cis_banner_final_en.png
Sự tham gia của hải quân nước ngoài trong Vịnh Cam Ranh (Phần 2)

20/07/2020


Sự tham gia của hải quân nước ngoài trong Vịnh Cam Ranh (Phần 2)

Từ năm 1975 trở đi, Việt Nam sử dụng một số hạ tầng được xây dựng từ thời chính quyền trước đó, cùng với những cơ sở vật chất do Liên Xô xây dựng và vận hành. Liên Xô đã giúp tăng cường năng lực cho Hải quân Việt Nam, qua đó cải thiện khả năng phòng thủ.


Từ năm 1975 trở đi, Việt Nam sử dụng một số hạ tầng được xây dựng từ thời chính quyền trước đó, cùng với những cơ sở vật chất do Liên Xô xây dựng và vận hành.[1] Liên Xô đã giúp tăng cường năng lực cho Hải quân Việt Nam, qua đó cải thiện khả năng phòng thủ. Sử dụng tàu khu trục lớp PETYA I, tàu vận tải POLNOCNY, tàu ngư lôi SHERSHEN, và tàu tuần tra tên lửa OSA II đã được chế tạo để hoạt động gần Hải Phòng. Liên Xô cũng tặng cho Việt Nam chiếc tàu nổi đầu tiên của họ, là một bến tàu nặng 4.500 tấn và chịu trách nhiệm sửa chữa bảo hành trong thời gian ngắn các tàu ngầm và tàu chiến mặt nước nhỏ di chuyển lên tàu khu trục lớp PETYA. Người Nga đã bàn giao cho Việt Nam một tàu quét mìn và cùng với một số tàu tuần tra, và cũng giúp Việt Nam nâng cao năng tác chiến chống ngầm hạn chế thông qua việc bàn giao trực thăng Ka 25/HORMONE.[2] Máy bay Su-22/FITTER là một trong những những loại máy bay tốt nhất do Liên Xô chế tạo, có thể chở theo 4.000 kg bom và đi xa 950 hải lý. Loại máy bay này được dùng vào nhiệm vụ tấn công mặt đất và yểm trợ trên không. Máy bay trực thăng MI-24 HIND được vũ trang hạng nặng cũng được Liên Xô chuyển giao cho Việt Nam.[3] Liên Xô tiếp tục nâng cấp các căn cứ cho Chiến tranh Lạnh và vì vậy, họ đã xây dựng bến cảng mới, kho chứa vũ khí, đường băng máy bay, doanh trại, và một trạm điện. Họ cũng xây dựng cơ sở tình báo tín hiệu (SIGNIT) hiện đại tại Vịnh Cam Ranh. Đến năm 1984, Vịnh Cam Ranh nổi lên như một căn cứ hải quân chiến lược và vì thế, phía Nga đã xem xét lại sự hiện diện quân sự trên biển. Tuy nhiên, khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, người Nga dần loại bỏ nhân viên quân sự, máy bay và tàu thuyền của họ ở Vịnh Cam Ranh.
 
Năm 1991, người Nga đã rút lực lượng khỏi căn cứ nhưng vẫn có xu hướng tiếp tục hiện diện ở vịnh Cam Ranh, vì nơi đây sẽ giúp củng cố chiến lược của Nga trên biển. Sau khi đàm phán, Nga đồng ý chi trả 60 triệu USD để thuê Vịnh. Đến năm 1994, cảng đã được chuyển đổi thành một cơ sở thương mại. Cảng trở thành nơi quyết định  cuộc chơi đối với Việt Nam vì từ năm 1998, người Nga bắt đầu quan tâm đến hợp tác công nghệ quân sự. Kể từ đó, Việt Nam đã không gia hạn hợp đồng thuê và sử dụng Vịnh làm nơi cung cấp dịch vụ thương mại hải quân. Việt Nam nhận thấy rằng cần phải khai thác tiềm năng và lợi thế của vịnh Cam Ranh để phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội quốc gia. Năm 2002, người Nga rút nhân viên, tàu thuyền và thiết bị của họ khỏi Vịnh Cam Ranh và Vịnh không được sử dụng cho đến năm 2010.
[4] Ngày 19/11/2003, tàu khu trục tên lửa USS Vandegrift đã cập cảng Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là tàu hải quân Mỹ đầu tiên cập cảng Việt Nam kể từ khi kết thúc chiến tranh và là một hành động mang tính biểu tượng để thúc đẩy mối quan hệ Việt-Mỹ. Vào ngày 28/7/2004, tàu USS Curtis Wilbur DDG-54 đến Đà Nẵng. Đây là tàu hải quân Mỹ thứ hai đến thăm Việt Nam kể từ năm 1975. Trên thực tế, năm 2009 đánh dấu ​​một cột mốc lớn trong quan hệ quân sự giữa hai nước khi các tàu hải quân USS Blue Ridge và USS Lassen đã cập cảng Đà Nẵng vào ngày 7/11/2009. Lần này là một cử chỉ thiện chí vì lần đầu tiên hai tàu hải quân Mỹ ghé thăm Đà Nẵng. Vào ngày 8/8/2010, tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân của hải quân Mỹ, USS George Washington đã đến ngoài khơi Đà Nẵng ở miền trung Việt Nam. Nhân dịp này, cũng có nhiều hoạt động hợp tác quân sự, và hợp tác cấp chính phủ giữa hai nước diễn ra. Một cuộc huấn luyện và diễn tập tìm kiếm cứu nạn trên biển cũng đã diễn ra. Tàu khu trục Aegis USS John S McCain đã cập cảng Đà Nẵng hai lần vào tháng 8/2011 và tháng 10/2012.
 
