cis_banner_final_en.png
Chuyến thăm của Ngoại trưởng Mỹ Pompeo đến Ấn Độ: Tương lai hợp tác Ấn Độ - Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương như thế nào?

15/08/2019


Chuyến thăm của Ngoại trưởng Mỹ Pompeo đến Ấn Độ: Tương lai hợp tác Ấn Độ - Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương như thế nào?

Cả hai nước coi nhau là đối tác quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.


Premesha Saha*

Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo có chuyến thăm ba ngày (25 đến 27/6/2019) tới Ấn Độ trong chuyến công du kéo dài một tuần tới các quốc gia thuộc khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Chuyến thăm của ông Pompeo tới New Delhi được cho là tập trung vào việc thúc đẩy mối quan hệ cực kỳ quan trọng với Ấn Độ vì Ấn Độ là một đối tác quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Chuyến thăm này rất có ý nghĩa quan trọng vì nó tạo cơ hội cho Ngoại trưởng Mỹ giới thiệu báo cáo “Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương” do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố (tại Đối thoại Shangri-La vào ngày 1/6/2019 bởi Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Patrick Shanahan). Báo cáo này phác thảo tiến trình hành động trong tương lai của Mỹ và chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Báo cáo cũng xếp Ấn Độ là đối tác quan trọng của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương (IOR) và ở Nam Á trước những phát triển và dấu chân ngày càng gia tăng của Trung Quốc ở IOR.

Dưới thời Chính quyền Trump, quan hệ chiến lược Ấn Độ - Mỹ đã có được sự tiến triển đáng chú ý, ví dụ hai nước đã khởi động Đối thoại 2 + 2, tái khởi động Đối thoại tứ giác, thực thi Bản ghi nhớ Thỏa thuận trao đổi hậu cần (LEMOA) và  ký kết Thỏa thuận Bảo mật và tương thích truyền thông (COMCASA). Năm nay (2019) có thể chứng kiến sự khởi đầu của cuộc tập trận ba bên - hải quân Mỹ và Ấn Độ đã thực hiện một chuyến đi theo nhóm cùng với hải quân Nhật Bản và Philippines ở khu vực Biển Đông gần đây. Quan hệ quốc phòng song phương cũng đã cải thiện rất nhiều qua việc Ấn Độ tiếp nhận trực thăng Apache, Chinook và triển khai loại máy bay P-8is và C-130 để mở rộng phạm vi hoạt động ở Ấn Độ Dương. Với việc Mỹ cấp phép cho Ấn Độ Ủy quyền Thương mại Cấp 1 (STA) nhằm có thể xuất khẩu công nghệ tiên tiến trong tương lai.

Có một mối quan tâm chung về một nước Trung Quốc trỗi dậy đang tranh thủ việc hiện đại hóa quân đội, các hoạt động ảnh hưởng và nền kinh tế săn mồi để ép buộc các quốc gia khác, và do đó, ảnh hưởng đến an ninh và ổn định trong khu vực.

