cis_banner_final_en.png
Thực trạng thị trường cung-cầu vũ khí bất hợp pháp ở Nam Á

10/10/2020


Thực trạng thị trường cung-cầu vũ khí bất hợp pháp ở Nam Á

Chiến tranh Lạnh kết thúc dẫn đến sự xuất hiện của các quốc gia mới trên trường quốc tế và cùng với nó là sự gia tăng các thách thức an ninh xuyên quốc gia. Những thách thức an ninh này tiếp tục đe dọa trật tự thế giới và trở thành thách thức thường nhật đối với nhiều quốc gia.


Tình trạng buôn bán vũ khí trái phép lan rộng, khó kiểm soát, đặc biệt là vũ khí nhỏ và vũ khí hạng nhẹ, là một trong những thách thức xuyên quốc gia, có nguy cơ đe dọa trật tự thế giới quốc tế. Bài báo này nói về thực trạng buôn bán vũ khí trái phép qua biên giới các nước Nam Á, những tác động của thị trường này đối với an ninh ở Nam Á và Đông Nam Á, và những thách thức nó đặt ra.

Các loại vũ khí nhỏ và nhẹ (SLAW) được sử dụng phổ biến. Chúng không chỉ rẻ, nhẹ mà còn dễ mang theo và dễ vận chuyển. Những đặc điểm này đã tạo điều kiện cho sự vận chuyển vũ khí bí mật xuyên biên giới, với sự tiếp tay của một số quan chức nhà nước. Nhu cầu cao và sự thuận lợi trong vận chuyển đã làm cho việc tiếp cận SLAW trở nên rất dễ dàng, điều này đã dẫn đến việc hình thành thị trường vũ khí bất hợp pháp.

Đường vận chuyển không được kiểm soát và buôn bán vũ khí bất hợp pháp đã và tiếp tục có tác động đáng kể đến hòa bình và ổn định trên toàn cầu; và các nước Nam Á cũng không ngoại lệ. Hơn nữa, trong thập kỷ qua, các quốc gia Nam Á đã chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của thị trường vũ khí bất hợp pháp, điều này đã góp phần làm gia tăng bạo lực và bất ổn trên toàn khu vực. Tuy nhiên, sự phát triển của các thị trường bất hợp pháp này không phải là hiện tượng mới mà đã diễn ra từ 80 năm nay.

Khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, sự cạnh tranh giữa hai siêu cường đi kèm với việc Mỹ trở thành bá chủ, nhưng các cuộc chiến tranh phát sinh từ trong Chiến tranh Lạnh đã hoặc thúc đẩy các cuộc chiến tranh giữa các quốc gia và giữa các quốc gia hoặc tạo ra những xung đột mới, chủ yếu là về tôn giáo, sắc tộc. Những cuộc xung đột này thường được chuyển biến thành chiến tranh và thường đi kèm hành vi bạo lực và tàn ác bất thường. Hầu hết các cuộc chiến này không phải do quân đội chính quy tham gia chiến đấu mà chủ yếu là dân thường và lực lượng dân quân (thường được hình thành từ các nhóm quân sự nổi dậy). Lực lượng dân quân và công dân cần được trang bị vũ khí và điều này tạo ra nhu cầu rất lớn về vũ khí. Quá trình này dẫn đến việc phổ biến vũ khí hạng nhẹ và vũ khí cỡ nhỏ (SLAW) một cách không kiểm soát, với sự tiếp tay của một số người trong chính quyền hoặc các nhóm đối lập. Nhu cầu từ những loại vũ khí như vậy trong những năm qua đã tăng lên và điều này đã tạo ra một thị trường vũ khí khổng lồ về bản chất là bất hợp pháp. Thị trường này trong những năm qua đã mở rộng, bất chấp thực tế là nhiều chính phủ, kết hợp với các tổ chức khu vực và quốc tế, đã tổ chức nhiều cuộc vây bắt quy mô lớn.

