Trong tháng 5, hơn 80% lượng diesel xuất khẩu của Ấn Độ đã được chuyển tới châu Phi, cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt trong cấu trúc thị trường nhiên liệu của nước này giữa bối cảnh nhu cầu từ châu Á và châu Âu suy yếu. Đây là kết quả của sự kết hợp giữa công suất lọc dầu được cải thiện ở nhiều nền kinh tế châu Á, biến động địa chính trị tại Trung Đông và các biện pháp hạn chế mới của Liên minh châu Âu đối với nhiên liệu có nguồn gốc từ dầu thô Nga.

Theo dữ liệu của công ty theo dõi hàng hóa năng lượng Kpler, Ấn Độ đã xuất khẩu 394.000 thùng diesel mỗi ngày trong tháng 5, tăng so với mức 376.000 thùng/ngày của tháng 4 và gần tương đương mức 399.000 thùng/ngày hồi tháng 2. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý không nằm ở tổng lượng xuất khẩu mà ở cơ cấu thị trường tiếp nhận.

Khoảng 327.000 thùng/ngày, tương đương 83% tổng lượng diesel xuất khẩu của Ấn Độ trong tháng 5, được chuyển tới châu Phi. Con số này cao hơn rất nhiều so với mức 32% trong tháng 4 và 64% trong tháng 2. Ngược lại, không có lô hàng diesel nào được xuất sang châu Âu trong tháng 5, trong khi lượng xuất khẩu sang châu Á giảm tới 76%, chỉ còn 40.000 thùng/ngày.

Ông Nikhil Dubey, chuyên gia phân tích cấp cao mảng lọc dầu tại Kpler, cho rằng sự dịch chuyển từ châu Á sang châu Phi bắt nguồn từ việc hoạt động lọc dầu trong khu vực châu Á được đẩy mạnh trở lại. “Nhu cầu nhập khẩu của các nền kinh tế châu Á giảm xuống khi công suất các nhà máy lọc dầu được cải thiện, trong bối cảnh nhu cầu dầu thô của Trung Quốc rơi xuống mức thấp nhất trong 10 năm, qua đó giải phóng nguồn dầu thô cho các nhà máy lọc dầu khác trong khu vực”, ông nói.

Bên cạnh đó, cuộc chiến Iran bùng phát từ ngày 28/2 cũng làm thay đổi mạnh dòng chảy thương mại diesel toàn cầu. Theo Dubey, “có một yếu tố đáng kể về tối ưu hóa thương mại sau xung đột ở Trung Đông và các gián đoạn tại eo biển Hormuz”. Trong bối cảnh đó, Ấn Độ ngày càng cung cấp nhiên liệu cho châu Phi, khu vực trước đây thường nhận hàng từ Trung Đông, trong khi châu Âu phải tìm nguồn thay thế nhiều hơn từ Bắc Mỹ.

Các hạn chế của EU đối với nhiên liệu được tinh chế từ dầu thô Nga cũng khiến xuất khẩu của Ấn Độ sang khối này thu hẹp mạnh. Đáng chú ý, dù gián đoạn quanh eo biển Hormuz buộc các nhà máy lọc dầu Ấn Độ phụ thuộc nhiều hơn vào dầu Nga, thị phần dầu thô Nga trong nhập khẩu của nước này sau khi giảm trong vài tháng đầu năm đã tăng trở lại gần mức 40%.

Trước đây, Ấn Độ là một trong những nhà cung cấp diesel quan trọng cho châu Âu. Nhưng quy định mới của EU đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện, khiến các dòng chảy thương mại nhiên liệu phải tái sắp xếp theo hướng khác.

Không chỉ diesel, xuất khẩu xăng của Ấn Độ trong tháng 5 cũng giảm 40% so với tháng trước, do nhu cầu trong nước cải thiện và sản lượng giảm. Theo Kpler, sản lượng trong nước thấp hơn vì các tổ máy sản xuất xăng tại các nhà máy lọc dầu của Nayara Energy và Reliance Industries bước vào đợt bảo dưỡng định kỳ.

Trong tháng 5, Ấn Độ xuất khẩu 173.000 thùng xăng/ngày, trong đó 55% sang các nước châu Á và 20% sang châu Phi. Con số này thấp hơn nhiều so với mức 290.000 thùng/ngày của tháng 4 và 360.000 thùng/ngày của tháng 2.

Reliance Industries hiện là nhà xuất khẩu nhiên liệu lớn nhất của Ấn Độ. Nayara Energy cũng đóng vai trò quan trọng, trong khi các doanh nghiệp nhà nước đôi khi vẫn xuất hàng ra nước ngoài. Nhìn chung, hoạt động xuất khẩu nhiên liệu của Ấn Độ phản ứng rất nhanh trước biến động nhu cầu khu vực, chênh lệch giá và thay đổi chính sách thương mại. Trong phần lớn trường hợp, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ bán nhiên liệu cho các thương nhân hàng hóa quốc tế, thay vì xuất trực tiếp theo hợp đồng dài hạn.