cis_banner_final_en.png
Trung Quốc muốn gì ở Nam Á (Phần 2)

19/06/2020


Trung Quốc muốn gì ở Nam Á (Phần 2)

Trung Quốc tuyên bố có ý định hoàn toàn thân thiện ở Nam Á. Tuy nhiên, nhìn kỹ hơn vào các hành động của Bắc Kinh trong khu vực, chúng ta thấy rõ ràng rằng, Trung Quốc đang bảo đảm chắc chắn lợi ích quốc gia của họ, điều này có thể gây bất lợi cho hầu hết các quốc gia Nam Á. Trong tương lai, tất cả các quốc gia Nam Á nên hiểu chính xác những gì Bắc Kinh đang cố gắng đạt được trong khu vực, cũng như những hậu quả lâu dài tiềm tàng của những hành động này.


Afghanistan
Trung Quốc tìm cách hòa giải ở Afghanistan, bao gồm cho Taliban tham gia vào chính phủ tương lai. Gần đây nhất, vào tháng 9/2019, Bắc Kinh đã lưu ý rằng: “Afghanistan nên có sự đại diện và bao quát rộng rãi để tất cả các phe phái và các nhóm sắc tộc tham gia một cách công bằng vào đời sống chính trị và xây dựng một nền tảng chính trị thống nhất”.
[1] Điều này đã trở thành chính sách nhất quán của Trung Quốc trong những năm qua.[2]
 
Như đã lưu ý trước đó, Bắc Kinh tiếp tục tìm cách đưa Afghanistan vào BRI. Theo thông báo về cuộc họp của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình với Tổng thống Afghanistan Mohammad Ashraf Ghani vào tháng 6/2019, Bắc Kinh tìm cách “thúc đẩy liên tục hợp tác thiết thực trong kinh tế và thương mại [thông qua BRI]”.
[3] Vào tháng 4/2020, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tái khẳng định mong muốn của Bắc Kinh trong việc giúp đỡ Afghanistan thông qua BRI, tuyên bố “Trung Quốc sẵn sàng hợp tác với Afghanistan để tăng cường xây dựng chung Vành đai và Con đường và thúc đẩy hợp tác song phương trong nhiều lĩnh vực nhằm cùng có lợi cho hai nhà nước và nhân dân.”[4]
 
Giống như trong mối quan hệ với Pakistan, Trung Quốc tìm đến Afghanistan để hỗ trợ các hoạt động chống khủng bố nhằm ngăn chặn sự bất ổn tràn vào tỉnh Tân Cương giáp biên giới. Ông Tập đã cam kết “tiếp tục giúp Afghanistan nâng cao năng lực chống khủng bố và duy trì sự ổn định”. Ông Tập tiếp tục kêu gọi “Afghanistan ủng hộ mạnh mẽ Trung Quốc trong cuộc chiến chống lại lực lượng khủng bố của Phong trào Hồi giáo Đông Turkistan”.
[5] Trong bối cảnh hợp tác ba bên, Trung Quốc, Pakistan và Afghanistan đang hợp tác để chia sẻ nhiều thông tin tình báo hơn để chống khủng bố.[6]
 
Cuối cùng, Trung Quốc có lẽ coi việc Mỹ duy trì đóng quân ở Afghanistan là hành động không khôn ngoan. Theo một ý kiến của Trung Quốc từ tháng 2/2017, thì “tổng chi phí của việc này thậm chí còn cao hơn so với tái thiết châu Âu sau Thế chiến II. Tuy nhiên, chỉ có 63% lãnh thổ của Afghanistan nằm dưới sự kiểm soát của Chính phủ Afghanistan và khu vực này đang bị ảnh hưởng bởi các vấn đề tham nhũng và các đồn điền thuốc phiện mọc lên tràn lan”.
[7] Bài xã luận cho rằng, Chính phủ [Mỹ] không thể hoạt động mà không viện trợ quốc tế. Mỹ dường như bị quá tải khi phải chi cho hoạt động của Mỹ ở Afghanistan”.[8] Trong hoàn cảnh như vậy, Bắc Kinh có lẽ thấy thuận lợi về mặt chiến lược khi Mỹ vướng vào cuộc xung đột này và ít có khả năng tập trung vào việc chống Trung Quốc ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
 
