cis_banner_final_en.png
Việt Nam làm Chủ tịch ASEAN: sự chuẩn bị cho thập kỷ mới

06/05/2020


Việt Nam làm Chủ tịch ASEAN: sự chuẩn bị cho thập kỷ mới

ASEAN dưới sự chủ trì của Việt Nam đã chuẩn bị một dự thảo đánh giá giữa kỳ về Kế hoạch tổng thể thực hiện Tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2025. Trong đó, ASEAN đánh giá các kết quả đã đạt được, và đưa ra mốc thời gian khả thi để nâng cao hiệu quả và chất lượng thực hiện từ nay đến năm 2025. Ba trụ cột mà ASEAN đã dự tính là an ninh chính trị, cộng đồng kinh tế và văn hóa xã hội cần nhiều cam kết và kế hoạch hành động gắn kết để hoàn thành mục tiêu của Cộng đồng ASEAN trong một khung thời gian xác định.


Về an ninh, các nước ASEAN muốn giải quyết ba khía cạnh chính bao gồm an ninh kinh tế, xã hội và chính trị. Tuy nhiên, trong số các quốc gia ASEAN, nhóm CLMV (Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam) muốn giải quyết các vấn đề cụ thể như lương thực, nước và các khía cạnh liên quan. Trên thực tế, các đề xuất của nhóm các quốc gia ASEAN ở lục địa và các quốc gia ASEAN có biển đảo rất khác nhau. Chương trình cộng đồng ASEAN, gồm cộng đồng chính trị-an ninh, kinh tế và văn hóa xã hội, sẽ rà soát giữa kỳ vào năm 2020, và năm 2025 là hạn chót để ASEAN có bản kế hoạch chi tiết.
 
Kế hoạch hoạt động III cho giai đoạn hội nhập ASEAN (IAI) 2016-2020, cần một nỗ lực mạnh mẽ vì chỉ có 19 trong số 26 hành động (73,1%) đã đạt được. Thực tế là các mối đe dọa an ninh phi truyền thống đã cản trở kế hoạch này, do đó hãy vạch ra một kế hoạch hành động toàn diện để kiểm soát sự mở rộng của các mối đe dọa này và xây dựng một chương trình hợp tác chung trong khu vực. Chương trình này có thể bao gồm các trung tâm khu vực để xử lý trường hợp khẩn cấp về y tế công cộng, tăng cường mạng lưới các phòng thí nghiệm y tế công cộng trong khu vực, và giám sát hoạt động của các trung tâm giảm thiểu rủi ro. Do đó, ASEAN có nhu cầu thành lập một trung tâm quản lý thảm họa cấp khu vực, có thể có thẩm quyền trong khu vực và đóng vai trò là trung tâm điều phối tại thời điểm khủng hoảng. Đại dịch COVID-19 đang diễn ra chính là thời điểm khủng hoảng cần có những trung tâm xử lý. Cơ chế Hội ​​nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADDM +) cho thấy cần phát triển các cơ chế tương tự để có thể phối hợp ứng phó với các trường hợp khẩn cấp/thảm họa y tế như COCVID-19.
 
Một trong những vấn đề lớn trong xây dựng cộng đồng ASEAN là thị thực tự do cho doanh nghiệp, và cho phép người lao động có tay nghề cao được tự do di chuyển tìm kiếm việc làm, tham gia các nhóm hợp tác trong khu vực. Khủng bố, cướp biển, tội phạm xuyên quốc gia và cơ sở dữ liệu khủng bố khu vực là những vấn đề cần được chú ý và hỗ trợ thêm. Tuy nhiên, những người bất đồng chính kiến và các nhà hoạt động nhân quyền không nên được đưa vào danh sách vì điều này đòi hỏi phải có sự đồng thuận trong khu vực. Tầm nhìn của ASEAN cần có các mốc thời gian chặt chẽ và cần có sự cam kết hoàn thành vì chúng ta đã thấy rằng, hầu hết các chương trình đã bị chậm tiến độ dẫn đến không hiệu quả.
 
