cis_banner_final_en.png
An ninh hàng hải dựa trên quy tắc ở châu Á: Góc nhìn từ New Delhi (Phần 1)

24/08/2020


An ninh hàng hải dựa trên quy tắc ở châu Á: Góc nhìn từ New Delhi (Phần 1)

Abhijit Singh, “Rules-Based Maritime Security in Asia: A View from New Delhi”, ORF Occasional Paper No. 266, 8/2020, Observer Research Foundation. Abhijit Singh, “An ninh hàng hải dựa trên quy tắc ở châu Á: Góc nhìn từ New Delhi”, Báo cáo số 266 của ORF, Quỹ Nghiên cứu Những nhà quan sát Ấn Độ, tháng 8/2020, bản dịch tiếng Việt của Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tháng 8/2020. (Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả, không phải quan điểm của Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ).


Tóm tắt
Trật tự dựa trên quy tắc (RBO) là nguyên tắc nền tảng cho hệ thống an ninh và thương mại hàng hải toàn cầu. Đây là một chủ đề được bàn luận ngày càng nhiều trong giới nghiên cứu chiến lược. Nguyên tắc này được nhiều người coi là điều kiện tiên quyết cho kinh doanh và thương mại đường biển, và là nhân tố quan trọng trong việc hoạch định chính sách an ninh quốc gia. Tuy nhiều cường quốc châu Á cùng thống nhất trong cách hiểu về các nguyên tắc ứng xử trên biển, nhưng các quốc gia trong khu vực có xu hướng đặt RBO trong khuôn khổ “cân bằng quyền lực”, với trọng tâm là chống lại sự xâm chiếm của Trung Quốc ở các vùng ven biển. Bài nghiên cứu này xem xét trật tự dựa trên quy tắc ở châu Á từ lăng kính “hoạt động hàng hải”, đánh giá các lựa chọn của Ấn Độ trong khu vực láng giềng gần và mở rộng. Bài viết lập luận rằng, bất chấp sự bất hòa ngày càng tăng với Bắc Kinh, New Delhi có thể đưa ra một giao thức về can dự hàng hải để giảm xung đột và cải thiện hợp tác. Nếu làm được như vậy, hai cường quốc châu Á có thể cùng thống nhất cách hiểu về các nguyên tắc tương tác chuẩn mực trong các vùng ven biển. Mặc dù vậy, rất có thể sẽ không có lựa chọn nào là dễ dàng cho New Delhi.


Giới thiệu
Trật tự dựa trên quy tắc (RBO) tạo thành nền tảng cho hệ thống an ninh và thương mại hàng hải quốc tế. Là một chủ đề ngày càng được cân nhắc trong giới nghiên cứu chiến lược và các cơ quan nghiên cứu và hoạch định chính sách, nó được coi là điều kiện tiên quyết cho giao thương và thương mại đường biển, và là một nhân tố quan trọng trong việc hoạch định chính sách an ninh quốc gia. Vấn đề RBO trở thành nội dung chính trong các cuộc thảo luận chính thức mới đây ở một số quốc gia Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Một số quốc gia dùng khái niệm RBO để đánh giá các thách thức đang nổi lên ở những vùng ven biển tại châu Á; những quốc gia khác xem đây như một công cụ để tạo ra sự đồng thuận xung quanh các tiêu chuẩn được xác định rõ ràng về những hành vi được chấp nhận được ở các vùng ven biển trong khu vực.[1]
 
Trong những tháng gần đây, khi Trung Quốc tìm cách củng cố quyền lực và ảnh hưởng ở Biển Đông (Việt Nam), câu hỏi về “an ninh dựa trên quy tắc” đang trở lại là vấn đề trọng tâm. Bắc Kinh đang tăng cường chương trình xây dựng đảo nhân tạo trên một số hòn đảo thuộc quần đảo Trường Sa (của Việt Nam) và những hoạt động gây hấn của Trung Quốc ở vùng biển tiếp giáp đã gây ra những bất ổn ở khu vực Đông Nam Á, và nhiều người coi hành động của Trung Quốc là phá hoại luật pháp quốc tế.
[2] Nhiều tàu dân quân Trung Quốc hoạt động gần bờ biển của Indonesia, Việt Nam, Malaysia và Philippines. Nhiều tàu tuần duyên và tình báo hải quân của Trung Quốc cũng đang mở rộng hoạt động và sự hiện diện ở các khu vực xa như vùng biển Úc[3] hay quần đảo Điếu Ngư (Senkaku) của Nhật Bản[4]. Những động thái này làm gia tăng lo ngại rằng, Bắc Kinh có thể đang thực hiện một kế hoạch thống trị các vùng ven biển Thái Bình Dương (Xem Bảng 1).
 