Bangladesh, Bhutan, Maldives, Nepal, và Sri Lanka 
Vào tháng 7/2019, Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường đã gặp Thủ tướng Bangladesh, ông Sheikh Hasina, và hai nhà lãnh đạo đã tập trung nhiều cuộc thảo luận về sự cần thiết của sự phát triển kinh tế cho Bangladesh thông qua BRI.
[9] Theo thông cáo chung được ban hành sau cuộc họp, hai bên chia sẻ quan điểm rằng, BRI đưa ra một mô hình hợp tác quốc tế cho tất cả những nước tham gia và cung cấp những cơ hội mới cho kết nối khu vực và hội nhập kinh tế. Có khả năng Bắc Kinh tìm cách thúc đẩy khu vực Cảng Payra trở thành của một trung tâm có nguồn lực mạnh để từ đó có thể tiếp cận các cảng trong tương lai.[10]
 
Ngoài việc tập trung vào các vấn đề kinh tế, Trung Quốc và Bangladesh cam kết tăng cường hợp tác quốc phòng, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghiệp quốc phòng và thương mại, đào tạo, thiết bị và công nghệ, các chuyến thăm lẫn nhau của tàu hải quân và các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc.
[11] Hải quân Trung Quốc năm 2016 đã có chuyến thăm cảng đầu tiên (và một lần nữa vào năm 2017) tới Chittagong, có lẽ báo hiệu niềm tin của Bắc Kinh rằng, cảng lớn nhất ở Bangladesh có giá trị địa chiến lược.[12] Trung Quốc cũng là nhà cung cấp vũ khí lớn nhất cho quân đội Bangladesh, cung cấp 71,8% vũ khí từ năm 2008 đến 2018, cho thấy Bắc Kinh tìm cách tiếp tục hợp tác hiệu quả với Dhaka thông qua các thương vụ này.[13] Một đặc điểm quan trọng cuối cùng của các tuyên bố của Trung Quốc về Bangladesh là Bắc Kinh sẽ tiếp tục tìm đến Bangladesh để hợp tác chống khủng bố vì “cả hai nước đều chống mọi hình thức và biểu hiện của khủng bố”.[14]
 
Bhutan không có quan hệ ngoại giao với Trung Quốc, và do đó có ít sự tương tác hơn so với các nước Nam Á khác. Tuy nhiên, trong cuộc họp gần đây nhất được tổ chức vào tháng 2/2019 giữa chuyến thăm của Đại sứ Trung Quốc tại Ấn Độ, ông La Triệu Huy (Luo Zhaohui) và Thủ tướng Bhutan, ông Lotay Tshering, Bắc Kinh nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục hợp tác với Bhutan trong việc giải quyết vấn đề biên giới.
[15] Điều này có khả năng liên quan đến khu vực Doklam, nơi xảy ra tranh chấp Trung Quốc-Ấn Độ vào năm 2017. Dù sao đi nữa, vòng đàm phán biên giới Trung Quốc-Bhutan cuối cùng đã được tổ chức vào năm 2016.[16]
 
Mối quan hệ của Trung Quốc với Maldives gần như chỉ tập trung vào việc tận dụng BRI để phát triển Maldives, cũng như nâng cao ảnh hưởng của Trung Quốc tại Maldives để chống lại Ấn Độ. Tổng thống Maldives thân Bắc Kinh, ông Abdulla Yameen Abdul Gayoom, đã bị đánh bại trong cuộc bầu cử năm 2018, và nhà lãnh đạo hiện tại, Ibrahim Mohamed Solih, lại thân Ấn Độ hơn. Tuy nhiên, quan hệ song phương Trung Quốc – Maldives vẫn tích cực. Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị, gần đây, tháng 7/2019, ghi nhận sự đánh giá cao của ông đối với việc Maldives tiếp tục ủng hộ BRI.
[17] Bắc Kinh đã khuyến khích việc hoàn thành cây cầu Hữu nghị Trung Quốc-Maldives, là một ví dụ hữu hình về những gì quan hệ song phương tích cực có thể tạo ra để mang lại lợi ích cho người dân Maldives.[18] Tuy nhiên, Ấn Độ và phương Tây vẫn nghi ngờ Bắc Kinh có kế hoạch phát triển Maldives cho mục đích địa chiến lược.
 
