cis_banner_final_en.png
Vị thế gia tăng của Việt Nam trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

03/11/2020


Vị thế gia tăng của Việt Nam trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

Thủ tướng mới đắc cử của Nhật Bản, Ngài Yoshihide Suga, có chuyến công du nước ngoài đầu tiên sau khi nhậm chức và điểm đến đầu tiên là Việt Nam.


Hà Nội cũng là nơi được Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đến thăm trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên, và đánh giá cao những tiến triển thực chất trong mối quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước Việt Nam – Nhật Bản. Nhật Bản đã và đang tăng cường mối quan hệ với Việt Nam thông qua việc tăng cường hợp tác quốc phòng trong nghiên cứu, phát triển cơ sở hạ tầng, cung cấp tàu thuyền để tăng cường an ninh hàng hải, v.v. Mặc dù mối quan hệ bền chặt giữa hai nước không phải là bước phát triển mới vì quy chế Tối huệ quốc (MFN) giữa hai nước đã có từ năm 1991, nhưng điểm nhấn mới là Hà Nội đã rất nỗ lực tăng cường quan hệ với các quốc gia có thể tạo đối trọng với Trung Quốc.

Khi có nhiều các lợi ích liên quan đến bảo vệ tự do hàng hải và công nhận luật pháp và quy tắc ứng xử quốc tế, tầm quan trọng của các quốc gia ven biển trong khu vực Biển Đông Việt Nam đã tự động tăng lên. Trong số các quốc gia ven biển phía đông Ấn Độ Dương, Việt Nam là một trong những quốc gia có tiếng nói nhiều nhất về tranh chấp biển trong khu vực và trở thành một trong những quốc gia nổi bật nhất ủng hộ những nỗ lực tìm cách kiềm chế hoặc đối đầu với những bước tiến của Trung Quốc. Trong vài năm qua, Hà Nội liên tục tham gia tích cực vào các nỗ lực nhằm thiết lập và/hoặc củng cố quan hệ với các nước Châu Á - Thái Bình Dương. Với tư cách là Chủ tịch đương nhiệm của ASEAN, Việt Nam đặt rất nhiều kỳ vọng vào việc chỉ đạo các hoạt động của ASEAN và nâng cao năng lực của khối, vốn đã bị hạn chế ở một mức độ nào đó do đại dịch Covid-19. Khó có thể phủ nhận rằng, việc tăng cường các chương trình song phương và đa phương không có bất kỳ sự ám chỉ nào đến Trung Quốc. Một cách ngẫu nhiên, sự hợp tác mà các quốc gia như Mỹ, Ấn Độ và Nhật Bản tham gia với Việt Nam đều dựa trên cơ sở quốc phòng.

Một trong số những bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây là chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Barack Obama tới Việt Nam vào tháng 5/2016. Obama trở thành Tổng thống Mỹ đương nhiệm thứ ba tới Việt Nam sau cuộc kháng chiến chống Mỹ của Việt Nam. Trọng tâm của chuyến thăm của Obama là hủy bỏ lệnh cấm bán vũ khí và thiết bị quân sự đã có từ hàng thập kỷ trước đối với Việt Nam. Tuy nhiên, Việt Nam trong tương lai gần sẽ không thể mua vũ khí quy mô lớn từ Mỹ vì thứ nhất, thiết bị của Mỹ quá phức tạp để sử dụng phối hợp với vũ khí của Việt Nam; và thứ hai, vũ khí của Mỹ có giá đắt. Tuy nhiên, nhờ thỏa thuận này, Hà Nội có thể mua được máy bay không người lái và thiết bị giám sát, những thiết bị sẽ đóng vai trò quan trọng đối với vai trò của Việt Nam trên Biển Đông. Lựa chọn mua nhiều loại vũ khí của Mỹ cũng giúp giảm bớt sự phụ thuộc lâu dài của quốc gia này vào Nga. Mặc dù tuyên bố chính thức của Mỹ về quyết định dỡ bỏ lệnh cấm là một bước tiến tới bình thường hóa quan hệ song phương, nhưng không thể không tính tới yếu tố Trung Quốc trong quyết định này.