Theo quan sát của các nước láng giềng của Trung Quốc, Trung Quốc sử dụng vũ lực quân sự để đe dọa và thể hiện sự hiện diện của họ trên biển. Do đó, các quốc gia Đông Nam Á đã mở rộng các hoạt động hải quân, tuần duyên và dân quân ở các vùng biển thuộc quyền quản lý của họ
[5]. Trong khi Việt Nam sử dụng các đội tàu đánh cá để khẳng định chủ quyền đối với các không gian gần quần đảo Trường Sa,[6] hải quân Indonesia và các tàu tuần duyên đã tham gia chống lại hoạt động đánh bắt cá của Trung Quốc xung quanh quần đảo Natuna[7]. Cả Jakarta và Hà Nội đều nhấn mạnh tầm quan trọng của trật tự khu vực dựa trên quy tắc, nhưng những nỗ lực của họ đã đạt được rất ít kết quả, vì Trung Quốc vẫn kiên trì lập trường hiếu chiến.[8]
 
Bảng 1. Các trường hợp vi phạm các quy tắc hàng hải trên Biển Đông trong thời gian gần đây
Thời gian Trường hợp vi phạm
3/2020 Tàu Trung Quốc đâm tàu cá Việt Nam
3/2020 Tàu đánh cá Trung Quốc đâm tàu chiến Nhật Bản ở Biển Hoa Đông
6/2019 Một tàu Trung Quốc đã đâm vào thuyền của Philippines đang neo đậu gần Bãi Cỏ Rong (Reed Bank) trên Biển Đông.
3/2019 Một tàu cá Việt Nam bị lật sau khi bị tàu Trung Quốc đâm trong quần đảo Hoàng Sa trên Biển Đông
7/2019 Trung Quốc triển khai giàn khoan dầu Hải Dương Địa chất 8 (Haiyang Dizhi 8) trong vùng biển của Việt Nam
7/2019 Thuyền Trung Quốc đâm và đánh chìm một thuyền Philippines gần Bãi Cỏ Rong (Reed Bank)[9]
9/2019 Tàu khu trục lớp Type 052 Lữ Dương II (Luyang II) của Trung Quốc suýt va chạm với tàu USS Decatur ở Biển Đông Việt Nam
9/2019 Khinh hạm của Hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAN) đối đầu với một tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh đang đi qua Biển Đông.[10]
8/2018 Các tàu của Hải quân Hoàng gia Australia đã bị các tàu của PLAN thách thức khi quá cảnh qua cùng khu vực.
8/2019 Hai máy bay chiến đấu của Trung Quốc đã tấn công trước một tàu chiến Canada ở Biển Hoa Đông
5/2019 Tàu khảo sát Haiyang Dizhi 8 của Trung Quốc, cùng với một số tàu tuần duyên và dân quân biển, đã xâm phạm vào vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Malaysia.
Nguồn: tác giả tổng hợp dựa trên những nguồn mở.
 
Các nước láng giềng với Trung Quốc đã có hành động chống trả Trung Quốc trên Biển Đông. Việc này đã tác động đến các cuộc đàm phán về Bộ Quy tắc Ứng xử khu vực (CoC). Khi Trung Quốc tiến tới khẳng định quyền kiểm soát nhiều hơn đối với các điểm nóng ở Đông Nam Á và Đông Á, nhiều cuộc đối thoại đã bị đình trệ.
[11] Dường như khó có thể đề ra và áp dụng bộ quy tắc cho khu vực, ASEAN đã bày tỏ sự “quan ngại nghiêm trọng” về việc không có “môi trường thuận lợi” cho các cuộc đàm phán CoC.[12] Các quốc gia trong khu vực đã nhấn mạnh rằng, Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển UNCLOS 1982 là cơ sở pháp lý cho xử lý các tranh chấp lãnh thổ, đảm bảo “lợi ích hợp pháp” và “tất cả các hoạt động trên đại dương và các vùng biển”. Bắc Kinh coi đây là tín hiệu cho rằng, các cuộc đàm phán để xây dựng Bộ quy tắc ứng xử (CoC) sẽ không theo các điều khoản như mong muốn của Trung Quốc. Trong tình hình các cuộc tập trận ăn miếng trả miếng của Hải quân Mỹ và PLAN trên Biển Đông, sự ổn định trong khu vực trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết.[13]
 