Một trong những cuộc chiến tranh phát sinh từ Chiến tranh Lạnh đã diễn ra ở Afghanistan. Afghanistan, kể từ Chiến tranh Lạnh, là chiến trường của nhiều cường quốc, các tổ chức phi nhà nước, lực lượng ly khai, các băng đảng ma túy và tổ chức tội phạm. Một loạt các thành phần vũ trang ở Afghanistan, từ quân nổi dậy đến dân quân ủng hộ chính phủ, hoặc thậm chí là người dân địa phương, đều cố gắng bảo vệ gia đình và nhà cửa của họ. Do vậy ước tính hầu hết trong số họ đều mua vũ khí. Họ chủ yếu mua từ Guruko, một vùng giữa tỉnh Nangargar của Afghanistan và tỉnh Khyber Pakhtunkhwah của Pakistan. Guruko là một khu vực vô luật pháp, nơi mọi thứ được mua đi bán lại bất hợp pháp tùy thuộc vào nhu cầu. Những mặt hàng được bán nhiều nhất ở đây là cần sa, ma túy mạnh và các chất gây nghiện khác, máy điều hòa không khí cũ và các mặt hàng điện tử, và cả vũ khí và hóa chất cơ bản để tự chế chất nổ. Theo các cuộc phỏng vấn của Franz J Marty, một nhà báo nổi tiếng đã sống và đưa tin từ Afghanistan, hầu hết số vũ khí này được nhập khẩu vào Afghanistan vào ban đêm, tại nơi lực lượng chính phủ không có mặt thường trực. Hầu hết các chốt dọc biên giới này đều do Taliban kiểm soát, lực lượng này tạo điều kiện cho việc nhập khẩu vũ khí vào nước này.

Một công viên Disney khác dành cho những người yêu súng ở Afghanistan là Chợ vũ khí Darra Adam Khel, 150 tuổi ở Pakistan. Được biết đến với cái tên Thung lũng Súng và nổi tiếng với các mặt hàng nhái các loại súng, và súng trường của Mỹ và Nga, khu chợ này có nhiều người chuyên bán vũ khí hàng nhái giống như hàng thật. Thị trường này nằm gần biên giới Afghanistan và chịu trách nhiệm cung cấp nhiều vũ khí cho Afghanistan. Pakistan đã áp dụng luật kiểm soát súng nghiêm ngặt khiến doanh số bán hàng giảm, nhưng thị trường vẫn phát triển mạnh. Mặc dù thị trường bất hợp pháp này khiến cho trật tự xã hội xấu đi, kéo theo điều kiện không tốt cho hoạt động kinh doanh, nhưng Pakistan biết giá trị của việc kinh doanh vũ khí vì họ đã kiếm được lợi nhuận đáng kể từ thị trường đó.

Pakistan đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp tay cho hoạt động buôn bán vũ khí bất hợp pháp trong khu vực. Trong Chiến tranh Lạnh, người Mỹ đã thiết lập các đường ống vũ khí lớn qua Pakistan để trang bị vũ khí cho phiến quân Mujahideen để chống lại Quân đội Liên Xô cũ. Có thời điểm, Washington đã phân bổ khoảng 8 triệu USD để cung cấp vũ khí hạng nhẹ cho Afghanistan. Hầu hết số vũ khí này không bao giờ ra tới tiền tuyến, do bộ phận ISA của Pakistan là nhóm kiểm soát và giám sát đường ống vận chuyển vũ khí. Các khu vực biên giới, như Darra Adam, Peshawar và Sakahot Malakand, tạo thành các trung tâm bán lẻ phổ biến vũ khí.

Với sự gần gũi về địa lý và sự tồn tại của một số nhóm phiến quân nổi dậy và các tổ chức khủng bố, Đông Nam Á đã là một thị trường lớn cho nhiều loại vũ khí dạng này. Campuchia, Thái Lan và Myanmar có những thị trường như vậy. Campuchia đã trở thành một trong những nguồn quan trọng dẫn đến việc phổ biến vũ khí và vũ khí bất hợp pháp. Vị trí chiến lược của Campuchia, nền quản trị nội bộ yếu kém, sự thất bại của các chương trình Giải trừ quân bị của Liên hợp quốc sau khi Chiến tranh Đông Dương lần thứ ba kết thúc vào năm 1991 đã dẫn đến việc hình thành các kho vũ khí có sẵn sàng trong lòng Campuchia. Các loại vũ khí này đến nước này từ Thái Lan, Trung Quốc, Mỹ và Liên Xô. Trong nhiều năm, những kẻ bất lương đã chiếm giữ và kiểm soát những vũ khí này và bắt đầu mua bán, giao dịch vũ khí. Tuk Thla, một vùng gần Phnom Penh, nổi lên như một thị trường lớn, nơi có nhiều loại vũ khí đạn dược bao gồm súng trường (AK-47 và M-16), súng lục, lựu đạn, súng phóng tên lửa, v.v. vẫn được bán với giá rẻ (chỉ 15-120 USD)

