cis_banner_final_en.png
Điện và năng lượng tái tạo: Tầm nhìn chính sách Việt Nam

05/08/2019


Điện và năng lượng tái tạo: Tầm nhìn chính sách Việt Nam



Vaibhav Saxena*
Việt Nam là một trong những quốc gia Đông Nam Á phát triển nhanh nhất và đang bước đầu nổi lên như một thị trường lớn nhất trong lĩnh vực năng lượng tái tạo cho các nhà đầu tư trên khắp châu Á định hình các chính sách mới với một tốc độ nhanh chóng để thu hút đầu tư với nhu cầu năng lượng leo thang. Tầm nhìn khuyến khích phát triển năng lượng mặt trời và năng lượng gió cũng như lĩnh vực năng lượng nói chung là một bước đi khôn ngoan của Việt Nam hướng tới bảo vệ môi trường, điều này cũng cho thấy mục đích rõ ràng của Việt Nam là muốn phát triển bằng cách tiết kiệm chi phí cho môi trường. Vì Việt Nam vẫn còn mới mẻ trong lĩnh vực điện và năng lượng tái tạo, khả năng đây sẽ là một nhiệm vụ khá khó nhằn để đất nước có thể vượt qua rào cản tiến tới phát triển và tạo nên chuẩn mực cho các nước ASEAN khác cũng như vươn xa hơn.

I. ĐIỆN VÀ NĂNG LƯỢNG GIÓ

1. Quyết định số 39/2018/QD-TTg ngày 10 tháng 9 năm 2018 sửa đổi, bổ sung một số điều trong Quyết định số 37/2011/QD-TTg ngày 29 tháng 6 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế hỗ trợ và phát triển dự án điện gió ở Việt Nam (“Quyết định 39”).

Thủ tướng Chính phủ Việt Nam (Thủ tướng Chính phủ - “PM”) ban hành Quyết định 39, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 11 năm 2018. Dưới đây là những điểm chính được đề cập trong Quyết định 39:
1.1. Các dự án điện gió được chia làm hai hình thức bao gồm các dự án trên bờ và ngoài khơi. Yếu tố chính để xác định hình thức dự án là vị trí có dự án điện gió, cụ thể:

- Các dự án điện gió trên bờ là các dự án được xây dựng và vận hành trên đất liền và vùng ven biển có ranh giới là mực nước trung bình thấp nhất trong 18,6 năm;

- Ngược lại, các dự án điện gió ngoài khơi là các dự án được xây dựng và vận hành bên ngoài mực nước trung bình thấp nhất trung bình trong 18,6 năm.

1.2. Ngày chính thức hoạt động thương mại (“COD”) được xác định là thời điểm Người bán sẵn sàng cung cấp điện cho Điện lực Việt Nam (“EVN”) với tư cách là người mua và sẽ được tính nếu đảm bảo các yêu cầu như sau:

- Các thử nghiệm đầu tiên trên một phần hoặc toàn bộ nhà máy và thiết bị của nó đã được thực hiện;

- Giấy phép sản xuất điện đã được cấp;

- Người bán và EVN đã thống nhất về số đo điện được tính như thế nào để bắt đầu thanh toán

1.3. Chủ đầu tư chỉ được phép thực hiện xây dựng nhà máy điện gió nếu đã đáp ứng các điều kiện để xây dựng theo quy định được ghi rõ trong điều lệ xây dựng, ký kết một Thoả Thuận Mua Bán Điện (“PPA”) với người mua; đã có thoả thuận về việc kết nối điện với Đơn vị Phân phối Điện hoặc một Đơn vị Truyền tải Điện cũng như có số liệu báo cáo về việc đo lường gió trong khoảng thời gian liên tục ít nhất 12 tháng.