Nguyên Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng tuyên bố tại Hội nghị thượng đỉnh Đông Á năm 2010 rằng, các cơ sở trang thiết bị và hạ tầng tại Vịnh Cam Ranh sẽ được sử dụng cho mục đích thương mại của tất cả các hải quân nước ngoài vào năm sau. Đây là một cuộc cải cách của Việt Nam khi họ thuê các chuyên gia tư vấn Nga và mua thiết bị của Nga để cải tạo cảng. Sự tham gia của Nga có chi phí 200 triệu USD. Nga mang tới Việt Nam sáu tàu ngầm lớp kilo đặt tại Vịnh Cam Ranh, và xây dựng một trung tâm huấn luyện cho các cán bộ hải quân Việt Nam. Họ cũng đã giao tàu ngầm HQ-182 vào năm 2013, hai tài HQ-183 và HQ-184 Hải Phòng sẽ được bố trí tại vịnh Cam Ranh từ tháng 3/2014.
[5] Vào ngày 8/8/2010, tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân của Hải quân Mỹ, USS George Washington đã đến ngoài khơi Đà Nẵng ở miền trung Việt Nam. Tại đây, tàu có nhiều hoạt động tương tác quân sự như tham gia cuộc huấn luyện tìm kiếm và cứu hộ hải quân. Tàu khu trục Aegis USS John S McCain đã cập cảng tại Đà Nẵng, một lần nữa neo đậu ngoài khơi miền Nam Việt Nam vào tháng 8/20119 và tháng 10/2012. Từ tháng 8/2011, tàu chở hàng khô USNS Richard Byrd của hải quân Mỹ đã ký hợp đồng dịch vụ bảo trì và sửa chữa cho các tàu hỗ trợ hậu cần ở Vịnh Cam Ranh gần như hàng năm.[6] Năm 2011, tàu hải quân Mỹ (USNS) Byrd đã trải qua bảy ngày bảo trì tại cảng. Điều quan trọng cần lưu ý là, USNS Byrd là một phần của Bộ tư lệnh hải vận quân sự Mỹ, và do đó không phải là tàu chiến. Thay vào đó, USNS Byrd là một tàu có người lái dân sự được sử dụng để tiếp tế cho các tàu hải quân Mỹ ngoài biển.[7] Năm 2011, Nga cũng bày tỏ sự quan tâm mới đối với cảng. Năm 2012, Nga tuyên bố lấy lại quyền ra vào căn cứ hải quân tại Cam Vịnh Ranh phục vụ cho các dự án năng lượng.[8]
 
