cis_banner_final_en.png
Việc Trung Quốc xâm nhập vào vùng biển Việt Nam, ý nghĩa đối với an ninh khu vực và vai trò tiềm năng của Ấn Độ

03/06/2020


Việc Trung Quốc xâm nhập vào vùng biển Việt Nam, ý nghĩa đối với an ninh khu vực và vai trò tiềm năng của Ấn Độ

Tác giả: Giáo sư Rajaram Panda, nghiên cứu viên của Hạ viện Ấn Độ, thành viên Hội đồng quản trị của Hội đồng các vấn đề thế giới, Ấn Độ, và Trung tâm nghiên cứu chiến lược và an ninh, tại New Delhi. Ông cũng là thành viên cao cấp tại IDSA và Giáo sư chủ tịch ICCR tại Đại học Reitaku, Nhật Bản.


Trung Quốc tuyên bố sai trái về chủ quyền hàng hải trên biển của Việt Nam
Đại dịch toàn cầu Covid-19 bắt đầu từ thành phố Vũ Hán của Trung Quốc đã không ngăn cản Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (PRC) theo đuổi tầm nhìn chiến lược lâu dài về việc khẳng định chủ quyền của họ trên Biển Đông của Việt Nam. Biển Đông từ lâu đã là một điểm nóng vì có nhiều quốc gia cùng tuyên bố chủ quyền tranh chấp với nhau, và Trung Quốc tuyên bố chủ quyền gần như toàn bộ khu vực. Một trong những sự cố gần đây nhất vào ngày 2/4/2020, một tàu cá Việt Nam gần Quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam đã bị Cảnh sát biển Trung Quốc đánh chìm.
 
Chính xác chuyện gì đã xảy ra? Tàu Việt Nam (số hiệu QNg 90617 TS), với tám ngư dân trên tàu, đã bị tấn công khi đang đánh bắt cá quanh đảo Phú Lâm gần quần đảo Hoàng Sa. Sau vụ việc, Việt Nam đã nộp đơn khiếu nại chính thức với Trung Quốc (TTXVN, ngày 20/4/2020). Trung Quốc gần đây đã làm tình hình thêm phức tạp khi đưa tàu khảo sát vào vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam (EEZ), đây là động thái có khả năng gây thêm căng thẳng. Việt Nam đáp trả bằng cách gửi ba tàu của Cơ quan giám sát tài nguyên thủy sản để theo dõi sát tàu Trung Quốc. Tình hình và cách thức của vụ tấn công hải quân Trung Quốc gợi nhớ đến các cuộc đối đầu trong quá khứ giữa Việt Nam và Trung Quốc trên Biển Đông (An ninh toàn cầu, 14/4/2020).
 
Tàu Trung Quốc gây ra sự cố này là Hải Dương địa chất 8 (地质, Haiyang Dizhi 8) cũng tham gia vào một vụ va chạm gây ra tình hình căng thẳng vào tháng 7/2019 tại Bãi Tư Chính, một bãi san hô trên vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông. Trung Quốc đã đưa Hải Dương địa chất 8, cùng với các tàu hộ tống, bảo vệ bờ biển, để gây áp lực lên một dự án thăm dò dầu khí thuộc sở hữu của Nga trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Để tự vệ, Việt Nam đã cử lực lượng bảo vệ bờ biển và tàu dân quân đến khu vực này. Sự việc căng thẳng mãi tới tháng 11/2019, và là sự cố gây căng thẳng nhất trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc kể từ năm 2014 khi giàn khoan dầu Hải Dương 981 (Hai Yang Shi You 981) của Trung Quốc xâm phạm vùng biển của Việt Nam.
[1]
 

Ảnh 1: Đường đi của tàu Hải Dương địa chất 8 (Haiyang Dizhi 8) khi tiến hành các hoạt động khảo sát gần quần đảo Trường Sa (và trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam) vào tháng 7/2019. (Nguồn ảnh: Indo-Pacific News Twitter)
 