1.4. Giá bán điện năng (“FiT”)

EVN có trách nhiệm mua toàn bộ sản lượng điện từ các dự án điện gió với giá bán điện năng mới.
Giá bán điện năng cho các dự án điện gió đã được nâng lên đáng kể:
- Các dự án điện gió trên bờ sẽ được hưởng 8,5 đô la Mỹ / kWh;
- Các dự án điện gió ngoài khơi sẽ được hưởng 9,8 đô la Mỹ / kWh.
Giá bán điện năng mới sẽ được áp dụng cho các nhà máy điện đảm bảo ngày chính thức hoạt động thương mại (COD) 20 năm trước ngày 1 tháng 11 năm 2021.
Các dự án điện gió đã được đưa vào hoạt động trước khi Quyết định 39 có hiệu lực cũng sẽ được hưởng giá bán điện năng mới cho các điều khoản PPA của mình.
2. Thông tư 02/2019/TT-BCT (“Thông tư 02”) ngày 15 tháng 1 năm 2019 của Bộ Công Thương quy định việc thực hiện phát triển dự án điện gió và hợp đồng mua bán điện (“Mẫu hợp đồng PPA”) cho các dự án điện gió
Bộ Công Thương (“MOIT”) đã ban hành Thông tư 02, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 28 tháng 02 năm 2019. Thông tư 02 đã bãi bỏ Thông tư 32/2012/TT-BCT ngày 12 tháng 11 năm 2012 của Bộ Công Thương điều chỉnh việc thực hiện phát triển dự án điện gió và hợp đồng mua bán điện cho các dự án điện gió; và, Thông tư 06/2013/TT-BCT ngày 08 tháng 03 năm 2013 của Bộ Công thương quy định nội dung, thứ tự, quy trình xây dựng, thẩm định và phê duyệt quy hoạch phát triển điện gió.
Dưới đây là một số điểm chính được đề cập trong Thông tư 02:
2.1. Các dự án kết nối lưới
Một nhà đầu tư chỉ được phép chuẩn bị nghiên cứu tính khả thi cho dự án điện gió được bao gồm trong kế hoạch tổng thể đã được phê duyệt (cả chung cho các dự án điện hoặc riêng cho dự án điện gió). Nếu dự án chưa được bao gồm trong bất kỳ kế hoạch tổng thể nào, nhà đầu tư cần phải nộp đơn xin đưa dự án vào kế hoạch tổng thể tương ứng trước khi chuẩn bị nghiên cứu tính khả thi cho dự án.
2.2. Giấy phép hoạt động điện lực
Một dự án điện gió (trên bờ hay ngoài khơi) có công suất từ 1 MW trở lên đều cần được cấp giấy phép hoạt động điện lực.
2.3. Thủ tục ký kết Mẫu hợp đồng PPA
Thông tư 02 đã cung cấp thủ tục ký Mẫu hợp đồng PPA. Điều khoản mới có lợi cho các nhà đầu tư với tư cách là Người mua (tức là theo Điều 2.4 dưới đây) cần phải xem xét và ký kết Mẫu hợp đồng PPA trong khoản thời gian 15 ngày. Tuy nhiên, có thể khó thực hiện quy định này trong thực tế.
2.4. Mẫu hợp đồng PPA
* Áp dụng bắt buộc cho mẫu hợp đồng PPA
Mẫu hợp đồng PPA sẽ được áp dụng với tính chất bắt buộc. Các bên có thể bổ sung vào Mẫu hợp đồng PPA để làm rõ các quyền lợi và nghĩa vụ của từng bên nhưng không được thay đổi nội dung cơ bản của Mẫu hợp đồng PPA.
* FiT - Giá bán điện năng
Theo mẫu hợp đồng PPA, giá bán điện năng FiT là một khoản tiền đồng Việt Nam (VND) tương đương với 8.5 cent Mỹ/kWh (chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng VAT) cho các trang trại gió trên bờ; và 9.8 cent Mỹ /kWh cho các trang trại gió ngoài khơi. Giá bán điện năng FiT này chỉ áp dụng cho các dự án trang trại gió thoả mãn yêu cầu COD trước ngày 1 tháng 11 năm 2021 và được áp dụng trong thời hạn 20 năm từ COD.
Tỷ giá bán VNĐ/USD sẽ được áp dụng là 1 Đô la Mỹ = 22,683 VNĐ theo tỷ giá hối đoái trung ương do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố vào ngày 30 tháng 08 năm 2018. Giá bán điện năng FiT sẽ được điều chỉnh tuỳ theo sự biến động của tỷ giá VNĐ/USD. Tuy nhiên, không rõ thời gian xác định chính xác sự biến động của FiT xuất phát từ việc Việt Nam đang lên kế hoạch cho một số chính sách nhằm cải tổ ngành điện lực của mình với mục tiêu tạo cơ sở hạ tầng chính sách tiên tiến và đầu tư có hệ thống hơn.
Việc định giá FiT bằng tiền Đô la Mỹ nhưng thanh toán bằng VNĐ có thể dẫn đến rủi ro tiềm ẩn cho đồng Đô la Mỹ sẵn có trong thị trường Việt Nam khi người bán đổi tiền từ đồng VNĐ sang đồng Đô la Mỹ (Người bán ở đây là công ty thực hiện dự án hoặc nhà đầu tư). Cần lưu ý rằng việc chuyển đồng Đô la Mỹ ra nước ngoài phải tuân theo các yêu cầu nghiêm ngặt theo quy định kiểm soát ngoại hối ở Việt Nam có thể gây quan ngại cho người cho vay và có thể yêu cầu hỗ trợ từ nhà đầu tư để khắc phục rủi ro đó.
* Cắt điện bởi Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN)
Theo mẫu hợp đồng PPA, EVN hoặc công ty con được uỷ quyền hoặc bên thừa hưởng được tiếp quản tất cả các quyền lợi và nghĩa vụ của EVN theo luật pháp với tư cách là bên mua điện có trách nhiệm cắt điện toàn bộ sản lượng điện được tạo ra cho lưới điện bởi dự án điện mặt trời tương thích.
* PPA dài hạn
Mẫu hợp đồng PPA quy định thời hạn 20 năm kể từ COD có thể được gia hạn hoặc một hợp đồng mới có thể được ký kết giữa các bên trong hợp đồng đầu tiên theo luật pháp đang có hiệu lực tại thời điểm đó.
