn thực hiện thỏa thuận “mua hoặc trả” (take-or-pay), mặc dù đây là loại  hợp đồng có khả năng thu hút vốn quốc tế
[8].
Giáo sư David Dapice cho rằng, cách duy nhất để năng lượng tái tạo đóng vai trò lớn trong cơ cấu năng lượng như ở các nước khác là giảm chi phí và cải thiện lưới điện, đồng thời đảm bảo tính chắc chắn của hợp đồng cung ứng điện sao cho điện gió và điện mặt trời có thể được bán ra có lợi và rẻ hơn than. Hơn nữa, chính việc giảm giá FIT nhưng tăng mức độ cam kết của hợp đồng mua điện sẽ thu hút được nguồn vốn quốc tế với chi phí thấp. Thực tế ở đây chính là chính sách hỗ trợ năng lượng tái tạo của Chính phủ.  Với chính sách này ở Ấn Độ, điện tái tạo (không có hỗ trợ của Nhà nước) hiện đang được bán với giá chỉ 3,5 cents cho 1 kWh và làm cho đầu tư vào điện than phải bị hủy bỏ. Đây là một ví dụ sinh động mà Việt Nam có thể nghiên cứu học hỏi để thúc đẩy hợp tác. Chính sách năng lượng của Việt Nam cần phải giảm sự phụ thuộc năng lượng vào than và tăng năng lượng tái tạo, hỗ trợ khả năng cạnh tranh lĩnh vực tư nhân, tạo điều kiện đầu tư dài hạn, nắm bắt cơ hội và thúc đẩy kinh tế.
2. Thực trạng hợp tác năng lượng tái tạo giữa Việt Nam và Ấn Độ
Trong Tuyên bố chung giữa nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam và nước Cộng hòa Ấn Độ nhân dịp chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trần Đại Quang (tháng 3-2018) nêu rõ: “Hai bên nhất trí hợp tác về thăm dò dầu khí, thủy điện, nhiệt điện, năng lượng tái tạo và tiết kiệm năng lượng đang có những phát triển mạnh mẽ. Chủ tịch nước Trần Đại Quang hoan nghênh các doanh nghiệp Ấn Độ đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo và tiết kiệm năng lượng tại Việt Nam”
[9]. Như vậy, trên cơ sở hợp tác kinh tế, đầu tư, thương mại Việt Nam - Ấn Độ là một trong những lĩnh vực có bước phát triển nhanh, đặc biệt kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược năm 2007 và nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện năm 2016, đến nay, về mặt chủ trương, quan điểm hợp tác giữa Việt Nam và Ấn Độ trên các lĩnh vực là rất thuận lợi.
Riêng trên lĩnh vực hợp tác năng lượng tái tạo tính đến cuối năm 2018, Ấn Độ đã có 176 dự án với tổng vốn đầu tư đạt khoảng 814 triệu USD và xếp thứ 28 quốc gia và vùng lãnh thổ có hoạt động đầu tư tại Việt Nam. Nhiều “ông lớn” Ấn Độ trong lĩnh vực năng lượng tái tạo đã có mặt tại thị trường Việt Nam từ rất sớm, trong đó phải kể đến TATA, một trong những tập đoàn hàng đầu của Ấn Độ đã hoạt động kinh doanh và đầu tư trên 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, hay những cái tên khác như Tập đoàn Adani Green Energy và Suzlon. Cụ thể: đầu năm 2018, Tập đoàn Adani bắt đầu triển khai kế hoạch đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tái tạo với công suất 1.000 MW ở Việt Nam. Cùng thời gian đó, Tập đoàn Suzlon cũng triển khai đầu tư sản xuất thiết bị tuabin điện gió ở Việt Nam. Hiện tập đoàn này đang nghiên cứu đầu tư xây dựng các cánh đồng điện gió ở Ninh Thuận, Bình Thuân, Đăk Lăk và Bình Định
[10]. Tập đoàn TATA đầu tư vào sản xuất điện mặt trời tại Bình Phước với tổng vốn đầu tư trị giá 54 triệu USD. Các dự án điện mặt trời này có công suất khoảng 49 MW với diện tích thuê đất khoảng 55 ha đất tại xã Lộc Tấn, huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước[11].