Sau chuyến thăm Ấn Độ vào tháng 10/2019, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã trực tiếp tới Nepal trong chuyến thăm đầu tiên của nguyên thủ quốc gia Trung Quốc sau 23 năm. Trong chuyến thăm, ông Tập đã ký 20 thỏa thuận thông qua BRI để cho phép Trung Quốc phát triển và kết nối tốt hơn với Nepal.
[19] Hai bên sẽ tăng tốc xây dựng Mạng kết nối đa chiều xuyên dãy Himalaya thông qua các dự án kết nối bao gồm cảng, đường cao tốc, đường sắt, hàng không và viễn thông, và đã công bố triển khai nghiên cứu khả thi về đường sắt biên giới giữa Trung Quốc và Nepal.[20] Bắc Kinh vui mừng hơn nữa khi thấy Kathmandu thừa nhận rằng, các vấn đề Tây Tạng là vấn đề nội bộ của Trung Quốc và quyết tâm [của Nepal] về việc không cho phép bất kỳ hoạt động chống Trung Quốc nào trên đất Nepal.[21]
 
Cuối cùng, về Sri Lanka, trọng tâm của Trung Quốc chủ yếu là phát triển đảo và có khả năng dùng nơi này làm bàn đạp cho những khát vọng địa chiến lược trong tương lai. Trong cuộc gặp giữa Thủ tướng Trung Quốc Lý và Chủ tịch Sri Lanka Maithripala Sirisena vào tháng 5/2019, hai nhà lãnh đạo đã bày tỏ sự quan tâm đến tiến độ với các dự án BRI, phù hợp với tuyên bố chung được ban hành năm 2016.
[22] Tuy nhiên, những lo ngại về bẫy nợ vẫn tồn tại và đúng như vậy. Để đổi lấy việc trả nợ, Trung Quốc đã được Sri Lanka giao cảng Hambantota trong hợp đồng thuê 99 năm, tính từ tháng 12/2017; Hambantota có vị trí địa chiến lược trên Ấn Độ Dương, có khả năng củng cố chuỗi ngọc trai của Bắc Kinh.[23]
 
Đáp lại, Bắc Kinh đã lưu ý rằng, nỗi sợ bẫy nợ là một suy nghĩ sai lầm do truyền thông phương Tây tạo ra để cản trở sự phát triển chung của Trung Quốc và các nước đang phát triển khác, bao gồm Sri Lanka. Thay vào đó, Bắc Kinh đã lập luận rằng, cảng Hambantota được xây dựng cho Chính phủ và Nhân dân Sri Lanka, và Trung Quốc đã tập trung cải tiến cho cảng làm cho nó trở nên hấp dẫn hơn về mặt thương mại.
[24] Để chứng minh rằng họ không có ý đồ xấu tại Hambantota, Bắc Kinh đã đưa ra ý tưởng rằng các nước thứ ba nên đầu tư vào cảng.[25]
 
Kết luận
Báo cáo này đã phân tích lợi ích của Trung Quốc ở Nam Á không chỉ đơn giản là duy trì các mối quan hệ thân thiện trong khu vực. Thay vào đó, Trung Quốc mâu thuẫn với Ấn Độ tại đường biên giới LAC và đang cố gắng cải thiện tình hình theo ý của Trung Quốc. Bắc Kinh cũng thất vọng với việc Ấn Độ bền bỉ hỗ trợ Dalai Lama và từ chối tham gia BRI. Do đó, Trung Quốc tìm cách làm suy yếu Ấn Độ bằng cách liên kết chặt chẽ với đối thủ của Ấn Độ là Pakistan.
 