* COD và ngày vận hành theo dự kiến
Theo mẫu hợp đồng PPA, Người bán bị coi là đã vi phạm PPA nếu COD không xảy ra trong vòng 3 tháng kể từ ngày dự kiến COD, trừ khi xảy ra sự kiện bất khả kháng. Mẫu hợp đồng PPA chưa đề cập đến các tình huống khi mà nhà máy điện sẵn sàng thử nghiệm và vận hành đúng ngày COD nhưng Người bán không thể tiến hành do vi phạm của Người mua hoặc một sự kiện bất khả kháng ảnh hưởng hoặc gây nên bởi Người mua.
* Phân bổ rủi ro mạng lưới
Theo mẫu hợp đồng PPA, Người bán chịu trách nhiệm cho chi phí kết nối lưới và chi phí rủi ro, bao gồm chi phí đầu tư, vận hành và bảo trì cơ sở vật chất và các thiết bị để kết nối nhằm kết nối nhà máy với nơi truyền phát điện và mạng lưới phân phối điện.
Mẫu hợp đồng PPA chưa đề cập đến viễn cảnh khi mà nhà máy điện ngăn không cho phát điện do không có sẵn hoặc các rủi ro khác liên quan đến lưới điện.
* Thanh toán thuế quan
Người bán phải cung cấp cho Người mua một thông báo về thanh toán cùng đơn xin thanh toán trước ngày thứ 5 hàng tháng. Khi nhận được các tài liệu này, Người mua cần kiểm tra đơn xin thanh toán trong vòng 5 ngày làm việc và thông tin lại với Người bán nếu có bất cứ thiếu sót hoặc sai lệch nào. Theo đó, Người bán cần gửi lại Người mua hoá đơn cho lượng điện đã được bán và mua cùng lúc Người mua cần thanh toán cho Người bán trong vòng 25 ngày làm việc kể từ khi nhận được hoá đơn đó.
* Trường hợp bất khả kháng
Trường hợp bất khả kháng được định nghĩa là một sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể dự đoán trước và khắc phục dù đã áp dụng các biện pháp và khả năng cần thiết. Trường hợp bất khả kháng bao gồm:
- Thiên tai, hoả hoạn, các vụ nổ, lũ lụt, sóng thần, dịch  bệnh hoặc động đất;
- Bạo lực, bạo loạn, chiến tranh, kháng chiến, các vụ phá hoại, cấm vận, bao vây, phong toả, bất kể mọi hành động chiến tranh hoặc chiến sự công cộng dù có được tuyên bố trước hay không;
Mẫu hợp đồng PPA không phân biệt các sự kiện bất khả kháng mang tính chất chính trị và các sự kiện bất khả kháng mang tính chất tự nhiên.
* Thay đổi trong luật lệ
Mẫu hợp đồng PPA không đề cập cụ thể đến các trường hợp thay đổi luật pháp dẫn đến sự không chắc chắn ở một mức nhất định.
* Vi phạm hợp đồng, bồi thường thiệt hại và chấm dứt hợp đồng
Theo mẫu hợp đồng PPA, bên vi phạm Hợp đồng có nghĩa vụ bồi thường cho mọi tổn thất và thiệt hại gây nên bởi sự vi phạm hợp đồng cho bên bị ảnh hưởng. Giá trị bồi thường sẽ bao gồm giá trị tổn thất thực tế, chính là tổn thất trực tiếp mà bên bị ảnh hưởng phải chịu đựng gây nên bởi bên vi phạm hợp đồng và giá trị lợi ích trực tiếp mà bên bị ảnh hưởng lẽ ra phải nhận được nếu không xảy ra vi phạm.
Theo mẫu hợp đồng PPA, trong trường hợp vi phạm chưa được giải quyết, bên bị ảnh hưởng có thể yêu cầu bên vi phạm khắc phục các vi phạm đó hoặc chấm dứt hợp đồng mua bán điện đã ký bằng cách gửi thông báo trước cho bên vi phạm. Khi chấm dứt hợp đồng, bên chịu ảnh hưởng có quyền yêu cầu bồi thường như đã nêu ở trên. Mẫu hợp đồng PPA chưa cung cấp giá trị thanh toán chấm dứt hợp đồng cần được chi trả trong trường hợp chấm dứt sớm.
* Luật áp dụng
Mẫu hợp đồng PPA sẽ được điều chỉnh bởi luật pháp Việt Nam.
* Giải quyết tranh chấp
Trong trường hợp có tranh chấp, mẫu hợp đồng PPA yêu cầu các bên giải quyết bằng cách thương lượng trước trong vòng 60 ngày kể từ ngày nhận được thông báo từ bên tranh chấp và trong vòng 15 ngày nếu tranh chấp liên quan đến thanh toán thuế quan. Nếu sau đó đàm phán thất bại, các bên có thể tìm đến Cơ quan Điện và Năng lượng tái tạo thuộc BỘ CÔNG THƯƠNG để hòa giải và giải quyết tranh chấp hoặc đến một cơ quan giải quyết tranh chấp theo luật pháp Việt Nam, nơi theo lý thuyết là tòa án Việt Nam trừ khi có điều khoản trọng tài được bao gồm trong hợp đồng.
II. NĂNG LƯỢNG VÀ ĐIỆN MẶT TRỜI
1. Quyết định 11/2017/ QD-TTg ngày 11 tháng 4 năm 2017 của Thủ tướng về Cơ chế khuyến khích phát triển năng lượng mặt trời tại Việt Nam (“Quyết định 11”)
Vào ngày 11 tháng 4 năm 2017, Thủ tướng đã ban hành Quyết định 11 có hiệu lực từ ngày 1 tháng 6 năm 2017 đến ngày 30 tháng 6 năm 2019. PPA cho các dự án điện mặt trời được đăng ký trước ngày 1 tháng 6 năm 2017 sẽ được yêu cầu sửa đổi để phù hợp với Quyết định 11. Hiện tại, các hướng dẫn của BỘ CÔNG THƯƠNG về Quyết định 11 đang được chờ đợi.
Dưới đây là những điểm chính được đề cập trong Quyết định 11:
1.1. Kế hoạch tổng thể về Điện Mặt trời