Trong vai trò là chủ tịch của ASEAN, Việt Nam có vô số thách thức. Việt Nam cần đưa ra vấn đề xem xét Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC) và đảm bảo rằng, các quốc gia, trong đó bao gồm các cường quốc và các đối tác đối thoại, tuân thủ chặt chẽ hơn những gì đã ký kết. ASEAN phải đối mặt với một số trường hợp liên quan đến đánh bắt cá bất hợp pháp, không được báo cáo và không được kiểm soát (IUU) và điều này cần được giải quyết ở cấp độ toàn cầu để có thể thông qua một công ước về IUU. Việt Nam cũng phải giải quyết các thách thức liên quan đến giáo dục, thúc đẩy và bảo vệ quyền cho phụ nữ và trẻ em, phát triển kỹ năng lao động và đào tạo nghề.  

Ô nhiễm biển và biến đổi khí hậu luôn là vấn đề được thảo luận nhiều trong ASEAN, và từ những vấn đề này, Việt Nam phải thấy được những mối lo ngại ở Đông Nam Á, và tại sao cần phải có những nỗ lực toàn cầu. Các vấn đề khác như quản lý đất than bùn, quản lý khói mù thông qua hỗ trợ tài chính, và quản lý thảm họa cần có những diễn ngôn và sự đề xuất cẩn trọng. Đây là những vấn đề thường xuyên đã tạo ra rạn nứt giữa các quốc gia thành viên bao gồm Singapore, Malaysia và Indonesia.
 
Lần gần đây nhất Hiến chương ASEAN được xem xét là vào năm 2007. Đã hơn 13 năm và điều khoản của Hiến chương cần được xem xét thêm trong hoàn cảnh hiện tại, với quan điểm của nhiều nước về sửa đổi Hiến chương ASEAN, cải cách phong cách làm việc của ASEAN (đặc biệt là Ban Thư ký ASEAN). Ban thư ký ASEAN hiện có đại diện từ nhiều đối tác đối thoại, bao gồm Mỹ, Ấn Độ, và do đó cần có cách tiếp cận mang tính quốc tế hơn. Điều này đòi hỏi phải xây dựng báo cáo kết quả mỗi năm trước các cuộc họp ASEAN. Vấn đề với ASEAN và các tổ chức ngoại vi của nó là những báo cáo kết quả và những thành tựu hữu hình đã không được phản ánh đúng trong các văn bản, hệ quả là các cuộc họp của ASEAN ngày càng được coi là những cuộc nói chuyện phiếm không có văn bản.
 
Ban Thư ký ASEAN cần hoạt động theo các tiểu ban để có thể giải quyết từng các lĩnh vực trọng tâm cốt lõi kèm theo các hoạt động tương ứng. Nhiều đối tác đối thoại có thể có chuyên môn tốt hơn trong một số lĩnh vực nhất định đã không được tham gia đúng mức trong công việc của ASEAN, và do đó, những ý tưởng mới không thể được mang tới các cuộc thảo luận. Các đối tác đối thoại có thể đề xuất các mô hình thành công liên quan đến sự gắn kết kinh tế và chính trị khu vực. Tuy nhiên, do thực tế là dân chủ không phải là nội dung thảo luận chính ở Đông Nam Á, do đó, Chủ tịch ASEAN cần quản lý chặt chẽ chương trình nghị sự. Bản thân Việt Nam là một chính phủ độc đảng, do đó Việt Nam có thể có thể chủ động đưa ra triển khai các sáng kiến mà không gặp phải vấn đề bị đảng khác can thiệp như các quốc gia thành viên.
 
Hoàn cảnh thay đổi và sự gia tăng của chủ nghĩa cấp tiến tôn giáo, các nhóm xuyên quốc gia, sự can thiệp chính trị, và ảnh hưởng không đáng kể của các đối tác đối thoại, tất cả là rào cản của những nỗ lực đồng nhất hóa ASEAN. Mặc dù hầu hết các quốc gia ASEAN đều ở các cấp độ phát triển khác nhau, nhưng các nước kém phát triển hơn bày tỏ sự bất bình đối với các nước phát triển hơn. Sự khác biệt của khối cần được giải quyết tại diễn đàn ASEAN, nếu không ASEAN sẽ quay trở về định dạng như năm 1990 khi nhóm bốn quốc gia phát triển hơn ASEAN-4 đưa ra các quyết định lớn mang lại lợi ích cho mình. Cuộc đối thoại cần được bắt đầu cùng với những thay đổi có thể có trong điều lệ Hiến chương ASEAN.
 
