Chuyến công du Indonesia, Australia và New Zealand của Thủ tướng Narendra Modi không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao song phương mà còn phản ánh sự điều chỉnh chiến lược của New Delhi trước những biến động sâu sắc của môi trường quốc tế. Trong bối cảnh cam kết của Mỹ đối với khu vực ngày càng khó dự đoán, khả năng Bộ Tứ (Quad) suy giảm vai trò và xu hướng cạnh tranh Mỹ - Trung chuyển sang trạng thái quản trị song cực linh hoạt hơn, Ấn Độ buộc phải tìm kiếm những nền tảng mới để duy trì vị thế của mình tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Các kết quả đạt được trong chuyến thăm, từ thỏa thuận đối tác chiến lược với New Zealand, mở rộng hợp tác quốc phòng và khoáng sản chiến lược với Australia cho đến hợp đồng tên lửa trị giá 630 triệu USD với Indonesia, tiếp tục củng cố trụ cột an ninh trong chính sách hướng Đông của Ấn Độ. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn của chuyến đi nằm ở thông điệp rằng New Delhi đang tìm cách mở rộng đồng thời cả không gian chiến lược và không gian kinh tế tại khu vực.

Thực tế, đây là bước phát triển tiếp nối của một quá trình tích lũy kéo dài hơn ba thập niên, bắt đầu từ Chính sách Hướng Đông, chuyển sang Hành động Phía Đông, kết hợp với các sáng kiến SAGAR, MAHASAGAR và tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nhằm đưa Ấn Độ trở thành một cường quốc biển có vai trò trung tâm trong khu vực.

Mặc dù đã xây dựng được mạng lưới hợp tác an ninh ngày càng rộng với các đối tác chủ chốt, trụ cột kinh tế vẫn là điểm yếu tương đối trong chiến lược khu vực của Ấn Độ.

Việc ký Hiệp định thương mại tự do (FTA) với Australia và gần đây là New Zealand giúp New Delhi hoàn thiện hơn mạng lưới FTA với các nền kinh tế lớn như ASEAN, Nhật Bản và Hàn Quốc. Tuy nhiên, những hiệp định này vẫn chưa đủ để đưa Ấn Độ trở thành một mắt xích quan trọng trong các chuỗi giá trị khu vực.

Trong khi đó, phần lớn các đối tác chiến lược của Ấn Độ lại đang tham gia những cơ chế hội nhập kinh tế có quy mô lớn hơn nhiều. ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand đều là thành viên của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Đồng thời, Australia, New Zealand, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), trong khi Indonesia dự kiến sẽ gia nhập CPTPP trong thời gian tới.

Điều này phản ánh một thực tế trong khu vực rằng cạnh tranh địa chính trị không làm suy giảm đáng kể mức độ phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế. Thương mại ASEAN - Trung Quốc hiện đã vượt 1.000 tỷ USD; kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc với Nhật Bản và Hàn Quốc đều trên 300 tỷ USD, còn với Australia vượt 200 tỷ USD. Ngay cả New Zealand cũng duy trì quan hệ thương mại hơn 40 tỷ USD với Trung Quốc.

Nói cách khác, các quốc gia Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đang theo đuổi chiến lược "tách biệt giữa kinh tế và an ninh", tức là duy trì liên kết kinh tế sâu với Trung Quốc nhưng đồng thời mở rộng hợp tác chiến lược với các đối tác khác nhằm gia tăng dư địa chiến lược.

Trong bối cảnh Mỹ gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại và các sáng kiến như Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (IPEF) chưa tạo được sức hút đáng kể, Ấn Độ nổi lên như một đối tác thay thế hấp dẫn nhờ quy mô thị trường nội địa, tốc độ tăng trưởng cao và lợi thế về hạ tầng công cộng số (DPI).

Tuy nhiên, lợi thế thị trường không đồng nghĩa với khả năng định hình trật tự kinh tế khu vực.

Hiện nay, mặc dù thương mại giữa Ấn Độ và Trung Quốc đã đạt khoảng 150 tỷ USD, nền kinh tế Ấn Độ vẫn chưa gắn kết sâu với mạng lưới đầu tư, chuỗi cung ứng và hệ sinh thái công nghệ của Đông Á như các quốc gia khác trong khu vực. Đây là khác biệt căn bản giữa New Delhi và Nhật Bản, Hàn Quốc hay Australia.

Do đó, nếu muốn trở thành một trung tâm quyền lực thực sự của Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Ấn Độ cần vượt ra ngoài cách tiếp cận dựa chủ yếu vào hợp tác quốc phòng và an ninh. Điều này đồng nghĩa với việc New Delhi phải từng bước xem xét khả năng tham gia CPTPP, đồng thời không loại trừ khả năng quay trở lại RCEP trong dài hạn nếu các điều kiện trong nước và khu vực trở nên thuận lợi hơn.

Việc Anh gia nhập CPTPP cho thấy các hiệp định thương mại thế hệ mới đang ngày càng trở thành công cụ chiến lược chứ không chỉ đơn thuần là cơ chế thương mại. Nếu Ấn Độ đủ tự tin đàm phán một FTA thế hệ mới với Liên minh châu Âu, thì việc đánh giá lại CPTPP cũng là lựa chọn hợp lý về mặt chiến lược.

Trong nhiều năm qua, Ấn Độ đã thành công trong việc xây dựng hình ảnh là một "nhà cung cấp an ninh ròng" tại Ấn Độ Dương và là một cực cân bằng quan trọng trong cấu trúc khu vực. Tuy nhiên, một trật tự khu vực mới sẽ không được quyết định chỉ bởi các sáng kiến hàng hải, hợp tác quốc phòng hay các quan hệ đối tác chiến lược.

Các chuỗi giá trị khu vực, các hiệp định thương mại quy mô lớn và dòng chảy đầu tư mới chính là những yếu tố định hình cán cân quyền lực dài hạn.

Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc tiếp tục là hai trung tâm quyền lực lớn nhất, triển vọng để Ấn Độ trở thành một cực quyền lực thứ ba không hoàn toàn nằm ở việc cạnh tranh quân sự với Bắc Kinh, mà ở khả năng hội nhập sâu hơn vào kiến trúc kinh tế châu Á trong khi vẫn duy trì được quyền tự chủ chiến lược.

Nói cách khác, tương lai của chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của New Delhi sẽ được quyết định không chỉ trên đại dương mà còn trong các chuỗi cung ứng, các hiệp định thương mại và mạng lưới đầu tư đang tái định hình trật tự kinh tế khu vực. Chỉ khi kết hợp hiệu quả sức mạnh địa chính trị với năng lực hội nhập kinh tế, Ấn Độ mới có thể hiện thực hóa tham vọng trở thành một cực quyền lực độc lập trong cấu trúc Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đang chuyển dịch nhanh chóng.