Kế hoạch tổng thể Điện mặt trời kết nối với Kế hoạch tổng thể phát triển năng lượng quốc gia - VII (“PDP-VII”) do Bộ Công Thương soạn thảo và được Thủ tướng phê duyệt, các Kế hoạch tổng thể cấp tỉnh (“PM Ps”) do Ủy ban nhân dân tỉnh có liên quan thiết lập và được phê duyệt bởi Bộ Công Thương.
Đối với các dự án nằm ngoài phạm vi của Kế hoạch tổng thể điện mặt trời, PDP-VII và PMPs, Bộ Công thương sẽ đưa ra phê duyệt cho việc bổ sung dự án điện mặt trời từ 50 MW trở xuống cho các Kế hoạch tổng thể nói trên; hoặc hơn thế, Bộ Công thương sẽ gửi đề xuất lên Thủ tướng để được chấp thuận bổ sung dự án năng lượng mặt trời hơn 50MW vào các Kế hoạch tổng thể.
1.2. Giá bán điện năng
Các dự án điện mặt trời nối lưới được hưởng FiT với mức giá 2,086 đồng/kWh (chưa bao gồm VAT), tương đương với 9,35 cent Mỹ/kWh. Tỷ giá hối đoái tham chiếu sẽ là 22,316 VND, tương đương với 1 đô la Mỹ theo thông báo của Ngân hàng Nhà nước vào ngày 10 tháng 4 năm 2017. Việc điều chỉnh FiT sau biến động tỷ giá VND/USD sẽ được thực hiện theo mẫu hợp đồng PPA do Bộ Công thương ban hành. FiT nói trên áp dụng riêng cho các dự án điện lưới có công suất pin mặt trời hơn 16% hoặc mô-đun năng lượng mặt trời hơn 15%. Thêm vào đó, chúng tôi muốn lưu ý rằng các Dự án Trang trại Gió được hưởng FiT là 1,614 VND/kWh, tương đương với 7,8 cent MỹkWh.
Các dự án điện mặt trời trên mái nhà sẽ tuân theo cơ chế đo tính mạng, tức là vào cuối mỗi năm hoặc tại thời điểm chấm dứt PPA, điện được sản xuất với khối lượng vượt mức sẽ được bán cho EVN theo tỷ lệ FiT như áp dụng cho các dự án nối lưới. thêm vào đó, Bộ Công Thương sẽ đưa ra tỷ giá FiT cho năm tới cho các dự án điện mặt trời trên tmái nhà dựa trên tỷ giá hối đoái VND/USD được thông báo bởi Ngân hàng Nhà nước vào ngày công bố tỷ giá hối đoái cuối cùng của năm trước đó.
1.3. Ngắt điện và PPA
EVN (hoặc các công ty con được ủy quyền) sẽ ngắt điện do các dự án điện mặt trời tạo ra.
Các hợp đồng mua bán điện cho các dự án năng lượng mặt trời sẽ được chuẩn bị theo mẫu hợp đồng PPA tiêu chuẩn được phát hành bởi Bộ Công Thương, đây là mẫu bắt buộc.
PPA sẽ có thời hạn cố định là 20 năm kể từ ngày hoạt động thương mại và có thể được các bên gia hạn hoặc làm mới.
1.4. Ưu đãi đầu tư
* Thuế nhập khẩu
Dự án điện mặt trời được miễn thuế nhập khẩu cho hàng hóa nhập khẩu để tạo tài sản cố định của dự án. Các dự án này cũng được hưởng các ưu đãi thuế nhập khẩu áp dụng cho các dự án năng lượng tái tạo khác, bao gồm miễn thuế nhập khẩu trong vòng 05 năm kể từ khi bắt đầu sản xuất nguyên liệu, phụ kiện và linh kiện nhập khẩu để sản xuất phục vụ dự án mà không thể sản xuất trong nước.
* Thuế thu nhập doanh nghiệp (“CIT”)
Dự án điện mặt trời được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp CIT giống như đối với một dự án trong lĩnh vực đầu tư ưu đãi và năng lượng tái tạo, bao gồm như sau:
- Thuế suất thuế CIT: 10% cho 15 years, có thể được gia hạn lên tới 30 năm trong một số trường hợp nhất định phải được Thủ tướng phê duyệt; và
- Miễn thuế TNDN trong 4 năm đầu và giảm 50% thuế TNDN trong 9 năm tiếp theo.
* Phí sử dụng đất/Quyền thuê đất
Dự án điện mặt trời được hưởng phí sử dụng đất/ưu đãi thuê đất giống như một dự án trong lĩnh vực đầu tư ưu đãi và năng lượng tái tạo. Tùy thuộc vào vị trí của dự án, nó cũng có thể được miễn phí sử dụng đất/tiền thuê đất trong khoảng thời gian từ 03 đến 15 năm hoặc cho cả thời hạn sử dụng.
1.5. Tham gia vào thị trường điện cạnh tranh
Quyết định 11 không quy định về vấn đề này. Tuy nhiên, theo quy định về Thị trường Điện Cạnh tranh, các dự án điện mặt trời không bắt buộc phải tham gia vào thị trường điện cạnh tranh.
2. Thông tư số 16/2017/TT-BCT (“Thông tư 16”) ngày 12 tháng 9 năm 2017 về phát triển dự án và hình thức hợp đồng mua bán điện tiêu chuẩn (“Mẫu hợp đồng PPA”) cho các dự án điện mặt trời
Bộ Công thương ban hành Thông tư 16, có hiệu lực từ ngày 26 tháng 10 năm 2017. Thông tư 16 cung cấp các hướng dẫn chi tiết để thực hiện Quyết định 11.
Dưới đây là những điểm chính được đề cập trong Thông tư 16:
2.1. Các dự án két nối lưới
Một nhà đầu tư chỉ được phép chuẩn bị nghiên cứu tính khả thi cho dự án điện mặt trời được bao gồm trong kế hoạch tổng thể năng lượng đã được phê duyệt (dù là dự án nói chung về điện hay cho năng lượng mặt trời nói riêng). Nếu dự án đó chưa được đưa vào kế hoạch tổng thể nói trên, nhà đầu tư sẽ cần đăng ký để đưa dự án vào kế hoạch tổng thể tương ứng trước khi chuẩn bị nghiên cứu tính khả thi cho dự án.
Vốn chủ sở hữu trong một dự án kết nối lưới không được nhỏ hơn 20% tổng vốn đầu tư của dự án.