Đáng chú ý, Hải Dương địa chất 8 còn tham gia vào các hoạt động khảo sát tại các vùng đặc quyền kinh tế của Malaysia và Brunei vào giữa tháng 4/2020, tiếp tục củng cố phạm vi bành trướng của Bắc Kinh trên Biển Đông (Trung Quốc, 1/5/2020). Trung Quốc và Brunei trong quá khứ đã đồng ý thăm dò chung về các nguồn năng lượng của Brunei trong khu vực, nhưng không rõ liệu các hoạt động hiện tại có phải là một phần của thỏa thuận đó hay không. Về mặt kỹ thuật, một tàu nghiên cứu sẽ cần phải xin phép trước khi hoạt động trong vùng đặc quyền kinh tế của quốc gia khác. Dường như Bắc Kinh đang lợi dụng đại dịch Covid-19,  để mở rộng các yêu sách bất hợp pháp của họ trên Biển Đông (Japan Times, 27/4/2020).
 
Ý nghĩa khu vực của tranh chấp Trung-Việt trong SCS
Trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của Việt Nam, Việt Nam chưa từng chùn bước trong đối đầu với Trung Quốc. Hành động gây căng thẳng của Trung Quốc diễn ra sau khi Việt Nam đệ trình lên Liên hợp quốc vào ngày 30/3/2020, trong đó nhắc lại tuyên bố lãnh thổ của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa (Hà Nội, 7/4/2020). Trung Quốc gọi việc Việt Nam tuyên bố chủ quyền là “bất hợp pháp và không hợp lệ”. Ngày nay, Việt Nam có lý do để cảm thấy tự tin vào khả năng chống Trung Quốc, một phần là do mối quan hệ chặt chẽ hơn với các quốc gia trong khu vực, và các nước trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Việt Nam giữ chức chủ tịch ASEAN trong năm nay.
 
Các hành động của Trung Quốc trên Biển Đông đã bị nhiều bên liên quan lên án. Bộ Quốc phòng Mỹ đã ra thông cáo báo chí bày tỏ quan ngại về sự cố ngày 9/4/2020, nói rằng, hành vi của Trung Quốc đi ngược với tầm nhìn của Mỹ về một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở, trong đó tất cả các quốc gia, dù lớn hay nhỏ, đều được bảo đảm về chủ quyền, không bị ép buộc, và có thể theo đuổi tăng trưởng kinh tế phù hợp với các quy tắc và chuẩn mực quốc tế (Bộ Quốc phòng Mỹ, ngày 9/4/2020). Chính sách này cũng được Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi nói rõ trong bài phát biểu tại cuộc đối thoại tại Shangri La vào tháng 6/2018 (Bộ Ngoại giao Ấn Độ, 1/6/2018). Những nguyên tắc này được cộng đồng khu vực hưởng ứng và ủng hộ rộng rãi, mặc dù nhiều quốc gia Đông Nam Á không muốn đối đầu trực tiếp với Bắc Kinh.
 
Bắc Kinh đã không lùi bước khi bị cộng đồng quốc tế phản đối. Vào ngày 21/4/2020, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Cảnh Sảng (Geng Shuang) tuyên bố rằng, Trung Quốc sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ chủ quyền, quyền và lợi ích của Trung Quốc trên Biển Đông (Nhật báo Trung Quốc, 21/4/2020). Để đối phó với cuộc đối đầu giữa Trung Quốc và Malaysia, Mỹ và Úc đã phái lực lượng hàng hải đến khu vực mà Trung Quốc sau đó tuyên bố là “phải đuổi ra khỏi nơi này” (
Global Times, 28/4/2020).
 
Lợi ích của Ấn Độ liên quan đến tranh chấp trên Biển Đông
Trong thời điểm căng thẳng gần đây ở Biển Đông, một quốc gia lớn ở châu Á có lợi ích đáng kể trong cuộc xung đột đã có thái độ im lặng. Đó là Ấn Độ. Ấn Độ có mối quan hệ quốc phòng mạnh mẽ và ngày càng phát triển trong khu vực. Lợi ích của Ấn Độ trong khu vực là gì, và làm thế nào để đối mặt với thách thức từ phía Trung Quốc trên Biển Đông?
 