Ấn Độ đã nhận thức sâu sắc về những thực tế này và kể từ khi Modi lên nắm quyền vào năm 2014, New Delhi đã cố gắng ngăn chặn Trung Quốc, trong khi vẫn tỏ thiện chí thân mật và làm việc với Trung Quốc thông qua một loạt các hội nghị lãnh đạo không chính thức được tổ chức giữa ông Tập và ông Modi tại Vũ Hán (2018) và Chennai (2019). Tuy nhiên, như sự bùng nổ mâu thuẫn ở biên giới gần đây chứng tỏ rằng, Bắc Kinh không chỉ đơn giản là đánh giá cao sự hợp tác và quyết tâm của New Delhi trong mối quan hệ song phương. Thay vào đó, Trung Quốc tăng sự nghi ngờ lên gấp đôi, và điều đó có khả năng đẩy Ấn Độ đến gần hơn với Mỹ và các nền dân chủ cùng chí hướng khác như Úc và Nhật Bản, bốn quốc gia tạo nên Đối thoại An ninh Tứ giác (Quad). Ngày nay, Quad mạnh hơn so với trước đây và có thể sắp sửa tổ chức cuộc tập trận hải quân đầu tiên.
[26]
 
Ngoài Ấn Độ, Trung Quốc còn sử dụng mối quan hệ lâu dài và sâu sắc với Pakistan để tự bảo vệ mình khỏi khủng bố và thiết lập một chỗ đứng chiến lược tại Afghanistan trong tương lai. Hơn nữa, Bắc Kinh tận dụng BRI ở hầu hết các quốc gia (trừ Ấn Độ), với ý nghĩa địa chiến lược, đặc biệt là tại các cảng trên khắp Ấn Độ Dương. Trong tương lai, tất cả các nước Nam Á nên nhận thức chính xác những gì Bắc Kinh đang cố gắng đạt được trong khu vực và những hậu quả lâu dài tiềm tàng.
 
Tác giả: Derek Grossman, chuyên gia phân tích quốc phòng tại RAND Corporation, trợ lý giáo sư tại Đại học Nam California, và là người viết bài thường xuyên cho The Diplomat. Trước đây ông từng là tình báo viên hàng ngày cho trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ về các vấn đề an ninh châu Á và Thái Bình Dương tại Lầu năm góc.
 

[1] “China, Afghanistan, Pakistan Reach Broad Consensus on Regional Issues, Cooperation.”
 
[2] “Chinese, Afghan Presidents Pledge Joint Efforts to Promote Ties,” Xinhua, June 14, 2019, : http://www.xinhuanet.com/english/2019-06/14/c_138141132.htm; “Xi Calls for Closer China-Afghan Cooperation,” Xinhua, 10/6/2018, : http://www.xinhuanet.com/english/2018-06/10/c_137245000.htm; and “China’s Policies on Asia-Pacific Security Cooperation,” Chinese Ministry of Foreign Affairs, 11/1/2017, : https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/zxxx_662805/t1429771.shtml.
[3] “Chinese, Afghan Presidents Pledge Joint Efforts to Promote Ties.”
[4] Hua Xia, “China, Afghanistan Pledge to Jointly Promote Belt and Road Initiative,” Xinhua, 28/4/2020, : http://www.xinhuanet.com/english/2020-04/28/c_139014660.htm.
[5] “Chinese, Afghan Presidents Pledge Joint Efforts to Promote Ties.”
[6] “Chinese, Afghan Presidents Pledge Joint Efforts to Promote Ties.”
[7] Xiao Bin, “Can China, U.S. Cooperate on Afghan Issues?,” Thời báo Hoàn cầu, 13/2/2017, http://www.globaltimes.cn/content/1032714.shtml.
[8] Xiao Bin, “Can China, U.S. Cooperate on Afghan Issues?,” Thời báo Hoàn cầu, 13/2/2017, http://www.globaltimes.cn/content/1032714.shtml.
[9] “China, Bangladesh Agree to Belt & Road Cooperation,” Xinhua, 4/7/2019, : http://www.xinhuanet.com/english/2019-07/04/c_138199238.htm.
[10] “Interview: Bangladesh Looks to China for Investment in Power Hub: Official,” Xinhua, 7/1/2018, : http://www.xinhuanet.com/english/2018-01/07/c_136878359.htm.
[11] “Joint Statement of the People’s Republic of China and the People’s Republic of Bangladesh.”
[12] “Chinese Navy Fleet Pays First Visit to Bangladesh,” People’s Daily Online, 28/1/2016, : http://en.people.cn/n3/2016/0128/c90000-9010790.html. For the 2017 visit, see Ouyang, “Chinese Naval Fleet Visits Bangladesh,” China Military, 24/5/2017, : http://eng.chinamil.com.cn/view/2017-05/24/content_7616128.htm.
[13] China Power Team, “How Dominant is China in the Global Arms Trade?,” China Power, 26/4/2018 (bản mới cập nhật 13/3/2020), : https://chinapower.csis.org/china-global-arms-trade/
[14]  “Joint Statement of the People’s Republic of China and the People’s Republic of Bangladesh.”
 
