Hội thảo diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Ấn Độ vừa được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện tăng cường” sau chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ đầu tháng 5/2026. Các đại biểu tham gia hội thảo cho rằng không gian Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đang trở thành tâm điểm tái cấu trúc quyền lực, nơi Ấn Độ ngày càng giữ vai trò trung tâm trong tính toán chiến lược của các cường quốc.

Hội thảo do TS Bùi Việt Hương, Phó Viện trưởng Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ; TS Đỗ Tất Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học; và TS Mạch Lê Thu, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ đồng chủ trì.

Trong phát biểu đề dẫn, TS Mạch Lê Thu nhấn mạnh Ấn Độ là một quốc gia đặc biệt trong khu vực nhờ theo đuổi tự chủ chiến lược, không tham gia liên minh quân sự và liên tục nâng cấp tư duy đối ngoại từ Hướng Đông sang Hành động Hướng Đông, rồi mở rộng lên tầm nhìn MAHASAGAR. Theo TS Mạch Lê Thu, những chuyển động đó cho thấy New Delhi không chỉ muốn bảo vệ lợi ích quốc gia của mình mà còn hướng tới vai trò cung cấp an ninh và phát triển cho toàn khu vực.

Ở phiên thảo luận thứ nhất, PGS.TS Phan Văn Rân, nguyên Viện trưởng Viện Quan hệ quốc tế, làm rõ động lực cạnh tranh Mỹ - Trung và tác động của nó tới sự tái cấu trúc khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Tham luận chỉ ra rằng cạnh tranh giữa hai cường quốc không còn dừng ở thương mại hay ngoại giao, mà đã mở rộng sang an ninh, công nghệ, thể chế và chuỗi cung ứng, khiến khu vực này trở thành “phòng thí nghiệm” của trật tự khu vực mới.

Đáng chú ý, PGS.TS Nguyễn Xuân Trung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, tập trung vào cơ hội hợp tác kinh tế - công nghệ giữa Việt Nam và Ấn Độ trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển theo hướng “phi rủi ro hóa”. Ông cho rằng Việt Nam và Ấn Độ đang trở thành những mắt xích bổ trợ trong chuỗi giá trị mới, đặc biệt ở các lĩnh vực điện tử, dược phẩm, logistics, năng lượng tái tạo, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và khoáng sản chiến lược. Từ góc nhìn này, hợp tác đất hiếm và công nghệ xanh không chỉ mang ý nghĩa thương mại mà còn gắn trực tiếp với an ninh chuỗi cung ứng và năng lực tự chủ chiến lược của mỗi nước.

Trong khi đó, PGS.TS Lê Văn Toan, Giám đốc sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ, đặt quan hệ Việt Nam - Ấn Độ trong chiều sâu lịch sử hơn một thế kỷ, từ sự quan tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh tới Ấn Độ cho đến quá trình vun đắp quan hệ trong thời kỳ hiện đại. Ông nhấn mạnh hợp tác giữa hai nước đã vượt ra ngoài khuôn khổ truyền thống, cần tiếp tục được thúc đẩy bằng kết nối nhân dân, mở thêm đường bay trực tiếp, đơn giản hóa thủ tục visa, đẩy mạnh giao lưu văn hóa, giáo dục, quốc phòng - an ninh và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo ông, đây là nền tảng để nâng tầm quan hệ trong kỷ nguyên mới.

PGS.TS Thái Văn Long, nguyên Phó Viện trưởng Viện Quan hệ quốc tế thì nhấn mạnh một thông điệp mạnh mẽ hơn: trong cạnh tranh nước lớn, quốc gia chỉ có thể tăng sức bật nếu củng cố nội lực công nghệ và sức mạnh kinh tế. Ông cho rằng Việt Nam cần học từ Ấn Độ ở khả năng tận dụng công nghệ, phát triển chuỗi giá trị và xây dựng vị thế độc lập hơn trong môi trường quốc tế bất định. Theo ông, nguyên tắc quan trọng là “không chọn bên nhưng chủ động chọn lợi ích”, đồng thời coi an ninh chuỗi cung ứng, chuyển đổi số và năng lực công nghệ số là trụ cột của tự chủ chiến lược.

Ở phiên thứ hai, các tham luận của TS Lê Thị Hằng Nga, Phó Tổng biên tập Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam và TS Nguyễn Thị Thu Nga, Giảng viên chính Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế tiếp tục làm rõ chiều kích khu vực của hợp tác Việt Nam - Ấn Độ. TS Lê Thị Hằng Nga phân tích sự hội tụ giữa AOIP của ASEAN, IPOI của Ấn Độ và chính sách Hành động Hướng Đông, đồng thời nhấn mạnh việc Việt Nam tham gia IPOI là dấu mốc thể hiện tầm nhìn chung ngày càng rõ giữa hai nước. TS Nguyễn Thị Thu Nga, trong tham luận về sự hội tụ chiến lược giữa AOIP, IPOI và Hành động Hướng Đông, cho thấy ASEAN vẫn là điểm tựa quan trọng trong kiến trúc khu vực mà Ấn Độ theo đuổi.

Phát biểu tổng kết, TS Bùi Việt Hương khẳng định hội thảo không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật có chiều sâu lý luận mà còn là không gian đối thoại chính sách thiết thực, góp phần cung cấp luận cứ cho việc thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Ấn Độ trong bối cảnh khu vực đang biến động nhanh chóng. TS Bùi Việt Hương cho biết kết quả hội thảo sẽ được tổng hợp, báo cáo tới các cơ quan chức năng phục vụ nghiên cứu, tham mưu chiến lược và hoạch định chính sách đối ngoại trong tình hình mới.