Từ quan điểm của Ấn Độ, có ba diễn biến tại các vùng duyên hải trong khu vực dẫn đến nhu cầu cần xây dựng các quy tắc hàng hải. Thứ nhất, các tàu nghiên cứu và khảo sát của Trung Quốc xuất hiện ngày càng nhiều ở Đông Ấn Độ Dương. Sau khi Hải quân Ấn Độ trục xuất tàu nghiên cứu khoa học Shiyan 1 của Trung Quốc xâm nhập vào vùng đặc quyền kinh tế ngoài khơi các đảo Andaman và Nicobar của Ấn Độ vào tháng 9/2019, lực lượng an ninh Ấn Độ lo ngại về sự hiện diện hàng hải của Trung Quốc ở khu vực lân cận.
[14] Vào thời điểm này, có những thông tin không chính thức về kế hoạch xây dựng một con kênh qua eo đất Thái Lan. Kế hoạch này do Trung Quốc hậu thuẫn.[15] Ngoài ra còn có thông tin về một thỏa thuận bí mật để lập căn cứ hải quân của Trung Quốc trên bờ biển Campuchia.[16] Cùng với đó, Trung Quốc hiện diện ngày càng nhiều tại khu vực phía Đông của Ấn Độ Dương. Tất cả những yếu tố trên đã gây ra nhiều tiếng nói quan ngại ở New Delhi. Ấn Độ còn bất an hơn khi Trung Quốc mở rộng đáng kể các hoạt động khai thác ở phía Nam Ấn Độ Dương[17]; kèm theo sự hiện diện của các tàu đánh cá Trung Quốc ở các khu vực gần lãnh hải của Ấn Độ.[18]
 
Các nhà phân tích cũng đang xem xét yếu tố thứ hai. Đó là sự hiện diện ngày càng tăng của các tàu tình báo Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương (IOR) và Tây Thái Bình Dương.
[19] PLAN đã triển khai các tàu thu thập thông tin tình báo lớp Dongdiao ở Đông Ấn Độ Dương để theo dõi các cơ sở hải quân của Ấn Độ, và một tàu do thám đã được phát hiện gần biên giới trên biển phía Đông Ấn Độ, gần quần đảo Andaman và Nicobar vào cuối năm 2019. Mặc dù những hoạt động như vậy không phải là không có tiền lệ, nhưng việc các tàu tình báo Trung Quốc hiện đang tiến sát nhiều đảo của Ấn Độ là một diễn biến đáng lo ngại.
 
Thứ ba, các hoạt động dân quân của Trung Quốc ở Biển Đông đã tập trung vào khu vực phía Tây của Biển Đông, gần Ấn Độ Dương, và dường như nhằm vào các quốc gia mà Ấn Độ đang hợp tác chặt chẽ trong các sáng kiến an ninh khu vực. Kể từ tháng 9/2018, khi một tàu khu trục Type 052C của PLAN đến cách tàu USS Decatur trong vòng 45 m gần bãi đá ngầm Ga Ven ở Biển Đông,
[20] các hoạt động hải quân và dân quân của Trung Quốc đã gây rắc rối cho các lực lượng hàng hải trong khu vực, bao gồm cả lực lượng bảo vệ bờ biển của Việt Nam và Indonesia. Vào tháng Giêng năm 2020, Trung Quốc đã châm ngòi cho một cuộc đối đầu lớn với Indonesia khi hàng chục tàu cá Trung Quốc, được lực lượng bảo vệ bờ biển hộ tống, tiến vào vùng biển ngoài khơi quần đảo Natuna, trong vùng đặc quyền kinh tế của Indonesia. Vào tháng 4/2020, vài ngày sau khi một tàu đánh cá Trung Quốc đâm tàu chiến Nhật Bản và gây ra một vết nứt dài hàng mét vào mạn tàu,[21] một tàu Trung Quốc khác đã đâm và đánh chìm một tàu đánh cá Việt Nam, sau đó ngăn cản tàu tuần duyên Việt Nam cứu ngư dân.[22]
 