Diện tích đất dài hạn của dự án kết nối lưới không được vượt quá 1.2 ha/1MWp.
Nghiên cứu tính khả thi của một dự án kết nối lưới cần bao gồm các nội dung sau:
- Đánh giá về tác động của kế hoạch kết nối lưới điện đối với hệ thống điện địa phương; và
- Thiết bị cần được kết nối với hệ thống SCADA hoặc hệ thống thông tin điều phối tải điện để cung cấp thông tin dự báo về sản lượng điện hàng giờ cho trung tâm điều phối tải điện có liên quan.
PPA của các dự án kết nối lưới cần tuân theo Mẫu hợp đồng PPA tiêu chuẩn. Vui lòng tham khảo mục 2.4 dưới đây để biết chi tiết.
2.2. Các dự án trên mái
Một dự án trên mái có công suất từ 1 MW trở lên cần được đưa vào kế hoạch tổng thể điện đã được phê duyệt. Nếu dự án này chưa được đề cập, nhà đầu tư sẽ cần phải đăng ký để đưa dự án vào kế hoạch tổng thể tương ứng trước khi phát triển dự án.
Một dự án trên mái  có công suất dưới 1 MW không phải tuân theo yêu cầu trên. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần đăng ký với công ty điện lực tỉnh tương ứng để kết nối dự án với lưới điện liên quan.
PPA của các dự án trên mái cần tuân theo mẫu hợp đồng PPA tiêu chuẩn áp dụng - mẫu này đơn giản hơn nhiều so với mẫu PPA áp dụng cho các dự án kết nối lưới.
2.3. Giấy phép sử dụng điện
Một dự án điện mặt trời (kết nối lưới hoặc trên sân thượng) có công suất từ 1 MW trở lên cần phải được cấp giấy phép sử dụng điện.
2.4. Mẫu hợp đồng PPA cho các dự án điện lưới
* Áp dụng bắt buộc cho mẫu hợp đồng PPA
Mẫu hợp đồng PPA sẽ được áp dụng với tính chất bắt buộc. Các bên có thể bổ sung vào Mẫu hợp đồng PPA để làm rõ các quyền lợi và nghĩa vụ của từng bên nhưng không được thay đổi nội dung cơ bản của Mẫu hợp đồng PPA.
* FiT – Giá bán điện năng
Theo mẫu hợp đồng PPA, giá bán điện năng FiT được áp dụng theo Điều 12.1 của Quyết định 11 tương ứng với 2,086 VNĐ/kWh (chưa bao gồm VAT) tương đương với 9.35cent Mỹ/kWh theo tỷ giá hối đoái VNĐ/USD do Ngân hàng Nhà nước công bố vào ngày 10 tháng 4 năm 2017 là 22,316 VNĐ ngang giá 1 Đô la Mỹ. Giá bán điện năng FiT này sẽ chỉ áp dụng cho nhà máy điện mặt trời hoặc bộ phận liên quan thoả mãn đạt COD trước ngày 30 tháng 6 năm 2019 và sẽ áp dụng trong 20 năm từ COD.
Luật pháp Việt Nam hiện không quy định phương thức xử lý cụ thể đối với các dự án hoặc bộ phận dự án không đạt COD trước ngày 30 tháng 6 năm 2019. Luật chỉ quy định chung rằng Quyết định 11 sẽ hết hạn vào ngày 30 tháng 6 năm 2019 và trong phạm vi khuyến nghị sẽ đề xuất cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời trong giai đoạn sau ngày 30 tháng 6 năm 2019.
Theo Quyết định 11, việc điều chỉnh FiT sau biến động tỷ giá VNĐ/USD sẽ được thực hiện theo Mâu hợp đồng PPA. Tuy nhiên, trong mẫu hợp đồng PPA lại không có quy định như vậy.
* Cắt điện bởi EVN
Theo mẫu hợp đồng PPA, EVN hoặc công ty con được uỷ quyền hoặc bên thừa hưởng được tiếp quản tất cả các quyền lợi và nghĩa vụ của EVN theo luật pháp với tư cách là bên mua điện có trách nhiệm cắt toàn bộ sản lượng điện được tạo ra cho lưới điện bởi dự án điện mặt trời tương thích.
* PPA dài hạn
Mẫu hợp đồng PPA quy định thời hạn 20 năm kể từ COD có thể được gia hạn hoặc một hợp đồng mới có thể được ký kết giữa các bên trong hợp đồng đầu tiên theo luật pháp đang có hiệu lực tại thời điểm đó.
* COD và ngày vận hành theo dự kiến
Theo mẫu hợp đồng PPA, Người bán bị coi là đã vi phạm PPA nếu COD không xảy ra trong vòng 3 tháng kể từ ngày dự kiến COD, trừ khi xảy ra sự kiện bất khả kháng. Mẫu hợp đồng PPA chưa đề cập đến các tình huống khi mà nhà máy điện sẵn sàng thử nghiệm và vận hành đúng ngày COD nhưng Người bán không thể tiến hành do vi phạm của Người mua hoặc một sự kiện bất khả kháng ảnh hưởng hoặc gây nên bởi Người mua.
* Phân bổ rủi ro mạng lưới
Theo mẫu hợp đồng PPA, Người bán chịu trách nhiệm cho chi phí kết nối lưới và chi phí rủi ro, bao gồm chi phí đầu tư, vận hành và bảo trì cơ sở vật chất và các thiết bị để kết nối nhằm kết nối nhà máy với nơi truyền phát điện và mạng lưới phân phối điện.
Mẫu hợp đồng PPA chưa đề cập đến viễn cảnh khi mà nhà máy điện ngăn không cho phát điện do không có sẵn hoặc các rủi ro khác liên quan đến lưới điện.
* Thanh toán thuế quan
Việc thanh toán sẽ được thực hiện không muộn quá một ngày sau 15 ngày kể từ ngày người mua nhận được hóa đơn thanh toán điện từ người bán theo giá bán điện năng FiT như quy định ở trên. Bất kỳ khoản thanh toán trễ nào cũng phải chịu một khoản lãi suất do trả chậm được tính theo lãi suất trung bình liên ngân hàng cho khoản vay một tháng.
* Trường hợp bất khả kháng