Cả hai nước coi nhau là đối tác quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Về nguyên tắc, hai nước có tầm nhìn tương tự  về các nguyên tắc và giá trị của Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Tự do và rộng mở (FOIP). Ấn Độ và Mỹ ủng hộ một FOIP trong đó tất cả các quốc gia, lớn và nhỏ, được bảo đảm chủ quyền và có thể theo đuổi tăng trưởng kinh tế phù hợp với các quy tắc, chuẩn mực và nguyên tắc cạnh tranh quốc tế được chấp nhận; giải quyết tranh chấp một cách hòa bình; tuân thủ luật pháp quốc tế bao gồm tự do hàng hải và hàng không. Có một mối quan tâm chung về một nước Trung Quốc trỗi dậy đang tranh thủ việc hiện đại hóa quân đội, các hoạt động ảnh hưởng và nền kinh tế săn mồi để ép buộc các quốc gia khác, và do đó, ảnh hưởng đến an ninh và ổn định trong khu vực. Nhưng, có một sự khác biệt trong chiến lược của hai nước khi nói đến việc đối phó với những thách thức mà khu vực đang phải đối mặt, đặc biệt là Trung Quốc. Trong báo cáo Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ, Trung Quốc đã được đề cập như là một “cường quốc chủ nghĩa xét lại”. Mặc dù sự cần thiết phải tham gia với Trung Quốc cả về mặt quốc phòng (về quân sự) và cả về kinh tế để đảm bảo tăng trưởng tích cực ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đã được chỉ ra, nhưng trọng điểm là, người Ấn Độ ngày càng phải đối mặt với một Trung Quốc tự tin và quyết đoán hơn, sẵn sàng chấp nhận xích mích trong việc theo đuổi một lợi ích chính trị, kinh tế và an ninh mở rộng hơn. Tuy Ấn Độ thậm chí coi sự trỗi dậy của Trung Quốc là một thách thức, nhưng như bài phát biểu quan trọng của Thủ tướng Ấn Độ Modi tại Đối thoại Shangri-La 2018 đã phản ánh, Ấn Độ đã có thái độ tinh tế hơn đối với Trung Quốc và lập trường ngoại giao trong việc chỉ ra mối đe dọa của Trung Quốc đối với mối quan hệ toàn cầu - Ấn Độ có nhiều tầng như quan hệ với Trung Quốc. Nhưng cả hai đã thể hiện sự trưởng thành và khôn ngoan trong việc quản lý các vấn đề và đảm bảo biên giới hòa bình. Ngoài ra, đối với Ấn Độ, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương không chỉ bao gồm các quốc gia nằm trong phạm vi địa lý này, mà cả các quốc gia có cổ phần trong đó.

Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương không được xem là một chiến lược hay một câu lạc bộ gồm các thành viên hạn chế.