Vào tháng 6/2012, trong một chuyến thăm lịch sử, của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta đến Vịnh Cam Ranh, ông là quan chức cao cấp nhất của Mỹ đến thăm Vịnh kể từ khi kết thúc cuộc chiến tại Việt Nam. Ông bình luận: “Hôm nay tôi đứng trên một con tàu của Mỹ trong vịnh Cam Ranh để ghi nhận kỷ niệm 17 năm bình thường hóa quan hệ giữa Mỹ và Việt Nam… Chúng ta có một mối quan hệ phức tạp, nhưng chúng ta không bị ràng buộc bởi quá khứ đó…điều rất quan trọng là, chúng ta có thể bảo vệ chủ quyền trên biển của tất cả các quốc gia ở Biển Đông và các nơi khác.”
[9] Năm 2013, Nga và Việt Nam tuyên bố rằng, Moscow sẽ hỗ trợ xây dựng một cơ sở bảo trì và sửa chữa tại Vịnh Cam Ranh, sẽ hoàn thành vào năm 2015. Bộ trưởng Quốc phòng Nga, tướng Shoigo gần đây đã đến thăm Vịnh Cam Ranh để giám sát và theo dõi tiến trình tại các cơ sở của Nga, như xây dựng tàu ngầm lớp kilo mới của Việt Nam, và xây dựng khu nghỉ dưỡng năm sao tại Vịnh Cam Ranh cho lính Nga cập cảng sau các chuyến thực hiện nhiệm vụ dài ở nước ngoài. Năm 2014, sau nhiều cuộc thảo luận song phương, hai nước đã cân nhắc cách sắp xếp các thủ tục hành chính cho các tàu Nga muốn cập cảng cảng Cam Ranh để sửa chữa và nhận tiếp tế. Nhật Bản và Ấn Độ cũng bày tỏ sự quan tâm đến việc sử dụng cảng và Ấn Độ đã được phép sử dụng cảng Nha Trang.[10]
 
Năm 2016, một số quốc gia tham gia đội tàu hải quân thăm cảng Cam Ranh (Cam Ranh International Port - CRIP), trong đó có tàu RSS Endurance của Singapore đến vào tháng 3/2016, tàu Ariake và Setogiri của Nhật Bản đến vào tháng 4/2016, tàu FS Tonnerre của Pháp đến vào tháng 5/2016. Ấn Độ đã đưa các tàu hải quân Satpura và Kirch đến thăm Vịnh Cam Ranh trong bốn ngày, và cùng bàn về khả năng tương tác trong liên lạc.
[11] Sau một vài tháng tạm nghỉ, đến lượt tàu USS Frank Cable của Mỹ thăm cảng vào tháng 10/2016, và Trung Quốc cũng đã cử ba tàu PLAN Xiangtan, PLAN Zhoushan và PLAN Chaohu tới trong tháng 10/2016. Tháng 11/2016, đã có tàu HMAS Warramunga của Úc tới đây, và tháng 12/2016 đã có nhiều tàu của nhiều quốc gia ghé thăm, như tàu ROKS Cheon Ji và ROKS Chungmugong Yi Sun-sin của Hàn Quốc, tàu BRP Ramon Alcaraz của Philippines.[12] Tàu cuối cùng thăm vịnh Cam Ranh trong năm là USS Mustin của Mỹ. Điều quan trọng là phải hiểu rằng, rất nhiều quốc gia đã đến thăm Việt Nam vào năm 2016 nhân dịp CRIP, cho thấy nhiều quốc gia đang cố vươn tay tới Vịnh Cam Ranh qua những chuyến thăm này.
 
Năm 2017, đa số các tàu tới Cam Ranh là tàu hải quân Mỹ. Tháng 5/2017, đầu tiên là tàu USNS Fall River của Mỹ, tiếp theo là tàu JS Izumo 183 và JS Sazanami 113 của Nhật Bản. Tháng 6/2017, tàu USS John S McCain và USS Coronado của Mỹ, và tháng 8/2017, tàu USS San Diego của Mỹ là chuyến tàu hải quân cuối cùng đến Cam Ranh trong năm đó.
[13]  Tàu Hamilton của Mỹ đã được chuyển giao cho Việt Nam vào năm 2017 và tàu tuần tra Cutter lớp Hamilton cũng đã được bàn giao để tăng cường khả năng thực thi pháp luật cho Việt Nam. Hai nước đã thành lập một nhóm làm việc cho Sáng kiến ​​lưu trữ y tế và hợp tác nhân đạo để hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa, và hai bên đã trao đổi các cơ chế đối thoại song phương.[14] Số lượng đông đảo tàu hải quân của Mỹ đến Vịnh Cam Ranh là dấu hiệu rõ ràng rằng, Mỹ không chỉ quan tâm mà còn muốn đưa cảng Vịnh Cam Ranh vào hợp đồng thuê và giải quyết sự lấn chiếm ngày càng gia tăng của Trung Quốc ở Biển Đông.
 