Ấn Độ và Việt Nam có mối quan hệ lịch sử lâu dài. Mối quan hệ này tiếp tục phát triển do những thách thức an ninh trên Biển Đông SCS và mối quan tâm chiến lược của New Delhi tới khu vực này. Ấn Độ có quan hệ đối tác chiến lược với Việt Nam (được nâng cấp thành mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện trong chuyến thăm của Thủ tướng Ấn Độ Modi tới Việt Nam vào tháng 9/2016), và Việt Nam có vai trò quan trọng đối với Chính sách Hướng Đông của Ấn Độ. Các động thái an ninh hàng hải và lợi ích quốc gia  của Ấn Độ thể hiện cam kết mạnh mẽ  của Ấn Độ trong liên kết với các nước ASEAN. Học thuyết Hải quân Ấn Độ 2007 đã định nghĩa Biển Đông “là một khu vực có lợi ích chiến lược. Mặc dù vậy, chúng ta thường quan sát thấy Ấn Độ phải cân bằng lợi ích hợp pháp với các thách thức trung và dài hạn (Viện Takshashila, 3/2016; Financial Express, 2/9/2019). 97% vận chuyển thương mại của Ấn Độ được thực hiện bằng đường biển, 55% trong số đó quá cảnh eo biển Malacca và Biển Đông (MEA.gov.in, 9/2/2017). Tính tới năm 2018, thương mại giữa Ấn Độ với các quốc gia ASEAN ở mức xấp xỉ 80 tỷ USD, chiếm hơn 10% tổng kim ngạch xuất khẩu của Ấn Độ (MEA.gov.in, 8/2018).
 
Trung Quốc không có khả năng thay thế Ấn Độ để trở thành đối tác có vai trò nổi bật nhất trong khu vực Ấn Độ Dương trong thời gian ngắn sắp tới, nhưng Trung Quốc thách thức đáng kể đối với lợi ích lâu dài của Ấn Độ trong khu vực. Trong hai thập kỷ qua, Trung Quốc đã tăng hơn tám lần số lượng tàu thủy và tàu ngầm cho hải quân so với Ấn Độ (Financial Express, 1/5/2020). Các tàu ngầm của Hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc hiện thường xuyên đi qua eo biển Malacca để tuần tra Ấn Độ Dương. New Delhi đã bày tỏ cam kết bảo vệ lợi ích của mình trên Biển Đông và đã ban hành một số chính sách để bắt đầu tích cực ứng phó với ảnh hưởng của Trung Quốc.
 
Ngoài ra, Ấn Độ đã tuyên bố rõ rằng, họ sẽ triển khai Hải quân Ấn Độ đến Biển Đông để bảo vệ lợi ích năng lượng. Lợi ích chiến lược của Ấn Độ rõ ràng nằm ở việc duy trì hòa bình và trật tự hàng hải trong khu vực. Công ty trách nhiệm hữu hãn dầu mỏ Videsh (OVL), chi nhánh hoạt động ở nước ngoài của Tập đoàn Dầu khí tự nhiên Ấn Độ (ONGC), đã tham gia vào các hoạt động thăm dò dầu khí tại khu vực đặc quyển kinh tế của Việt Nam trong hơn 30 năm. Ấn Độ lo ngại về các hợp đồng năng lượng đã ký với đối tác Việt Nam. Hiện tại, OVL đang vận hành khai thác dầu trong hai khối ở Biển Đông. Khối đầu tiên trong số này, Block 128, rộng 7.000 km2 và được mua lại vào năm 2006; vào tháng 7/2017, Việt Nam gia hạn hợp đồng với OVL, thêm hai năm nữa. Khối thứ hai, Khối 06/1, rộng chưa đầy 1.000 km2 và nằm gần các địa điểm Trung Quốc khiêu khích gần đây.
 