Tầm nhìn và chính sách của Ấn Độ về chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương chủ yếu là tham gia với các nước khác khác trong các lĩnh vực ngoại giao, kinh tế, kết nối và quốc phòng (trao đổi và tập trận hải quân, nâng cao năng lực, nhận thức về lĩnh vực hàng hải). Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương không được coi là một chiến lược hay một câu lạc bộ của các thành viên hạn chế. Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ cũng bao gồm các sáng kiến ngoại giao, xây dựng năng lực quản trị, hợp tác kinh tế, thương mại và hợp tác quân sự, nhưng có một sự khác biệt là cách thức Mỹ muốn tham gia với các nước cùng chí hướng trong các khía cạnh nêu trên. Ba phương pháp hoặc phương tiện đã được đề xuất trong báo cáo Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ để thu hút các đối tác trong các lĩnh vực được đề cập ở trên là: sự sẵn sàng, quan hệ đối tác, và thúc đẩy kết nối khu vực. Khía cạnh “thúc đẩy khu vực kết nối” rất phù hợp với tầm nhìn của Ấn Độ, theo đó, Mỹ cũng đang tìm cách tăng cường các liên minh và quan hệ đối tác trong một cấu trúc an ninh được kết nối để duy trì trật tự quốc tế. Nhưng khía cạnh về “sự chuẩn bị” đòi hỏi phải sử dụng sự răn đe thông qua lực lượng liên quân và các lực lượng chiến đấu đáng tin cậy của Mỹ cùng với các đồng minh và đối tác của họ sẽ được triển khai trong khu vực để giành chiến thắng trong bất kỳ cuộc xung đột nào từ ngay từ đầu. Bởi “quan hệ đối tác” có nghĩa là mạng lưới đồng minh và đối tác đặc biệt để đạt được hòa bình, răn đe và khả năng chiến đấu có thể tương tác với cấp số nhân. Hiện tại, chính sách Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Ấn Độ đã tăng cường sự tham gia với các nước cùng chí hướng trong khu vực dựa trên các giá trị và lợi ích chung trong các lĩnh vực kinh tế, quốc phòng và ngoại giao. Liệu Ấn Độ sẽ đi sâu vào hợp tác quân sự một cách mạnh mẽ như báo cáo chiến lược của Mỹ kỳ vọng từ các đồng minh và đối tác thì vẫn là điều còn chờ đợi.
Tuy nhiên, cả hai quốc gia như nói trên đều đồng ý về nguyên tắc khi nói đến các mục tiêu cần đạt được của chiến lược “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: tự do và rộng mở”. Ấn Độ và Mỹ cũng đồng ý rằng, dựa trên những thách thức và uy hiếp liên khu vực mà khu vực này phải đối mặt thì không một quốc gia nào có thể đảm bảo an ninh và ổn định của khu vực, vì điều này không đủ không gian hợp tác của hai nước. Ngoài ra - như đã được Ngoại trưởng Pompeo đề cập tại Hội nghị Thượng đỉnh về ý tưởng Ấn Độ được tổ chức vào ngày 12 tháng 6 năm 2019, Hoa Kỳ nhận ra rằng Ấn Độ có thể có một chiến lược khác nhằm đối phó với Trung Quốc - đó là cách khác để đối phó với những người như Trung Quốc từ bên kia đại dương, chứ không phải ở ngay biên giới của bạn”.
Ấn Độ và Mỹ cũng đồng ý rằng, dựa trên những thách thức và uy hiếp liên khu vực mà khu vực này phải đối mặt thì không một quốc gia nào có thể đảm bảo an ninh và ổn định của khu vực, vì điều này không đủ không gian hợp tác của hai nước.
Nước Mỹ thông qua Đạo luật BUILD và các sáng kiến kinh tế khác như Quan hệ đối tác thành phố thông minh Mỹ-ASEAN, Sáng kiến minh bạch Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương đang bao trùm sự hợp tác với các quốc gia khác trong khu vực. Do đó, mặc dù các khía cạnh quân sự đã được nhấn mạnh trong báo cáo Chiến lược, nhu cầu hợp tác kinh tế và duy trì tăng trưởng kinh tế cũng như sự thịnh vượng của khu vực cũng được nhấn mạnh. Điều này mở đường cho Ấn Độ và Mỹ  thảo luận về các cơ hội trao đổi kinh tế và sáng kiến lớn hơn.
Một lĩnh vực khác cần được xem xét để tăng cường hợp tác ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là đầu tư để tăng cường kết nối trong khu vực. Có nhiều sáng kiến kết nối đang diễn ra trong khu vực như Kế hoạch tổng thể về kết nối ASEAN 2025, nơi cả hai nước có thể cùng hợp tác khi xem xét tính trung tâm của ASEAN được cả Mỹ và Ấn Độ ủng hộ. Mỹ cũng có thể đầu tư vào sáng kiến kết nối Hành lang Tăng trưởng Á-Phi do Ấn Độ và Nhật Bản đề xuất, và cũng có thể có các cuộc đàm phán để xem xét hợp tác trong lĩnh vực hàng hải - về nền kinh tế xanh (blue economy), nhận thức về lĩnh vực hàng hải (chia sẻ thông tin, hỗ trợ giám sát và trinh sát, các thỏa thuận lái tàu).
Mặc dù có sự khác biệt về chiến lược và tầm nhìn về chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cũng như cách các nguyên tắc của FOIP cần được duy trì, nhưng cũng có một số yếu tố hội tụ và cần tập trung vào các yếu tố đó trong các cuộc thảo luận. Raja Mohan, Giám đốc Nghiên cứu Nam Á tại Đại học Quốc gia Singapore, đã chỉ ra rằng, Ấn Độ nên tiếp tục đàm phán với Mỹ và đạt được tiến bộ bất cứ điểm nào có thể.
Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ
Nguồn: https://www.orfonline.org/expert-speak/pompeos-visit-to-india-what-lies-ahead-for-india-us-cooperation-in-the-indo-pacific-52398/
 
* Nghiên cứu viên Chương trình nghiên cứu chiến lược của ORF

Bình luận của bạn