Trong trường hợp không thể thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo Mẫu hợp đồng PPA do trường hợp bất khả kháng, bên vi phạm sẽ được miễn trách nhiệm liên quan đến thiếu sót của mình. Định nghĩa trường hợp bất khả kháng tương tự như Mẫu hợp đồng PPA của dự án điện gió (Mục I.2.4) và cũng không phân biệt các sự kiện bất khả kháng chính trị và các sự kiện bất khả kháng tự nhiên.
Mô hình PPA cũng cung cấp các bước cần được thực hiện để giảm thiểu trong trường hợp bất khả kháng quyền chấm dứt đơn phương của bên bị ảnh hưởng nếu sự kiện bất khả kháng ngăn cản một bên tham gia hợp đồng thực hiện nghĩa vụ của mình trong 01 năm bằng cách gửi thông báo bằng văn bản cho bên còn lại.
* Thay đổi trong luật lệ
Mẫu hợp đồng PPA không đề cập cụ thể đến nguy cơ xảy racác trường hợp thay đổi luật pháp.
* Vi phạm hợp đồng, bồi thường thiệt hại và chấm dứt hợp đồng
Theo mẫu hợp đồng PPA, bên vi phạm Hợp đồng có nghĩa vụ bồi thường cho mọi tổn thất và thiệt hại gây nên bởi sự vi phạm hợp đồng cho bên bị ảnh hưởng. Giá trị bồi thường sẽ bao gồm giá trị tổn thất thực tế, chính là tổn thất trực tiếp mà bên bị ảnh hưởng phải chịu đựng gây nên bởi bên vi phạm hợp đồng và giá trị lợi ích trực tiếp mà bên bị ảnh hưởng lẽ ra phải nhận được nếu không xảy ra vi phạm.
Theo Mẫu hợp đồng PPA, nếu Bên Người bán là bên bị ảnh hưởng do vi phạm và chọn đình chỉ hợp đồng, thì giá trị bồi thường thiệt hại và thiệt hại sẽ được tính bằng với giá trị sản lượng điện thực tế do người bán bán ra trong khoảng thời gian 01 năm từ khi bắt đầu tính tính đến thời điểm đình chỉ hợp đồng. Chưa làm rõ lý do tại sao giá trị của sản lượng điện thực tế trong 01 năm được áp dụng.
Mẫu hợp đồng PPA chưa cung cấp giá trị thanh toán chấm dứt hơp đồng cần được chi trả trong trường hợp chấm dứt sớm.
* Luật áp dụng
Mẫu hợp đồng PPA sẽ được điều chỉnh bởi luật pháp Việt Nam.
* Giải quyết tranh chấp
Trong trường hợp có tranh chấp, mẫu hợp đồng PPA yêu cầu các bên giải quyết bằng cách thương lượng trước trong vòng 60 ngày kể từ ngày nhận được thông báo từ bên tranh chấp và trong vòng 15 ngày nếu tranh chấp liên quan đến thanh toán thuế quan. Nếu sau đó đàm phán thất bại, các bên có thể tìm đến Cơ quan Điện và Năng lượng tái tạo thuộc BỘ CÔNG THƯƠNG để hòa giải và giải quyết tranh chấp hoặc đến một cơ quan giải quyết tranh chấp theo luật pháp Việt Nam. Theo luật của Việt Nam, tuyên bố chung như vậy đồng nghĩa với việc cơ quan giải quyết tranh chấp theo Mẫu hợp đồng PPA là tòa án Việt Nam.
3. Thông tư số 05/2019/TT-BTC ngày 11 tháng 3 năm 2019 sẽ có hiệu lực vào ngày 25 tháng 4 năm 2019 (“Thông tư 05“) và cung cấp Mẫu tiêu chuẩn cho thỏa thuận mua bán điện dành riêng cho các dự án trên mái  (“Mẫu hợp đồng PPA cho dự án trên mái ”)
Ngày 11 tháng 3 năm 2019, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 05 cung cấp Mẫu hợp đồng PPA cho dự án trên mái áp dụng cho tất cả các dự án điện mặt trời trên mái được nối lưới. Mẫu hợp đồng PPA cho các dự án trên mái đơn giản hơn nhiều so với Mẫu hợp đồng PPA áp dụng cho các loại dự án kết nối lưới khác. Các bên liên quan trong Mẫu hợp đồng PPA cho các dự án trên mái có thể sửa đổi/bổ sung mẫu này để làm rõ các quyền và nghĩa vụ của mỗi bên mà không thay đổi nội dung cơ bản của Mẫu hợp đồng PPA. Tuy nhiên, Thông tư 05 và Mâu hợp đồng PPA chưa xác định “nội dung cơ bản của Mẫu hợp đồng PPA cho dự án trên mái” được sửa đổi này.
3.1. FiT – Giá bán điện năng
Theo Thông tư 05, trước ngày 1 tháng 1 năm 2018, FiT cho các dự án điện mặt trời trên mái được quy định ở mức 2,086 VNĐ/kWh (tương đương 9,35 cent Mỹ/kWh theo tỷ giá VNĐ/USD do Ngân hàng Nhà nước công bố vào ngày 10 tháng 4 năm 2017, cụ thể 22,316 VNĐ tương ứng 1 Đô la Mỹ) và từ ngày 1 tháng 1 năm 2018, FiT đã nói ở trên sẽ được điều chỉnh theo sự biến động của tỷ giá VNĐ/USD như quyết định do Ngân hàng Nhà nước công bố vào ngày cuối cùng của năm trước. Các dự án điện mặt trời trên tầng mái có thể áp dụng cơ chế kinh doanh điện tuân theo các hướng phân phối và tiếp nhận riêng biệt của đồng hồ điện hai chiều (nghĩa là đọc số điện hai chiều riêng biệt để đảm bảo không có gian đối trong thanh toán và hóa đơn) cũng như cung cấp điều khoản rõ ràng cho việc áp dụng cơ chế đó theo Mâu hợp đồng PPA cho dự án trên mái. Giá bán điện năng FIT nói trên sẽ được áp dụng trong thời hạn 20 năm kể từ COD của dự án điện mặt trời trên mái.
3.2. Thanh toán
Trong trường hợp Người bán là một công ty, việc thanh toán sẽ được thực hiện dựa theo chỉ số công tơ điện và lượng điện được tạo ra hàng tháng được bán cho lưới điện của Người mua từ dự án trên tầng mái của Người bán. Hóa đơn được cung cấp sẽ chỉ ra số tiền phải trả dựa trên lượng điện theo thỏa thuận chung của Người mua (EVN hoặc công ty con) và Người bán (Chủ đầu tư, v.v.).