Việc rút lệnh cấm bán vũ khí cho Việt Nam được tuân thủ chặt chẽ bởi các thỏa thuận với Ấn Độ về việc sản xuất chung khí tài quân sự như một phần của việc tăng cường phối hợp các khuôn khổ hợp tác quốc phòng và an ninh đa phương. Hà Nội và New Delhi đã tăng cường hợp tác quốc phòng và hàng hải song phương khi Ấn Độ muốn thể hiện dấu ấn rõ ràng hơn ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Ấn Độ cũng có kế hoạch thành lập Trung tâm Theo dõi và Chụp ảnh vệ tinh ở miền nam Việt Nam. Hệ thống này dự kiến ​​sẽ cho phép Hà Nội tiếp cận với các vệ tinh quan sát của Ấn Độ bao phủ khu vực. Hệ thống này có mục đích dân sự trong nông nghiệp, khoa học và môi trường, và có thể được sử dụng trong quân sự, cũng như cho phép Hà Nội khảo sát Biển Đông. Trong khi đó, Việt Nam đã cho phép Ấn Độ tiếp cận các lô thăm dò dầu khí trong vùng Biển Đông. Hai nước cũng đã tham gia vào việc tăng cường khả năng tương tác giữa các lực lượng hải quân của họ cùng với các tương tác thường xuyên giữa các cơ quan chính phủ và quân đội.

Quan hệ đối tác chiến lược giữa Hà Nội và Canberra cũng đang được cải thiện với việc Úc đã trở thành một bên tham gia tích cực hơn vào dự án Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Hai bên tăng cường với các cuộc đối thoại thường xuyên và các chuyến thăm cấp cao, hợp tác trong lĩnh vực thực thi pháp luật, giáo dục và đào tạo, trao đổi nhân sự và các chuyến thăm của tàu hải quân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khoảng trống để hai bên tăng cường sự hợp tác sâu sắc hơn so với những gì đang có.

Trong chuyến thăm của tân Thủ tướng Nhật Bản Suga, Tokyo đã đồng ý về nguyên tắc việc cung cấp quân trang và công nghệ cho Việt Nam, tái khẳng định về tự do hàng hải và hòa bình và ổn định hàng hải trong khu vực. Căng thẳng leo thang về các tuyên bố chủ quyền hàng hải cạnh tranh ở Biển Đông, cùng với việc Trung Quốc kiên quyết hạn chế các nghị quyết đối với các cơ chế song phương, từ chối tuân thủ UNCLOS và các hoạt động cải tạo đảo nhân tạo nhanh chóng trên các bãi đá ngầm và đảo nhỏ đã khiến các vùng ven biển trong khu vực trở nên đáng e ngại. Các cuộc xung đột giữa các tàu của Trung Quốc với các tàu của Philippines và đặc biệt là Việt Nam, cùng với các nước khác, đã trở thành sự kiện thường xuyên. Do phần lớn thương mại hàng hải đi qua khu vực này và nơi đây được cho là chứa một lượng lớn tài nguyên thiên nhiên và dự trữ khí đốt, tầm quan trọng của khu vực này sẽ không suy giảm trong một khu vực mà nhu cầu năng lượng đang ngày càng tăng cao.

Nằm ở trung tâm Đông Nam Á, hướng ra Biển Đông và được các quốc gia Đông Nam Á bao bọc, Việt Nam có vị trí chiến lược quan trọng. Trong khi khu vực này vẫn chưa hề có bất kỳ xung đột quân sự công khai nào, thì các lợi ích chung và các mệnh lệnh chiến lược sẽ hướng các quốc gia có lợi ích địa-chính trị tiến tới một trạng thái cân bằng có lợi cho tất cả các bên. Trong tương lai gần, hợp tác đa phương và song phương của các vùng duyên hải cũng như các cường quốc ngoài khu vực với Việt Nam có thể sẽ trở nên sôi động hơn nữa.

Tác giả: Pratnashree Basu, Cộng tác viên tại Quỹ Nghiên cứu Những nhà quan sát (ORF), Kolkata, Ấn Độ, chuyên gia nghiên cứu Chiến lược và Sáng kiến Hàng hải.

Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ

Nguồn: https://www.orfonline.org/expert-speak/the-rising-prominence-of-vietnam-for-the-indo-pacific/

Bấm vào đây để đọc bản tiếng Anh của bài viết này/Click here to read the English version of this article

Đọc thêm về
Bình luận của bạn