Bài viết này xem xét trật tự an ninh ở châu Á ven biển từ lăng kính hoạt động hàng hải, đánh giá các lựa chọn của Ấn Độ. Bài viết lập luận rằng, các quốc gia trong khu vực (bao gồm cả Ấn Độ) thống nhất về cách hiểu và áp dụng các nguyên tắc ứng xử trên biển, nhưng các nước này vẫn xem xét an ninh “dựa trên quy tắc” thông qua lăng kính của quyền tự chủ chiến lược và “cân bằng quyền lực”. Do đó, hệ thống dựa trên quy tắc hàng hải chưa bao giờ được duy trì đúng mức. Tuy nhiên, Ấn Độ hoàn toàn có thể đưa ra một nghị định thư về sự can dự trong khu vực nhằm giảm thiểu khả năng xung đột với Trung Quốc và đảm bảo hợp tác thực tế, cho dù có rất nhiều khó khăn đang cản trở những nỗ lực đó.

[1]Strengthening rules-based order in the Asia–Pacific”, Australian Strategy Policy Institute, 12/2014.
[4] Ankit Panda, “China Patrol Ships Sustain Presence Near Senkaku Islands”, The Diplomat, 6/10/2019.
[11] Thomas Daniel, “Asean must pay heed to negotiations, outcomes of Code of Conduct”, New Straits Times, 10/7/2020.
[12] “ASEAN takes position vs China”s vast historical sea claims”, Outlook India, 27/6/2020, https://www.outlookindia.com/newsscroll/asean-takes-position-vs-chinas-vast-historical-sea-claims/1879083
[14] “Indian Navy forced PLA ship to return after it entered Exclusive Economic Zone near Andaman Islands, The Times of India, 25/12/2019, https://timesofindia.indiatimes.com/india/indian-navy-forced-pla-ship-to-return-after-it-entered-exclusive-economic-zone-in-andaman-sea/articleshow/72347318.cms
[15] “Thailand’s Kra Canal project is China’s masterplan to secure Beijing’s interests, assert influence in ASEAN, Indian Ocean Region”, Firstpost, 26/7/2018, https://www.firstpost.com/india/thailands-kra-canal-project-is-chinas-masterplan-to-secure-beijings-interests-assert-influence-in-asean-indian-ocean-region-4420647.html
[16] “Deal for Naval Outpost in Cambodia Furthers China’s Quest for Military Network”, Wall Street Journal, 29/7/2019, https://www.wsj.com/articles/secret-deal-for-chinese-naval-outpost-in-cambodia-raises-u-s-fears-of-beijings-ambitions-11563732482
[17] “China Deployed 12 Underwater Drones In Indian Ocean “, Forbes, 22/3/2020, https://www.forbes.com/sites/hisutton/2020/03/22/china-deployed-underwater-drones-in-indian ocean/ #398ffef66933
[18] “Fishermen cry foul as Chinese trawlers ‘milk’ Indian seas”, The New Indian Express, 27/6/2019, https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/27/fishermen-cry-foul-as-chinese-trawlers-milk-indian-seas-1995919.html
[20] “Destroyer USS Decatur Has Close Encounter With Chinese Warship”, US Naval Institute, 1/10/2018, https://news.usni.org / 2018/10/01/37006
[21] “Japanese Destroyer Collides With Chinese Fishing Boat”, TheMaritime Executive, 6/4/2020, https://www.maritime-executive.com/article/japanese-destroyer-collides-with-chinese-fishing-boat
Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ 
 
Lược dịch từ nguồn: https://www.orfonline.org

Đọc phần 2 Tại đây
Đọc phần 3 Tại đây
Đọc phần 4 Tại đây

 

Bình luận của bạn