Trong trường hợp, Người bán là cá nhân hoặc hộ gia đình, Người mua và Người bán có thể thỏa thuận phương thức thanh toán như sau:
- Trên cơ sở hàng tháng, khi Người mua sẽ thực hiện thanh toán dựa trên chỉ số công tơ điện và lượng điện được tạo ra.
- Trên cơ sở hàng năm, khi Người mua sẽ chuẩn bị và gửi cho Người bán một xác nhận. “Biên bản xác nhận số điện sử dụng và số tiền thanh toán” trong vòng 15 ngày kể từ ngày cuối cùng của năm đó hoặc vào ngày hết hạn của hợp đồng mua bán điện được đang được sử dụng, tùy theo ngày nào trước.
Việc thanh toán phải được thực hiện trong vòng 07 ngày làm việc sau khi có thỏa thuận về chỉ số công tơ điện, lượng điện và nộp các chứng từ thanh toán nêu trên. Mặt khác, Người mua có trách nhiệm trả lãi cho khoản thanh toán trễ được tính từ ngày đáo hạn cho đến ngày thanh toán thực tế. Lãi suất của khoản thanh toán trễ được tính theo lãi suất trung bình liên ngân hàng trong thời gian một tháng theo thông báo của Ngân hàng Nhà nước tại thời điểm thanh toán.
3.3. Hoàn thành nghĩa vụ thuế
Nói về doanh thu từ dự án điện mặt trời trên mái, phải chịu nghĩa vụ thuế bắt buộc, Người mua có trách nhiệm thanh toán lần cuối số tiền điện mua từ dự án điện mặt trời trên mái trong năm hiện tại và số tiền thuế VAT cho Người bán tùy thuộc vào doanh thu từ dự án năng lượng mặt trời trên mái vào cuối kỳ theo dõi công tơ điện của năm hiện tại.
3.4. Sửa đổi hoặc chấm dứt Hợp đồng PPA
Trong trường hợp một trong hai bên muốn sửa đổi hoặc chấm dứt Thỏa thuận, bên này cần thông báo cho bên còn lại trong vòng 15 ngày trước để tiến hành giải quyết thương lượng giữa các Bên liên quan.
3.5. Những vấn đề thực tế
Việc ban hành Mẫu thoả thuận PPA cho dự án trên mái đã cung cấp một công thức đơn giản để tính giá trả cho Người bán và cũng chỉ rõ các thủ tục thanh toán khác nhau và các loại hóa đơn giữa công ty, cá nhân và hộ gia đình. Mẫu hợp đồng PPA cho dự án trên mái này yêu cầu Người mua phải trả lãi mặc định cho bất kỳ khoản thanh toán trễ nào. Điều khoản thêm vào này giúp bảo vệ quyền lợi của người bán trong quá trình thực hiện hợp đồng.
Tuy nhiên, Mẫu hợp đồng PPA cho dự án trên mái này vẫn thiếu các điều khoản nhằm bao quát triệt để tất cả các khía cạnh cần thiết của giao dịch (ví dụ: chấm dứt rõ ràng ra sao và/hoặc các sự kiện bất khả kháng; giải quyết tranh chấp quốc tế; luật điều chỉnh, v.v.). Hơn nữa, vì Mẫu hợp đồng PPA cho các dự án trên mái được áp dụng một cách bắt buộc mà không thay đổi các nội dung cơ bản, sẽ là thử thách gian truân cho các nhà đầu tư khi đàm phán về việc thêm vào các điều khoản bổ sung cho PPA để giải quyết các vấn đề đang chờ xử lý của PPA cho các dự án trên mái.
4. Dự thảo chính sách về năng lượng và điện mặt trời
Vào tháng 4 năm 2019, Bộ Công Thương đã đưa ra bản dự thảo thứ ba cho quyết định của Thủ tướng Chính phủ về các cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam (“Dự thảo Quyết định”). Quyết định này dự định sẽ được phê duyệt bởi Bộ Công Thương, và có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2019 thay thế cho Quyết định 11 hiện tại của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực từ ngày 1 tháng 6 năm 2017 đến ngày 30 tháng 6 năm 2019. Dưới đây là những điểm chính được đề cập trong Dự thảo Quyết định:
4.1. FiT - Giá bán điện năng
Hiện tại, Quyết định 11 quy định FiT là 9,35 cent Mỹ trên mỗi kWh cho các dự án điện mặt trời thoả mãn yêu cầu đạt COD trước ngày 30 tháng 6 năm 2019. Chỉ riêng tỉnh Ninh Thuận, theo Nghị quyết 115 của Chính phủ ngày 31 tháng 8 năm 2018, các dự án điện mặt trời có Công suất thiết kế 2.000 MW được Thủ tướng phê duyệt đạt COD vào cuối năm 2020 cũng được hưởng mức FiT là 9,35 cent Mỹ/kWh (chưa tính thuế VAT và theo tỷ giá hối đoái đồng USD tại Việt Nam do Ngân hàng Nhà nước công bố vào ngày 10 tháng 4 2017, tức là 22,316 VNĐ = 1 Đô la Mỹ). Giá bán điện năng FiT này sẽ không giữ nguyên và sẽ được điều chỉnh theo biến động của tỷ giá VNĐ-USD. FiT được tính bằng cent Mỹ/kWh và tỷ giá FiT áp dụng sẽ là tỷ giá hối đoái đồng Đô la Mỹ  do Ngân hàng Nhà nước công bố vào ngày phát hành hóa đơn của Người bán.
Dự thảo quyết định được lập ra đáp ứng từng cấu trúc thuế quan cụ thể áp dụng cho các dự án điện mặt trời đạt thời hạn COD trong năm 2021. Dự thảo Quyết định cũng phân loại các mức thuế dựa trên bốn Vùng bức xạ mặt trời và ba loại dự án năng lượng mặt trời.
 