Ảnh trái: Các khu vực khai thác dầu khí ở khu vực ngoài khơi Việt Nam. Ấn Độ ONGC Videsh ký hợp đồng nhượng quyền với Chính phủ Việt Nam về quyền thăm dò trong Khối 06/1 và 128 (khoanh tròn màu đỏ). (Nguồn hình ảnh: Tin tức Biển Đông Twitter)
 
Ảnh phải: Ảnh lưu trữ (không ghi ngày) của một giàn khoan dầu của Việt Nam ngoài khơi Lan Tây; giàn khoan hợp tác giữa công ty ONGC Videsh của Ấn Độ và công ty Petro-Việt Nam thuộc sở hữu nhà nước của Việt Nam. Các thỏa thuận hợp tác thăm dò dầu khí giữa Ấn Độ với Việt Nam là một trong những yếu tố khiến Ấn Độ quan tâm trực tiếp hơn đến các tranh chấp lãnh thổ giữa Trung Quốc và Việt Nam trên Biển Đông. (Nguồn hình ảnh: Hindustan Times)
 
Ấn Độ lo ngại rằng, Trung Quốc đang cố biến Biển Đông thành lãnh hải của họ, do đó, Trung Quốc ngăn chặn hoặc tăng chi phí chính trị và kinh tế của bất kỳ quốc gia nào giao thương hoặc vận tải quá cảnh qua khu vực này. Việc này sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển kinh tế của Ấn Độ. Khi các hoạt động quân sự hóa và cải tạo đảo của Trung Quốc tiếp tục diễn ra trên Biển Đông, những quốc gia nhỏ trong khu vực đã bắt đầu mong đợi Ấn Độ thể hiện vai trò là nhà quốc gia đảm bảo an ninh trong khu vực, vì bản thân mỗi quốc gia nhỏ không có khả năng đối phó với Trung Quốc. Tại Đối thoại Delhi lần thứ 9, tổ chức năm 2017, (Đối thoại Delhi là sự kiện thường niên nhằm thúc đẩy trao đổi quan điểm kinh tế và chính trị quân sự giữa Ấn Độ và ASEAN), Phó Thủ tướng Việt Nam Phạm Bình Minh nói rằng: “ASEAN ủng hộ Ấn Độ đóng vai trò lớn hơn trong lĩnh vực chính trị và an ninh…Chúng tôi hy vọng Ấn Độ sẽ tiếp tục hợp tác trong những nỗ lực của chúng tôi vì an ninh chiến lược và tự do hàng hải trên Biển Đông (Báo The Hindu, 4/7/2017).
 
Cho đến nay, Hải quân Ấn Độ vẫn chú trọng nhất vào khu vực Ấn Độ Dương, từ Vịnh Aden đến eo biển Malacca, nhưng họ cũng để mắt đến Biển Đông. Vào tháng 12/2012, Tư lệnh Hải quân Ấn Độ lúc bấy giờ là DK Joshi, trong một ý kiến khẳng định quan trọng về tư duy hàng hải, đã nhận xét vào buổi lễ trước Ngày Hải quân rằng: “Chúng tôi không mong đợi sẽ hiện diện trên Biển Đông thường xuyên, nhưng khi có yêu cầu trong những tình huống có liên quan đến lợi ích của Ấn Độ, ví dụ như ảnh hưởng đến ONGC Videsh, chúng tôi sẽ được yêu cầu đến Biển Đông và chúng tôi đã chuẩn bị cho điều đó (Báo Ấn Độ ngày nay, 3/12/2012).
 