Việt Nam cần phải làm cầu nối giữa ASEAN và Liên hợp quốc vì thực tế là nước này sẽ là thành viên của nhóm thành viên không thường trực của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc (UNSC). Việt Nam phải nêu vấn đề các mục tiêu phát triển bền vững (SDG) ở Đông Nam Á, các vấn đề về giới và chăm sóc trẻ em, và an ninh lương thực trên toàn khu vực. Hơn nữa, các vấn đề như giáo dục, y tế và vệ sinh cần phải được giải quyết để tạo ra sự phối hợp liền mạch giữa hai tổ chức ASEAN và Liên hợp quốc.
 
Các nước lớn muốn nêu bật các vấn đề như an ninh khu vực, sự can thiệp không đáng có, và cả vấn đề các nước ASEAN không thể chứng minh được vai trò trung tâm của mình, sẽ lấy những vấn đề đó làm sức ép cho ASEAN. ASEAN đã rút khỏi các quyết định chính sách lớn liên quan đến an ninh, lấy lý do là ASEAN đã đồng thuận trong vấn đề rút lui này, nhưng sự đồng thuận là do các quốc gia nhỏ chịu ảnh hưởng từ Trung Quốc. Điều này có thể không thúc đẩy tốt cho việc xây dựng sự đồng thuận của ASEAN, và ASEAN trong vai trò là một tổ chức sẽ phải cải tổ chức năng và hiệu chỉnh chương trình nghị sự.
 
Lần trước, Việt Nam trong vai trò chủ tịch ASEAN năm 2010 đã gặt hái những thành công nhất định, và có một số thất bại. Hiện giờ, với sự hỗ trợ nhiều hơn từ các đối tác đối thoại, Việt Nam có thể chú trọng những vấn đề nguy cơ nghiêm trọng và những thách thức mới nổi trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, thương mại, kiểm dịch thực vật, vệ sinh, và tuân thủ các điều khoản thương mại công bằng. Các đối tác đối thoại tin rằng, ASEAN có thể đóng vai trò hiệu quả khi kiểm soát các chương trình theo các mốc thời gian nghiêm ngặt và khả thi. Việt Nam có thể tìm kiếm sự đồng thuận trong việc phát triển cơ chế báo cáo vũ khí thống nhất trên khắp Đông Nam Á để tạo niềm tin giữa các quốc gia thành viên, đồng thời đề xuất nhiều dự án nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng của ASEAN. Điều này sẽ làm giảm sự can thiệp của Trung Quốc thông qua hỗ trợ khí tài cho các một số quốc gia do Trung Quốc lựa chọn.
 
Theo tầm nhìn của ASEAN, các vấn đều sau cần được chú trọng cả trong lời nói và tinh thần, bao gồm: phong trào đầu tư liền mạch hơn, lao động lành nghề, doanh nhân và vốn cho ASEAN, nếu không, cộng đồng ASEAN sẽ không bao giờ có thể có đồng tiền chung, liên minh hải quan và các nỗ lực hội nhập khác. Tầm nhìn của ASEAN cần phải nỗ lực hơn để áp dụng công nghệ xanh và các mô hình phát triển kinh tế tốt hơn, nhạy cảm với môi trường hơn. Hiện nay, khi Hội nghị thượng đỉnh ASEAN tạm hoãn, Việt Nam sẽ có nhiều thời gian hơn để xây dựng kế hoạch hành động cụ thể.
 
Tác giả:
  • Brig Vinod Anand, nghiên cứu viên cao cấp Quỹ Vivekananda International Foundation (VIF), New Delhi.
  • TS. Pankaj Jha, Phó Giáo sư Đại học O P Jindal, Ấn Độ.
 
Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ
 
Nguồn:
https://www.vifindia.org/2020/april/16/vietnam-as-asean-chair-preparing-for-the-next-decade

Bấm vào đây để đọc bản tiếng Anh của bài viết này/Click here to read the English version of this article

Bình luận của bạn