[15] “Bhutan Willing to Strengthen Pragmatic Cooperation with China: PM,” Xinhua, 1/2/2019, : http://www.xinhuanet.com/english/2019-02/01/c_137793012.htm.
[16] “China and Bhutan Hold 24th Round of Talks on Boundary Issues,” Chinese Ministry of Foreign Affairs, 15/8/2016, : https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjbxw/t1389633.shtml.
[17] “China Appreciates Maldivian FM’s Remarks on Bilateral Ties: Spokesperson,” Xinhua, 23/7/2019, : http://www.xinhuanet.com/english/2019-07/23/c_138251318.htm.
[18] “China-Maldives Friendship Bridge Opens to Traffic,” Xinhua, 31/8/2018, : http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/31/c_137431709.htm.
[19] “Spotlight: Xi’s South Asia Trip Boosts Ties with India and Nepal, Promotes Regional Cooperation,” Xinhua, 13/10/2019, : http://www.xinhuanet.com/english/2019-10/14/c_138469068.htm.
[20]  “Spotlight: Xi’s South Asia Trip Boosts Ties with India and Nepal, Promotes Regional Cooperation.”
[21] “Joint Statement Between the People’s Republic of China and Nepal,” Chinese Ministry of Foreign Affairs, 13/10/2019, : http://www.china-embassy.org/eng/zgyw/t1707507.htm.
[22] “Chinese Premier Meets Sri Lankan President,” Xinhua, 15/5/2019, : http://www.xinhuanet.com/english/2019-05/15/c_138061313.htm. For the 2016 joint statement, see “China, Sri Lanka Issue Joint Statement on Cooperation,” The State Council of the People’s Republic of China, 9/4/2016, : http://english.www.gov.cn/news/international_exchanges/2016/04/09/content_281475323930108.htm.
[23] Maria Abi-Habib, “How China Got Sri Lanka to Cough Up a Port,” The New York Times, 25/6/2018, : https://www.nytimes.com/2018/06/25/world/asia/china-sri-lanka-port.html.
[24] “China Dismisses Allegations that Sri Lanka Faces ‘Debt-Trap.” Also see “Spotlight: China, Sri Lanka Strive for Long-term Success of Hambantota Port,” Xinhua, 3/2/2018, : http://www.xinhuanet.com/english/2018-02/03/c_136946840.htm.
[25]  Hu Weijia, “China Open to Third Countries’ Roles in Hambantota,” Global Times, 24/3/2019.
[26] Dinakar Peri and Suhasini Haidar, “India Open to Including Australia in Malabar Naval Exercise,” The Hindu, 3/6/2020.
 
Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ

Bình luận của bạn