Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ

banner-vi banner-vi

Mối quan hệ ba bên Mỹ - Trung - Nga: Cấu trúc mới của quyền lực toàn cầu

Mối quan hệ ba bên Mỹ - Trung - Nga: Cấu trúc mới của quyền lực toàn cầu

Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ trân trọng giới thiệu bài bình luận của Cơ quan nghiên cứu quan sát Ấn Độ (ORF) về cuộc gặp giữa nguyên thủ ba quốc gia Mỹ, Trung Quốc, Nga, bên lề Hội nghị APEC tại Thâm Quyến, Trung Quốc.

11:24 19-11-2026 Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ

Thâm Quyến có lẽ sẽ không tạo ra một Yalta mới, cũng chẳng có mấy lý do để kỳ vọng vào một bước đột phá trong kiểm soát vũ khí hạt nhân hay giải quyết các xung đột khu vực. Tuy nhiên, hình ảnh ông Trump, ông Tập và ông Putin cùng ngồi lại với nhau tự thân nó đã mang ý nghĩa địa chính trị riêng.

Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin bên lề Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC tại Thâm Quyến vào ngày 18-19 tháng 11 năm 2026 có thể trở thành một trong những sự kiện ngoại giao quan trọng nhất trong năm.

Sự kiện này sẽ đánh dấu lần đầu tiên các nhà lãnh đạo của ba cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới cùng tham gia một cuộc gặp chung. Dự kiến ​​diễn ra vào cuối chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump, cuộc gặp này mang ý nghĩa quan trọng không phải vì những thỏa thuận có thể đạt được, mà vì thông điệp địa chính trị mà nó muốn truyền tải.

Cần có sự tương tác trực tiếp để kiểm soát tình trạng bất ổn

Trên thực tế, kỳ vọng về các kết quả cụ thể vẫn được giữ ở mức khiêm tốn một cách có chủ đích. Các quan chức Mỹ mô tả cuộc gặp này như một điểm khởi đầu cho đối thoại hơn là một diễn đàn đàm phán để đi đến các thỏa thuận chính thức. Tuy nhiên, trong bối cảnh địa chính trị đương đại, các biểu tượng hiếm khi là vô nghĩa. Việc Mỹ, Trung, Nga sẵn sàng cùng xuất hiện trên một diễn đàn ngoại giao ở cấp chính trị cao nhất cho thấy họ thừa nhận rằng, để kiểm soát tình trạng bất ổn toàn cầu, ngày càng cần có sự tương tác trực tiếp giữa các trung tâm quyền lực chính.

Dẫu vậy, động cơ của ba nhà lãnh đạo này không hề giống nhau.

Mỹ muốn một khuôn khổ phản ánh thực tế đương đại

Đối với ông Trump, yêu cầu trọng tâm là thiết lập khuôn khổ kiểm soát vũ khí hạt nhân phản ánh sự thay đổi trong phân bổ quyền lực toàn cầu. Việc hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START) cắt giảm vũ khí hạt nhân của Mỹ và Nga, hết hiệu lực vào tháng 2 năm 2026 đã chấm dứt những hạn chế chính thức cuối cùng đối với kho vũ khí hạt nhân chiến lược của Mỹ và Nga. Do đó, Mỹ đang tìm kiếm thỏa thuận bao quát hơn, trong đó có sự tham gia của Trung Quốc.

Việc của ông Trump đưa Trung Quốc vào bàn đàm phán phản ánh mối lo ngại lớn của Mỹ: cấu trúc kiểm soát vũ khí hạt nhân hiện tại ngày càng trở nên lạc hậu so với thực tế chiến lược đương đại. Trung Quốc có khoảng 600 đầu đạn hạt nhân, so với hơn 5.000 đầu đạn của mỗi bên Mỹ và Nga. Trung Quốc vẫn tỏ ra ngần ngại trước việc chấp nhận các ràng buộc vốn được thiết kế dựa trên thế cân bằng chiến lược hoàn toàn khác biệt. Xung đột đang diễn ra liên quan đến Iran càng làm tăng thêm tính cấp bách trong các toan tính ngoại giao của Mỹ. Đáng chú ý, vấn đề Ukraine không được đưa vào khuôn khổ ba bên này. Các quan chức Mỹ khẳng định rằng, xung đột đó cần được giải quyết thông qua tiến trình đàm phán riêng biệt.