Những “ông lớn” nêu trên của Ấn Độ cam kết đầu tư vào các dự án phát triển năng lượng tái tạo tại Việt Nam bằng những công nghệ hiện đại nhất trên thế giới. Theo các thông tin công nghệ thế giới: Tập đoàn Suzlon là một trong những tập đoàn có thế mạnh vượt trội trong lĩnh vực công nghệ điện năng tái tạo với nhiều trung tâm nghiên cứu có đội ngũ kỹ sư đầu ngành, trình độ cao.  Suzlon cũng là một trong số ít các doanh nghiệp Ấn Độ lọt vào top 10 thế giới trong lĩnh vực này. Điều này cho thấy, những dự án đầu tư nêu trên không chỉ đáp ứng được yêu cầu bảo vệ môi trường, năng lực cạnh tranh của dự án đầu tư, mà còn mở ra những kỳ vọng về chuyển giao công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam được nâng cao trong thời gian tới.
3. Đôi điều suy ngẫm về phát triển năng lượng tái tạo ở Việt Nam
Việt Nam có nhiều tiềm năng khai thác năng lượng tái tạo đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng nhanh trong hiện tại và tương lai. Tuy nhiên, việc đầu tư, hợp tác khai thác các nguồn năng lượng này vẫn còn những bất cập. Để giải quyết vấn đề này Việt Nam cần chú ý những vấn đề sau:
Thứ nhất, để năng lượng tái tạo phát triển thành công cần sự ủng hộ chính trị mạnh mẽ của nhà nước và cam kết hỗ trợ dài hạn tạo sự ổn định và tin tưởng cho các nhà đầu tư. Theo các chuyên gia, Chính phủ Việt Nam cần phải giảm sự phụ thuộc năng lượng vào than và tăng năng lượng tái tạo, hỗ trợ khả năng cạnh tranh lĩnh vực tư nhân, tạo điều kiện đầu tư dài hạn, nắm bắt cơ hội và thúc đẩy kinh tế. Trong bối cảnh phát triển năng lượng theo Quy hoạch điện VII hiện nay, nhiều chuyên gia nhận định cần có cái nhìn lùi lại, bình tĩnh hơn. Trước hết, cần giải quyết vấn đề gốc với một Chiến lược an ninh năng lượng quốc gia hoàn chỉnh với các giải pháp phát triển năng lượng sạch khẩn trương và bền vững, thúc đẩy thị trường năng lượng tái tạo. Cần lập những kế hoạch dài hạn làm căn cứ để xây dựng hoàn thiện khung chính sách và luật pháp hỗ trợ sự phát triển của năng lượng tái tạo, hướng tới phát triển bền vững nền kinh tế và khuyến khích đầu tư mạnh mẽ vào năng lượng tái tạo.
Thứ hai, hiện nay, giá điện ở Việt Nam vẫn chưa theo cơ chế thị trường, vì vậy giá điện hình thành từ năng lượng tái tạo không thể cạnh tranh được với giá điện truyền thống hình thành từ năng lượng hóa thạch. Vì vậy, vấn đề mấu chốt là cần xây dựng và ban hành biểu giá điện phù hợp cho cả điện gió, điện mặt trời, điện được hình thành từ các dạng năng lượng tái tạo khác hài hòa lợi ích của cả 3 bên, đó là: Chủ đầu tư (bên bán điện - EVN), người mua điện và mục tiêu phát triển nguồn điện xanh - không phát thải khí nhà kính của Chính phủ. Bên cạnh đó, cần xây dựng lộ trình tính đúng, tính đủ, loại bỏ trợ cấp đối với điện hình thành từ các nhiên liệu hóa thạch nhằm đẩy mạnh tính minh bạch và cạnh tranh công bằng trên thị trường mua bán điện.
Thứ ba, Việt Nam cần đầu tư cho một khu công nghệ cao dành riêng cho việc phát triển ngành công nghiệp năng lượng sạch có tiềm năng vô cùng to lớn này của đất nước. Đây sẽ là nơi tập trung trí tuệ của các nhà khoa học, trí thức và các chuyên gia trong và ngoài nước, các doanh nghiệp hàng đầu của ngành năng lượng tái tạo, năng lượng nhiên liệu mới, các trung tâm nghiên cứu, trường đại học với đội ngũ trí thức trẻ tương lai được đào tạo trong và ngoài nước là trụ cột để thành công trong thời đại nền kinh tế tri thức.
