cis_banner_final_en.png
Từ chính sách “Xoay trục châu Á” đến Đạo luật sáng kiến tái bảo đảm châu Á của Trump: những động lực nào đằng sau chính sách châu Á của Mỹ? (Phần 2)

05/03/2020


Từ chính sách “Xoay trục châu Á” đến Đạo luật sáng kiến tái bảo đảm châu Á của Trump: những động lực nào đằng sau chính sách châu Á của Mỹ? (Phần 2)

Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ trân trọng giới thiệu bài nghiên cứu “Từ chính sách “Xoay trục châu Á” đến Đạo luật sang kiến tái bảo đảm châu Á của Trump: những động lực nào đằng sau chính sách châu Á của Mỹ?”. Bài viết của Tiến sĩ Premesha Saha, nghiên cứu viên Quỹ Các nhà quan sát nghiên cứu (ORF) Ấn Độ, xuất bản tháng 2/2020. Bản dịch tiếng Việt của Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ, tháng 3/2020.


Nhân tố Trung Quốc
Hành động của Trung Quốc trong các cuộc xung đột ở Đài Loan và Biển Đông Việt Nam phản ánh thực tế là không chỉ Trung Quốc đang trỗi dậy mà còn có lập trường bá quyền ngày càng tăng. Liệu chiến lược dài hạn của Trung Quốc có tìm cách (và có thể) thay thế Mỹ để nắm quyền bá chủ toàn cầu như hiện nay Mỹ đang nắm giữ hay không, nhưng rõ ràng là Bắc Kinh muốn xây dựng một phạm vi ảnh hưởng của Trung Quốc ở Đông Á. Từ lâu, Mỹ là một cường quốc nổi bật ở Thái Bình Dương cũng như Ấn Độ Dương. Giờ đây, Trung Quốc ngày càng hung hăng ở cả Tây Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, thách thức Mỹ, Nhật Bản và Úc ở Tây Thái Bình Dương và Mỹ và Ấn Độ ở Ấn Độ Dương.  
 
Cách tiếp cận của Chính quyền Trump đối với khái niệm khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương cho thấy Mỹ đang nỗ lực hạn chế lợi ích của Trung Quốc, trái ngược với việc Chính quyền Mỹ trước đây đã cố gắng đưa Trung Quốc vào trật tự tự do
[1]. Trong bài trình bày gần đây trước Ủy ban Lực lượng Vũ trang Thượng viện Mỹ, Đô đốc Hải quân Harry Harris lưu ý: “Mỹ có lợi ích quốc gia lâu dài ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nhưng phải đối mặt với những thách thức từ Bắc Kinh. Việc Trung Quốc xây dựng và hiện đại hóa quân đội của họ là những yếu tố cốt lõi trong chiến lược của Trung Quốc nhằm giành lấy vai trò của Mỹ tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương[2].  Theo Chiến lược Quốc phòng 2018, “Trung Quốc đang thúc đẩy hiện đại hóa quân sự, gây ảnh hưởng và dùng các hoạt động kinh tế ép buộc các nước láng giềng sắp xếp lại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương để tạo lợi thế cho họ”. Chiến lược an ninh quốc gia Mỹ (NSS) tuyên bố: “Trung Quốc tìm cách thay thế Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, mở rộng phạm vi của mô hình kinh tế do nhà nước điều hành và sắp xếp lại khu vực theo hướng có lợi cho Trung Quốc”[3].
 
Vào cuối năm 2017, Chính quyền Trump đã xác định Trung Quốc là một “cường quốc xét lại” và là đối thủ cạnh tranh chiến lược với Mỹ nhằm tìm cách phá hoại trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Trong năm 2018, chính sách đối với Trung Quốc của Chính quyền Trump đã được siết chặt đáng kể, đáng chú ý nhất là khi Mỹ đe dọa sẽ áp thuế trị giá 250 tỷ USD đối với hàng Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ, trừ khi hai nước có thể đạt được thỏa thuận thương mại để giải quyết những khiếu nại của Mỹ về thuế quan, thao túng tiền tệ, trộm cắp tài sản trí tuệ và buộc chuyển giao công nghệ
[4].