Mục tiêu của Nga không chỉ dừng lại ở kiểm soát vũ khí

Đối với ông Putin, cuộc gặp được đề xuất này là cơ hội để khôi phục tầm ảnh hưởng ngoại giao. Theo các thông tin, Nga là bên tích cực thúc đẩy khuôn khổ ba bên. Chính ông Putin đã nêu khả năng này trong cuộc trao đổi với ông Trump vào tháng 10 năm 2026. Mối quan tâm của Nga không chỉ giới hạn ở vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân.

Nga còn muốn khôi phục vị thế là đối tác không thể thiếu trong việc quản lý an ninh quốc tế. Sau nhiều năm bị phương Tây cô lập kể từ khi tiến hành cuộc xung đột ở Ukraine, việc có một ghế ngồi ngang hàng với các nhà lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc tự thân nó đã là một thành tựu ngoại giao đáng kể. Điện Kremlin chắc chắn muốn tận dụng dịp này để thúc đẩy các cuộc thảo luận về vấn đề Ukraine. Tuy nhiên, Mỹ dường như không sẵn lòng để Nga biến cơ chế ba bên này thành diễn đàn nhằm hợp thức hóa các yêu sách về lãnh thổ và chiến lược của mình.

Cơ hội để Trung Quốc thể hiện năng lực

Việc đăng cai cuộc gặp mang lại cho Trung Quốc cơ hội củng cố hình ảnh như một tác nhân trung tâm trong ngoại giao toàn cầu. Thâm Quyến, biểu tượng cho sự chuyển đổi kinh tế và công nghệ vượt bậc của Trung Quốc, là địa điểm đặc biệt phù hợp để thể hiện sức mạnh này. Cuộc gặp cũng là dịp để Trung Quốc quản lý mối quan hệ ngày càng quan trọng với Mỹ, trong bối cảnh thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh giữa hai nước sắp hết hạn vào tháng 1 năm 2027.

Trung Quốc có thể thể hiện sự linh hoạt trong ngoại giao mà không nhất thiết phải chấp nhận các cam kết ràng buộc về kiểm soát vũ khí hạt nhân hay vấn đề Ukraine. Sự thận trọng tương đối của Trung Quốc trong các thông điệp công khai cho thấy rõ ưu tiên này. Trung Quốc sẵn sàng tạo điều kiện cho các cuộc tiếp xúc giữa các cường quốc, nhưng không chấp nhận đánh đổi bằng cách làm tổn hại đến các lợi ích chiến lược.

Những hạn chế của ngoại giao cá nhân

Cuộc gặp này cũng phản ánh ưu tiên của ông Trump đối với kiểu ngoại giao cá nhân, do các nhà lãnh đạo trực tiếp dẫn dắt. Cách tiếp cận của ông dựa trên giả định rằng, các vấn đề địa chính trị có thể được giải quyết thông qua sự tương tác chính trị trực tiếp giữa những nhà lãnh đạo đầy quyền lực, bỏ qua các ràng buộc thể chế và quy trình ngoại giao vốn vẫn chi phối các cuộc đàm phán quốc tế truyền thống. Phương pháp này có thể mở ra những cơ hội mà ngoại giao thông thường khó lòng tạo ra được. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra câu hỏi về tính bền vững của bất kỳ thỏa thuận nào đạt được thông qua các cuộc tiếp xúc cá nhân như vậy, nhất là khi lợi ích chiến lược cốt lõi của các bên tham gia vẫn còn khác biệt sâu sắc.