Ngoài ra, Việt Nam phải có chính sách đặc biệt để thu hút và đãi ngộ nhân tài là yếu tố quyết định đến sự thành công. Chúng ta cũng cần học tập các nước đi trước đã rất thành công trong lĩnh vực này như: Cộng hòa Liên bang Đức, Nhật Bản và nhất là Ấn Độ. Năng lượng tái tạo đã giúp đẩy mạnh kinh tế các vùng nông thôn và khu vực kém phát triển ở nhiều quốc gia từ Đức đến Ấn Độ, Trung Quốc. Năng lượng tái tạo sẽ đóng vai trò quan trọng trong phát triển nông thôn ở Việt Nam, góp phần tăng thu nhập cho người dân và hiện đại hóa phương pháp sản xuất nông nghiệp. Hơn nữa, hợp tác phát triển năng lượng tái tạo còn là xu hướng chung để giải quyết vấn đề phát triển năng lượng bền vững, đảm bảo an ninh năng lượng cho thế giới cũng như Việt Nam./.
 
* Phó Viện trưởng Viện Quan hệ quốc tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
** Nghiên cứu viên chính Viện Quan hệ quốc tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
 
[1] Nguyễn Cảnh Nam, “Tổng quan năng lượng tái tạo toàn cầu và vấn đề đặt ra”, http://nangluongvietnam.vn/news/vn/nhan-dinh-phan-bien-kien-nghi/tong-quan-nang-luong-tai-tao-toan-cau-va-van-de-dat-ra.html . Ngày 21/02/2018.
[2] Mỹ Phụng, “Việt Nam - Ấn Độ thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực năng lượng tái tạo” ngày 21/12/2017 http://kinhtevn.com.vn/viet-nam-an-do-thuc-day-hop-tac-trong-linh-vuc-nang-luong-tai-tao-30261.html
[3] Xem thêm: Nguyễn Hùng Cường, “Chính sách năng lượng tái tạo của Ấn Độ và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam”, Tạp chí Khoa học trường Đại học mở Thành phố Hồ Chí Minh, số 6 (45) 2015.
[4] Mỹ Phụng: “Việt Nam - Ấn Độ thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực năng lượng tái tạo” ngày 21/12/2017 http://kinhtevn.com.vn/viet-nam-an-do-thuc-day-hop-tac-trong-linh-vuc-nang-luong-tai-tao-30261.html
[5] NangluongVietnam Online: “Việt Nam thuộc nhóm các nước đi đầu về năng lượng sạch” ngày 24/02/2017 http://nangluongvietnam.vn/news/vn/dien-hat-nhan-nang-luong-tai-tao/nang-luong-tai-tao/viet-nam-thuoc-nhom-cac-nuoc-di-dau-ve-nang-luong-sach.html
[6] NangluongVietnam Online: “Việt Nam thuộc nhóm các nước đi đầu về năng lượng sạch” ngày 24/02/2017 http://nangluongvietnam.vn/news/vn/dien-hat-nhan-nang-luong-tai-tao/nang-luong-tai-tao/viet-nam-thuoc-nhom-cac-nuoc-di-dau-ve-nang-luong-sach.html
[7] Lê Quỳnh: “Cần một Chiến lược an ninh năng lượng quốc gia hoàn chỉnh” Thứ sáu, 25/01/2019   https://nguoidothi.net.vn/bai-2-can-mot-chien-luoc-an-ninh-nang-luong-quoc-gia-hoan-chinh-17144.html
[8] Lê Quỳnh: “Cần một Chiến lược an ninh năng lượng quốc gia hoàn chỉnh” Thứ sáu, 25/01/2019   https://nguoidothi.net.vn/bai-2-can-mot-chien-luoc-an-ninh-nang-luong-quoc-gia-hoan-chinh-17144.html
[9] “Tuyên bố chung Việt Nam  Ấn Độ”. https://hcma4.hcma.vn/tintuc/Pages/tin-tuc-su-kien.aspx?CateID=342&ItemID=10115 ngày 11/03/2018
[10] Ban Thời sự VTV.vn: “Việt Nam hoan nghênh Ấn Độ đầu tư vào năng lượng tái tạo” Thứ sáu, ngày 26/01/2018 20:21
[11] “Ấn Độ đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo Việt Nam” http://enternews.vn/an-do-day-manh-dau-tu-vao-nang-luong-tai-tao-viet-nam-125618.html ngày 05/03/2018

Bình luận của bạn