Năm 2018, cũng có một số chuyến thăm Cam Ranh của tàu Russia Admiral Tributs, Vinogradov và Pechenga của Nga vào tháng 6/2018. Đến tháng 9/2018, tàu  Kuroshio của Nhật Bản cũng đã đến đây. Vào ngày 10/6/2019, hai tàu khu trục hạm HMC Regina và tàu tiếp tế Asterix đã đến thăm Vịnh Cam Ranh lần đầu tiên. Chuyến thăm này thú vị hơn, vì ngay cả một quốc gia như Canada cũng lo lắng về việc có lợi ích chiến lược đối với Vịnh Cam Ranh, điều này cho thấy rõ tầm quan trọng của Vịnh Cam Ranh. Trong chuyến thăm gần đây nhất của tàu hải quân Mỹ USS Theodore Roosevelt (CVN-71), một máy bay chạy bằng năng lượng hạt nhân đã cập cảng Tiên Sa, Đà Nẵng cùng với Bunker Hill, một tàu tuần dương của hải quân Mỹ rất hiện đại đã đến thăm Việt Nam từ ngày 5-8/3/2020, có nhiều ý kiến cho rằng, tàu đã được gửi để giải quyết những xâm lấn của Trung Quốc trên Biển Đông diễn ra trong những tháng gần đây.
[15]

[1] Washington Star, 19/5/1979.
[2] "More Soviet Naval Craft Deliveries", August 1979, US government intelligence report, Thayer Files, Vol. I.
[3] Tài liệu đã dẫn
[4] Ian Storey and Carlyle A. Thayer.  2001. “Cam Ranh Bay: Past Imperfect, Future Conditional.” Published by Contemporary Southeast Asia, Vol. 23, No. 3 (December 2001): 451-453. www.jstor.org/stable/25798562 (Truy cập ngày 17/6/2020)
[5] James Hardy. 2012. “Back to the Future: The U.S. Navy Returns to The Philippines” published by the Diplomat ngày 16/10/2012. http://thediplomat.com/2012/10/just-like-old-times-us-navy-returns-to-philippines/ (Truy cập ngày 18/6/2020)
[6] David Brewster.2012. “India as an Asia-Pacific Power”. New York: Routledge, tr. 98.
[7] Tomotaka Shoji. 2018. “Vietnam’s Security Cooperation with the United States: Historical Background, Present and Future Outlook” published by NIDS, Tokyo.
http://www.nids.mod.go.jp/english/publication/kiyo/pdf/2018/bulletin_e2018_2.pdf (Truy cập ngày 12/6/2020)
[8] Greg Torode. 2011. “US navy returns to Cam Ranh Bay” published by South China Morning Post ngày 27/8/2011 http://www.scmp.com/article/977291/us-navy-returns-cam-ranh-bay (Truy cập ngày 18/6/2020)
[9] Stephen Blank. “Russian Military Policy in Asia: A Study in Paradox” do Swedish Defense Research Agency xuất bản. RUFS Briefing No ngày 20/9/2013.
 
http://www.foi.se/Documents/RUFS%20Briefing%20No.%2020%20.pdf (Truy cập ngày 18/6/2020)
[10] Lolita C. Baldor, “Panetta sends message to China on Vietnam visit,” Associated Press, 3/6/2012. https://news.yahoo.com/panetta-sends-message-china-vietnam-visit-165721537.html (Truy cập ngày 11/6/2020)
[11] Pankaj K Jha and Vo Xuan Vinh. 2020.” The US factor in Vietnam–India relations in India, Vietnam and the Indo-Pacific: Expanding Horizons” published by Routledge-Taylor & Francis Group, London and New York. ISBN: 978-0-367-11030-7.
[12] Niranjan Chandrashekhar Oak. 2018.”Cam Ranh port: A lever in Vietnam’s naval diplomacy” published by ORF ngày 6/10/2018. https://www.orfonline.org/expert-speak/cam-ranh-port-lever-vietnam-naval-diplomacy/ (Truy cập ngày 18/6/2020)
[13] Tài liệu đã dẫn.
[14] Viet Nam’s MOFA. 2018. “Basic Documents about Vietnamese-U.S. Relations”. http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/america/nr040819114015/ns181031102536 (Truy cập ngày 12/6/2020)
[15] Dr.Pankaj Jha. 2020. “USS Roosevelt in Vietnam waters” Cescube xuất bản ngày 9/3/2020. http://www.cescube.com/vp-uss-roosevelt-in-vietnam-waters (Truy cập ngày 12/6/2020) 

Tác giả: Gitanjali Sinha Roy là nghiên cứu sinh chuyên ngành Nghiên cứu Nhật Bản, Khoa Nghiên cứu Đông Á, Đại học Delhi. 
 
Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ

Bình luận của bạn