Địa chính trị của cấu trúc cường quốc mới

Ý nghĩa quốc tế của cuộc gặp được đề xuất tại Thâm Quyến vượt xa chương trình nghị sự trước mắt. Việc so sánh với Hội nghị Yalta năm 1945 là điều khó tránh khỏi, dù có phần hơi sớm. Khác với Yalta, cuộc gặp này không nhằm mục đích đàm phán về sự phân chia toàn diện trật tự quốc tế. Tuy nhiên, hình ảnh từ cuộc gặp này lại mang ý nghĩa quan trọng: nó củng cố sự trỗi dậy của thế giới đa cực rõ nét hơn, nơi các cường quốc chính ngày càng tìm cách quản lý an ninh toàn cầu thông qua các cuộc thương lượng trực tiếp.

Việc Mỹ, Trung Quốc và Nga sẵn sàng tham gia vào các hoạt động chung cho thấy họ cùng khẳng định vị thế đặc quyền của mình trong hệ thống quốc tế. Điều này củng cố nhận thức, đặc biệt là tại các quốc gia thuộc khối phương Nam toàn cầu, rằng chính trị cường quyền và ngoại giao dựa trên các thỏa thuận thực dụng đang dần thay thế những nền tảng chuẩn mực của trật tự quốc tế tự do.

Đối với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, việc chủ trì cuộc gặp là cơ hội để xây dựng hình ảnh Trung Quốc như một tác nhân ngoại giao không thể thiếu và là đối tác đối thoại ngang hàng với Mỹ. Đối với Tổng thống Nga Vladimir Putin, việc đứng chung diễn đàn với ông Trump và ông Tập Cận Bình đánh dấu bước phục hồi ngoại giao đáng kể sau nhiều năm bị phương Tây cô lập, đồng thời củng cố lập luận của Moscow rằng Nga vẫn là một nhân tố quan trọng không thể bị loại trừ khỏi các tính toán quyền lực toàn cầu.

Tuy nhiên, đối với các đồng minh và đối tác của Mỹ, viễn cảnh này lại không mấy an tâm. Ukraine và các thủ đô châu Âu có thể lo ngại rằng, các lợi ích an ninh của họ sẽ bị đem ra thương thảo mà không có sự tham gia của chính họ. Trong khi đó, các đối tác châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và Philippines có thể đặt dấu hỏi về độ bền vững trong các cam kết của Mỹ, nếu Mỹ ngày càng chú trọng vào việc dàn xếp trực tiếp với Trung Quốc và Nga. Những nhận thức như vậy có thể thúc đẩy các đối tác của Mỹ tìm cách tự bảo vệ mình thông qua các chiến lược đa dạng hóa quan hệ và tăng cường quyền tự chủ chiến lược.

Ảnh hưởng thế nào tới các thể chế đa phương?

Cuộc gặp này đặt ra những câu hỏi về tương lai của các thể chế đa phương cũng như các nền tảng chuẩn mực của trật tự quốc tế. Những người ủng hộ có thể coi việc các cường quốc trực tiếp đối thoại là biểu hiện của chủ nghĩa hiện thực thực dụng trong một thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, nơi các rủi ro hạt nhân, cạnh tranh công nghệ và xung đột khu vực đòi hỏi phải duy trì đối thoại thường xuyên.

Ngược lại, những người chỉ trích cảnh báo rằng, các thỏa thuận giữa các cường quốc có nguy cơ hợp thức hóa hành vi cưỡng ép, làm suy yếu khả năng răn đe và đẩy nhanh sự trở lại của các phạm vi ảnh hưởng. Đối với các quốc gia nhỏ hơn, mối nguy nằm ở chỗ các lợi ích chiến lược của họ có thể trở nên thứ yếu so với những toan tính của một nhóm nhỏ các cường quốc. Suy cho cùng, cuộc gặp này có thể không tạo ra một Yalta mới, nhưng nó có khả năng củng cố một đặc điểm nổi bật của địa chính trị đương đại: một trật tự quốc tế đang hình thành, trong đó sự dàn xếp và cạnh tranh giữa các cường quốc dần chiếm ưu thế hơn so với sự đồng thuận đa phương và các chuẩn mực đã được thiết lập.