Loại
Vùng 1
FiT trên kWh
Vùng 2
FiT trên kWh
Vùng 3
FiT trên kWh
Vùng4
FiT trên kWh
VNĐ Cent Mỹ VNĐ Cent Mỹ VNĐ Cent Mỹ VNĐ Cent Mỹ
Các dự án ngoài khơi 2,281 9.98 1,963 8.59 1,758 7.69 1,655 7.24
Các dự án trên bờ 2,102 9.20 1,809 7.91 1,620 7.09 1,525 6.67
Các dự án trên mái 2,486 10.87 2,139 9.36 1,916 8.38 1,803 7.89
 
FiT sẽ được điều chỉnh theo biến động của tỷ giá VNĐ/USD. Đặc biệt, tỷ giá VNĐ/USD trung ương do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố vào ngày cuối cùng của năm trước sẽ được sử dụng làm cơ sở để tính FiT cho năm tiếp theo.
Vùng 1: Bao gồm hai mươi tám (28) tỉnh từ phía Bắc Việt Nam, ba gồm: Hà Giang, Bắc Kạn, Cao Bằng, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Lào Cai, Yên Bái, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Bắc Giang, Hải Dương, Hòa Bình, Hà Nội, Hà Nam, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng, Ninh Bình, Thái Bình, Hà Tĩnh, Nam Định, Quảng Bình, Thanh Hóa, Lai Châu, Nghệ An,và Sơn La.
Vùng 2: Bao gồm sáu (06) tỉnh của Việt Nam, bao gồm: Quảng Trị, Điện Biên, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng, và Quảng Ngãi.
Vùng 3: bao gồm hai mươi ba (23) tỉnh từ miền Nam Việt Nam, bao gồm: Kon Tum, Cà Mau, Hậu Giang, Bình Định, Bạc Liêu, Kiên Giang, Sóc Trăng, Cần Thơ, Vĩnh Long, Trà Vinh, Lâm Đồng, Bến Tre, Tiền Giang, An Giang, Dak Nông, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Đồng Tháp, Bà Rịa – Vũng Tàu, Long An, Bình Dương, Bình Phước và Tây Ninh.
Vùng 4: gồm sáu (06) tỉnh của Việt Nam, bao gồm: Phú Yên, Gia Lai, Dak Lak, Khánh Hòa, Ninh Thuận và Bình Thuận.
4.2. Nghĩa vụ cắt giảm điện VS. công suất lưới
Người mua điện được định nghĩa là EVN hoặc đơn vị liên kết, được ủy quyền bởi EVN hoặc các tổ chức hoặc cá nhân khác mua điện từ người bán điện hoặc nhận các quyền và nghĩa vụ của các tổ chức nêu trên theo quy định của pháp luật.
Người mua điện có quyền ngắt tất cả sản lượng điện được tạo ra bởi dự án điện mặt trời nối lưới tương ứng theo mức cho phép của lưới điện.
Điều 6.1 của Dự thảo Quyết định nêu ra trách nhiệm của người bán điện trong việc đầu tư, lắp đặt, vận hành và bảo trì các thiết bị đo điện, đường dây truyền tải và trạm biến áp (nếu có) từ nhà máy điện mặt trời đến điểm kết nối của lưới điện của người mua; tổ chức xác minh và hiệu chuẩn, kiểm tra thiết bị đo công suất theo quy định của pháp luật về đo lường.
4.3. Thời hạn PPA
Thời hạn của PPA cho các dự án điện năng lượng mặt trời sẽ là tối đa 20 năm kể từ ngày COD, có thể được gia hạn hoặc làm mới vào cuối thời hạn tuân theo thỏa thuận của các bên liên quan và pháp luật của Việt Nam.
4.4. Dự án năng lượng mặt trời trên mái
Dự thảo Quyết định mở rộng phạm vi của các dự án năng lượng mặt trời trên mái bằng cách định nghĩa lại mô hình Mua và bán điện trực tiếp là mô hình trong đó các cá nhân và tổ chức đầu tư, sản xuất và bán điện từ các dự án điện mặt trời trên mái nhà cho các cá nhân và tổ chức khác không kết nối và không sử dụng lưới điện quốc gia để cung cấp điện. Các nhà đầu tư lựa chọn Mô hình này được phép thỏa thuận lẫn nhau về biểu giá điện và nội dung của hợp đồng mua bán điện theo các quy định hiện hành về các hành vi dân sự và thương mại. Thêm vào đó, Dự thảo Quyết định bao gồm một điều khoản cho phép bán bất kỳ lượng điện dư thừa nào cho lưới điện quốc gia bởi dự án sản xuất theo Mô hình, tuân theo kế hoạch về giá bán điện năng FiT như đã được nêu chi tiết và Mẫu hợp đồng PPA sẽ được phát hành bởi Bộ Công thương.
Quy định mới của Dự thảo Quyết định tuân thủ thỏa thuận mua điện trực tiếp đã được các chuyên gia tư vấn của Cơ quan quản lý điện lực Việt Nam thực hiện và dự kiến sẽ có hiệu lực vào năm 2019. Tuy nhiên, ngưỡng cho các dự án năng lượng mặt trời không được bao gồm trong kế hoạch tổng thể giữ ở 1MWp và Mẫu hợp đồng yêu cầu hướng dẫn chi tiết thêm về việc triển khai cụ thể.
III. Kết luận
Mặc dù Việt Nam và các nước ASEAN khác có lợi thế nhờ sở hữu nguồn tài nguyên dồi dào rõ ràng về năng lượng và điện lực bởi Việt Nam có khí hậu nhiệt đới với mặt trời tỏa nhiệt ở mức độ đỉnh điểm gần như suốt cả năm và bờ biển dài khoảng 3.000 km với tiềm năng năng lượng gió mạnh, nhưng vẫn cần suy xét để xem liệu khu vực này có thể khai thác tiềm năng của nó hay không vì phần lớn các nguồn năng lượng tái tạo vẫn còn chưa được sử dụng ở ASEAN./.
 
* Consultant, VILAF

Bình luận của bạn