Sáng kiến ​​Vành đai Con đường (BRI) 2013 của Trung Quốc được mô tả là Sáng kiến ​​quan trọng và sâu rộng nhất mà Trung Quốc đã đưa ra
[5]. Bao gồm Vành đai kinh tế Con đường tơ lụa (tuyến đường bộ) và Sáng kiến Con đường tơ lụa trên biển (tuyến đường hàng hải), đây thực chất là một kế hoạch phát triển cơ sở hạ tầng được thiết kế để tăng kết nối châu Âu, châu Á và Ấn Độ Dương. Một báo cáo năm 2009 của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) cho biết, từ năm 2010 đến 2020, cần có 8 nghìn tỷ USD cho các dự án cơ sở hạ tầng trên khắp châu Á. Do các tổ chức quốc tế hiện tại không có vốn hoặc năng lực để giải quyết sự thiếu hụt này, Trung Quốc đã công bố BRI như một sáng kiến để giải quyết. Nước này đã thành lập ra các tổ chức quốc tế, như Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) và Quỹ Con đường tơ lụa, để tài trợ cho các dự án BRI. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã nhấn mạnh rằng sáng kiến ​​này nhằm bổ sung cho những cơ quan quốc tế hiện có, chứ không phải phá vỡ những cơ quan đó. Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đã trực tiếp giải quyết vấn đề này, nêu rõ: “Trung Quốc không xây dựng một hệ thống đối thủ. Trái lại, chúng tôi đang tìm cách đóng một vai trò lớn hơn trong trật tự và hệ thống quốc tế hiện có. Tuy nhiên, BRI đã mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc một cách đáng kể và các dự án liên quan đến BRI được coi là một phương tiện và biểu tượng kinh tế để làm đòn bẩy chính trị cho Bắc Kinh”[6]. “Nguy cơ Trung Quốc sẽ thống trị có thể làm lung lay chủ quyền của nhiều quốc gia ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Các quốc gia trong khu vực đang kêu gọi đoàn kết trong một tập thể với sự lãnh đạo  của Mỹ nhằm duy trì trật tự khu vực, tôn trọng chủ quyền và độc lập”[7].
 
Đạo luật Sáng kiến Tái bảo đảm Châu Á (ARIA)
ARIA là một trong những cách Mỹ trấn an các đồng minh và đối tác chiến lược rằng, Mỹ tiếp tục cam kết với khu vực này. Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương “đặt ra những thách thức an ninh đe dọa và làm suy yếu lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ, hòa bình khu vực và ổn định toàn cầu”, và “những nguyên lý cốt lõi của hệ thống quốc tế do Mỹ hậu thuẫn đang bị thách thức” bởi Trung Quốc, Triều Tiên, và các tổ chức khủng bố quốc tế
[8]. Đạo luật này còn nhấn mạnh những mối lo ngại về việc vi phạm quyền tự do dân sự ở Campuchia, Trung Quốc, Lào, Bắc Triều Tiên, Thái Lan và Việt Nam, cũng như các hành vi vi phạm nhân quyền ở Myanmar và Philippines. Đạo luật được chia thành ba phần[9].
 
1. Thúc đẩy lợi ích an ninh của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương
ARIA kêu gọi một chính sách “bảo đảm lợi ích an ninh quốc gia quan trọng của Mỹ và của các đồng minh cùng những đối tác của Mỹ”. Đạo luật này nhắc lại cam kết của Mỹ về tự do hàng hải theo luật pháp quốc tế, và giải quyết các tranh chấp lãnh hải và lãnh thổ bằng con đường hòa bình, nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường hợp tác an ninh và quốc phòng với các đồng minh và đối tác, và duy trì sự hiện diện quân sự mạnh mẽ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương
[10]. Để đảm bảo quyền tự do hàng hải như vậy, ARIA đề xuất khởi xướng “Chiến lược ngoại giao chung Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”[11].
 
ARIA đưa ra các tài liệu tham khảo cụ thể về cam kết của Mỹ đối với các liên minh hiệp ước với Úc, Nhật Bản, Philippines, Hàn Quốc và Thái Lan; quan hệ đối tác chiến lược với Ấn Độ; và chính sách của Mỹ để hỗ trợ mối quan hệ kinh tế, chính trị và an ninh chặt chẽ với Đài Loan. Theo Đạo luật này, Mỹ nên nâng mối quan hệ với ASEAN lên quan hệ đối tác chiến lược và xây dựng chính sách tăng cường hợp tác an ninh ba bên giữa Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Đạo luật cũng lập luận rằng, cuộc đối thoại an ninh tứ giác (Quad) (giữa Mỹ, Úc, Ấn Độ và Nhật Bản) là rất quan trọng để giải quyết các thách thức an ninh cấp bách ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. ARIA kêu gọi Mỹ tăng cường quan hệ ngoại giao, kinh tế và an ninh với Ấn Độ; tăng cường quan hệ đối tác an ninh với Indonesia, Malaysia, Singapore và Việt Nam; tái khẳng định cam kết với New Zealand; và tăng cường sự tham gia của Mỹ với các quốc gia Nam Thái Bình Dương
[12].
 