Tác động đối với Ấn Độ và trật tự quốc tế rộng lớn hơn

Đối với Ấn Độ, cuộc gặp được đề xuất này đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt. Ấn Độ luôn nỗ lực duy trì quyền tự chủ chiến lược, đồng thời duy trì các mối quan hệ quan trọng với cả ba cường quốc này. Một thế giới mà trong đó Mỹ, Trung Quốc và Nga ngày càng ưu tiên các thỏa thuận song phương hoặc tam phương trực tiếp có thể tạo ra cả cơ hội lẫn những hạn chế đối với chính sách ngoại giao của Ấn Độ. Ấn Độ hoan nghênh mọi nỗ lực nghiêm túc nhằm ổn định cuộc cạnh tranh hạt nhân và giảm thiểu rủi ro đối đầu giữa các cường quốc. Đồng thời, Ấn Độ cũng sẽ cảnh giác với các thỏa thuận tạo ra một cơ chế ban lãnh đạo đặc quyền dành riêng cho các cường quốc, hoặc làm suy giảm vai trò chủ động của các quốc gia quan trọng khác.

Thách thức trọng tâm đối với nền ngoại giao Ấn Độ là đảm bảo rằng sự trỗi dậy của một trật tự quốc tế dựa trên các thỏa thuận thực dụng sẽ không dẫn đến một hệ thống mà trong đó, lợi ích của các quốc gia nằm ngoài vòng tròn nội bộ của các cường quốc có thể bị xem nhẹ hoặc hy sinh.

Cách thức Ấn Độ tương tác với Mỹ, Nga và Trung Quốc cho thấy tầm quan trọng của việc duy trì sự linh hoạt trong ngoại giao giữa một môi trường chiến lược ngày càng phân mảnh. Do đó, cuộc gặp tại Thâm Quyến sẽ là một chỉ dấu quan trọng cho thấy các cường quốc dự định quản lý sự cạnh tranh giữa họ như thế nào, cũng như liệu các thỏa thuận ngoại giao mới hình thành đó có tính đến lợi ích của các quốc gia quan trọng khác hay không.

Ý nghĩa của cuộc gặp giữa các ông Trump, ông Tập Cận Bình và ông Putin có lẽ không nằm ở những gì ba nhà lãnh đạo này đạt được thỏa thuận, mà nằm ở những thông điệp mà cuộc gặp đó hé lộ về bản chất đang thay đổi của chính trị quốc tế. Giả định thời hậu Chiến tranh Lạnh, cho rằng sự ổn định toàn cầu sẽ được duy trì thông qua vị thế ưu trội của Mỹ, các thể chế đa phương và khuôn khổ chuẩn mực chung, ngày càng trở nên khó tương thích với thực tế địa chính trị đương đại. Thay vào đó, một trật tự linh hoạt hơn và đầy cạnh tranh đang dần hình thành, nơi các cường quốc vừa tranh giành ảnh hưởng, vừa tìm kiếm các cơ chế để kiểm soát những điểm yếu chung của chính họ.

Thâm Quyến có lẽ sẽ không tạo ra một Yalta mới, cũng chẳng có mấy lý do để kỳ vọng vào một bước đột phá trong kiểm soát vũ khí hạt nhân hay giải quyết các xung đột khu vực. Tuy nhiên, hình ảnh ông Trump, ông Tập và ông Putin cùng ngồi lại với nhau vẫn mang ý nghĩa địa chính trị riêng. Nó cho thấy rằng, ngay cả trong thời kỳ cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, các cường quốc hạt nhân chủ chốt vẫn coi nhau là những đối tác đối thoại không thể thiếu trong việc quản trị trật tự toàn cầu. Câu hỏi lớn hơn đặt ra là liệu việc tái khởi động kiểu ngoại giao giữa các cường quốc có thể mang lại một mức độ ổn định nào đó hay không, hay nó sẽ thúc đẩy sự hình thành một hệ thống quốc tế, nơi lợi ích của các cường quốc ngày càng được đặt lên trên những nguyên tắc vốn là nền tảng cho trật tự toàn cầu từ trước đến nay.

Viết bình luận

Bình luận

Cùng chuyên mục