Ấn Độ đã mở rộng vị thế và vai trò trên Biển Đông. Từ ngày 19-22/5/2020, Ấn Độ đã tiến hành các cuộc tập trận hải quân song phương trong khu vực (Thời báo kinh tế, 19/5/2020). Vào tháng 5/2019, Ấn Độ đã tiến hành các cuộc diễn tập hải quân trên biển cùng với các lực lượng hải quân từ Mỹ, Nhật Bản và Philippines (TheWeek.in, 9/5/2019). Các nguồn tin Ấn Độ đã chỉ ra rằng, New Delhi đang xem xét việc mời Úc tham dự cuộc tập trận Malabar sắp tới (Malabar là cuộc tập trận hải quân hàng năm của Mỹ - Nhật Bản - Ấn Độ), dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 7-8/2020. Nếu điều này xảy ra, nó sẽ là bước tiến mới trong quá trình quân sự hóa mối quan hệ của của các cường quốc dân chủ trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tham gia trong nhóm Quad. Ấn Độ trong lịch sử đã không ủng hộ nhóm Quad tập trung vào vấn đề an ninh, do lo ngại sẽ kích động phản ứng tiêu cực của Trung Quốc. Nếu Úc tham gia cuộc tập trận, đó sẽ là tín hiệu mới nhất về việc New Delhi sẵn sàng đối đầu với Bắc Kinh (Báo Times of India, 29/11/2020).
 
Kết luận
Việc Trung Quốc củng cố vị trí trên Biển Đông chắc chắn sẽ đe dọa vị trí chủ đạo của Ấn Độ trong vùng biển gần nhất với Ấn Độ là Ấn Độ Dương. Hoạt động tàu ngầm của Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương đã trở thành mối quan tâm an ninh lớn đối với New Delhi. Động thái gần đây của một doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc nhằm đạt được hợp đồng thuê cảng Hambantota của Sri Lanka trong 99 năm đã báo động cho các nhà hoạch định chính sách Ấn Độ. Ngoài ra còn có nhiều báo cáo về một căn cứ quân sự tiềm năng của Trung Quốc đang được xây dựng tại Campuchia (Báo cáo China Brief, 14/8/2019; Báo cáo China Brief, 13/4/2020). Những căn cứ như vậy có khả năng đe dọa những tài sản của Ấn Độ ở quần đảo Andaman và Nicobar. Vào ngày 18/12/2019, một tàu nghiên cứu của Trung Quốc xâm nhập vùng biển Ấn Độ gần Cảng Blair, thuộc quần đảo Andaman và Nicobar, và đã bị Hải quân Ấn Độ trục xuất (Báo Times of India, 18/12/2019).
 
Cuộc đối đầu biên giới trên đất liền dọc biên giới Trung Quốc - Ấn Độ đầy bất ổn cũng tiếp tục làm căng thẳng mối quan hệ giữa hai nước. Vào ngày 5/5/2020, 250 quân nhân Ấn Độ và Trung Quốc đã đối đầu với nhau bằng gậy sắt và đá gần hồ Pangong Tso của Ladakh ở khu vực Kashmir. Trong một vụ va chạm khác, vào ngày 9/5/2020, 150 quân nhân Ấn Độ và Trung Quốc đã đối mặt gần đèo Naku La vùng Sikkim ở Đông Bắc Ấn Độ, dẫn đến hơn một chục người bị thương (Báo Zee News, 21/5/2020). Mặc dù các cuộc đối đầu biên giới này không nhất thiết liên quan đến diễn biến mới nhất trên Biển Đông, nhưng nó củng cố động lực để Ấn Độ tăng cường quan hệ với các cường quốc phương Tây và các thành viên ASEAN, hiện cũng đang bị Trung Quốc gây sức ép.
 
Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ       
 
Nguồn:
https://jamestown.org/program/chinese-incursions-into-vietnamese-waters-security-implications-for-the-region-and-the-potential-role-of-india/

[1]  Trong sự cố do giàn khoan Hải Dương 981 (Hai Yang Shi You 981) của Trung Quốc gây ra năm 2014, Trung Quốc đã đưa giàn khoan dầu vào lãnh hải Việt Nam, và phái nhiều tàu bảo vệ bờ biển và dân quân biển để bảo vệ giàn khoan. Xem bài báo “Việt Nam tố cáo tàu Trung Quốc gây căng thẳng Biển Đông/Vietnam Accuses Chinese Ships of Ramping Up South China Sea Tensions”, Báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng, ngày 4/10/2019.
 
https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3031603/vietnam-accuses-chinese-ships-ramping-south-china-sea-tensions.
 
 Bấm vào đây để đọc bản tiếng Anh của bài viết này/Click here to read the English version of this article

Bình luận của bạn