2. Thúc đẩy lợi ích kinh tế của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương
ARIA nhấn mạnh đến sự cần thiết phải xây dựng một cam kết kinh tế toàn diện, hợp tác với ASEAN. Đạo luật này khuyến khích việc tiếp tục sử dụng Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Hội nghị thượng đỉnh Đông Á (EAS) và Nhóm 20 (G20) để theo đuổi các mục tiêu kinh tế của Mỹ. Nó cũng hỗ trợ thực hiện đầy đủ Thỏa thuận tạo thuận lợi thương mại của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) với các nước Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, và để đạt được điều này, Mỹ cấp vốn cho các hoạt động xây dựng năng lực thương mại và tạo thuận lợi cho các hoạt động kinh tế thương mại trong khu vực. Các điều khoản kinh tế khác bao gồm một báo cáo thường niên (trong 5 năm) về những nỗ lực của Mỹ trong việc “chống vi phạm sở hữu trí tuệ và trộm cắp trên mạng” trong khu vực; việc ủy ​​quyền “thiết lập một chiến lược toàn diện, tích hợp, trong nhiều năm” để khuyến khích các nước Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương thực hiện “các chiến lược quyền lực quốc gia”; và tiếp tục hỗ trợ cho Sáng kiến ​​hạ lưu sông Mê Kông
[13].
 
3. Thúc đẩy các giá trị của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương
Chính sách của Trump về Châu Á được coi là sự tiếp nối của chính sách “Xoay trục châu Á” của Obama. Tuy nhiên, một trong những khác biệt chính giữa hai chính sách là cách tiếp cận của Trump đối với Trung Quốc, trong đo chính sách của Trump đối đầu với Trung Quốc. Ngược lại, chính quyền Obama đã cẩn thận che giấu sự tái cân bằng ở châu Á bằng các thuật ngữ không đối đầu, cảnh báo về hậu quả của một Trung Quốc đang trỗi dậy phá vỡ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, nhưng vẫn giữ hy vọng hợp tác với Bắc Kinh. Ngoại trưởng Mỹ Clinton nói về việc “xây dựng sự tin tưởng lẫn nhau” và khuyến khích “Trung Quốc nỗ lực tích cực trong việc giải quyết vấn đề toàn cầu”, và người kế nhiệm của bà, John Kerry, đã dành thời gian để lôi kéo Trung Quốc tham gia vào chống biến đổi khí hậu, hy vọng rằng, Trung Quốc ủng hộ Thỏa thuận Paris về chống biến đổi khí hậu
[14].
Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ

[1] Jonathan Fulton, “The Gulf Between the Indo-Pacific and the Belt and Road Initiative,” Rising Powers Quarterly 3, no. 2 (2018).
[2] David Scott, “The Indo-Pacific in US Strategy: Responding to Power Shifts,” Rising Powers Quarterly 3, no. 2 (2018).
[3] Kaewkamol Karen Pitakdumrongkit, op. cit.
[4] Ian Storey and Malcolm Cook (2018), “The Trump Administration and Southeast Asia: America’s Asia Policy Crystalizes”, ISEAS Perspective, no. 77.
[5] Sđd
[6] Sđd
[7] Sđd
[8] Congressional Research Service, “The Asia Reassurance Initiative Act (ARIA) of 2018".
[9] Sđd
[10] Asia Reassurance Initiative Act, 2018. Ngoài ra còn tham khảo thêm: Congressional Research Service, “The Asia Reassurance Initiative Act (ARIA) of 2018”, 2019.
[11] Tổng thống Mỹ cần xây dựng chiến lược ngoại giao trong đó bao gồm hợp tác với các đồng minh và đối tác của Mỹ để tiến hành đào tạo hàng hải chung và tự do hoạt động hàng hải ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, bao gồm Biển Hoa Đông và Biển Đông Việt Nam, để hỗ trợ hệ thống quốc tế dựa trên quy tắc có lợi cho tất cả các nước. (Tham khảo)
[12] Sđd
[13] Sđd

Bình luận của bạn