Thái Lan là một trong những quốc gia trung chuyển giúp cung cấp các loại vũ khí này. Khoảng 60% các lô hàng bất hợp pháp từ Campuchia đi qua vùng biển của Thái Lan. Mặc dù sự gần gũi chắc chắn là một yếu tố, nhưng Thái Lan là một điểm đến du lịch hấp dẫn và có một lượng lớn khách du lịch và doanh nhân nước ngoài, những người thông thạo cơ sở hạ tầng giao thông và thông tin liên lạc để mua, bán và vận chuyển vũ khí. Phuket, Bangkok và Chiang Mai là những trung tâm phân luồng SLAW. Nhưng mối quan hệ giữa người trung gian với người mua thường xuyên đã tăng lên trong vài năm qua. Nhiều vũ khí được buôn từ Campuchia qua Thái Lan đến Myanmar cho các phần tử nổi dậy và các nhóm ma tuý, họ giữ vũ khí để sử dụng hoặc lại bán cho các lực lượng khác. Mức độ buôn bán này có thể được theo dõi qua nhiều ví dụ ở Ấn Độ và Sri Lanka. Nhóm những con hổ giải phóng Tamil Eelam (LTTE) được biết đến là tổ chức điều hành các mạng lưới buôn bán vũ khí cao cấp. Hơn nữa, những chuyến hàng khổng lồ được cho là đã chuyển qua các cảng ở Nam Thái Lan cho quân du kích Hồi giáo hoạt động ở Indonesia và Philippines. Trung Quốc cũng nổi lên như một nguồn cung cấp vũ khí hạng nhẹ ở Đông Nam Á. Trung Quốc có nhiều xưởng sản xuất SLAW và được biết đến là quốc gia có nhiều hàng hóa và đội vận chuyển hàng hóa bất hợp pháp.

Nhu cầu hợp pháp về vũ khí SLAW giảm, nhưng việc mua bán bất SLAW hợp pháp với giá chiết khấu hấp dẫn vẫn được tạo điều kiện thuận lợi do có sự tiếp tay của một số quan chức biến chất, do thiếu sự kiểm soát chặt chẽ kho vũ khí còn thừa sau chiến tranh, và do chênh lệch kinh tế và xã hội lớn về tài sản thị trường. Những thị trường này đã tạo điều kiện cho một số nhóm người dùng bạo lực để thực hiện nguyện vọng cá nhân, chính trị hoặc kinh tế. Với sự gia tăng dân số thành thị, nguồn tài nguyên ngày càng giảm, và cấu trúc xã hội xấu đi do chênh lệch lớn, không thể bỏ qua tác động xã hội, chính trị và kinh tế của thị trường vũ khí bất hợp pháp ở Nam Á và Đông Nam Á.

Các thị trường vũ khí bất hợp pháp đã có tác động to lớn đến việc quản lý tài khóa và ổn định chính trị trong khu vực. Thị trường đó hoặc đã thúc đẩy các cuộc xung đột đang diễn ra hoặc đã tạo ra một cuộc xung đột mới, với sự tàn bạo, ác liệt và sự bất ổn lớn toàn xã hội. Những thị trường như vậy đã ngăn cản sự củng cố của nền dân chủ, và đồng thời cũng nhấn mạnh rằng các cấu trúc chính phủ yếu kém sẽ không thể chấm dứt quyền bá chủ của thị trường vũ khí bất hợp pháp. Nếu không được kiểm soát, các thị trường bất hợp pháp sẽ phát triển nền kinh tế đen, và các tổ chức tội phạm ma túy sẽ tác động trực tiếp đến cơ cấu kinh tế và xã hội của các quốc gia trên khắp Nam Á, cản trở nguồn nhân lực mà các nước Nam Á rất tự hào. Sự tồn tại của những thị trường như vậy còn cản trở hoạt động đầu tư ra nước ngoài ở nhiều nước Đông Nam Á.

Trong bối cảnh đó, điều quan trọng là phải giải quyết mối đe dọa này, và không có một quốc gia riêng lẻ nào có thể được thực hiện được một mình. Nhiều tổ chức đa phương, cả ở cấp khu vực và quốc tế đã cố gắng giải quyết mối đe dọa ngày càng tăng của các thị trường vũ khí và thương mại bất hợp pháp, nhưng không gặt hái được nhiều thành công. Kiểm soát buôn bán bất hợp pháp ở Nam Á và Đông Nam Á không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Tuy nhiên, cần phải thực hiện một số bước nhất định, như thúc đẩy truy xuất nguồn gốc nhà cung cấp bằng cách gắn thẻ vũ khí và đạn dược, và phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia cho những mặt hàng đó. Tổ chức đa phương ở cả cấp khu vực và quốc gia cần kêu gọi tiêu hủy kho vũ khí dư thừa sau các cuộc chiến, và cần tăng cường thực thi pháp luật và thắt chặt hợp tác giữa các tổ chức tình báo trong khu vực.

Tác giả: Krupa Vasani - học giả tại Chương trình Học giả Vedica, New Delhi

Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ

Nguồn: http://www.cescube.com/vp-illegal-arms-market-in-southern-asia-the-demand-and-supply-networks

Bấm vào đây để đọc bản tiếng Anh của bài viết này/Click here to read the English version of this article

Đọc thêm về
Bình luận của bạn