Trong bài viết trước, lần đầu tiên tôi bày tỏ quan điểm hoài nghi về khả năng duy trì đà vượt trội về kinh tế và công nghệ của Trung Quốc. Nhiều người đã hỏi liệu tôi có cái nhìn tương tự đối với Ấn Độ hay không. Câu trả lời là không - thực tế, tôi đang lạc quan về Ấn Độ hơn bao giờ hết trong thời gian gần đây. Tôi vốn đã định viết một bài về chủ đề này, và đây chính là cơ hội thích hợp để thực hiện điều đó.

Lý do tôi lạc quan về Ấn Độ nhưng lại hoài nghi về Trung Quốc nằm ở chỗ, kỳ vọng đặt ra cho hai quốc gia này hoàn toàn khác biệt. Khi nghĩ về sự thành công của Trung Quốc trong tương lai, chúng ta thường tự hỏi liệu nước này có thể vượt qua tổng quy mô kinh tế của Mỹ cùng các đồng minh, giành vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, đạt đến mức thu nhập như Đài Loan hay Hàn Quốc, hay thống trị châu Á hay không. Tôi ngày càng hoài nghi về khả năng Trung Quốc thực hiện được tất cả những mục tiêu đó. Trong khi đó, nhiệm vụ hiện tại của Ấn Độ đơn giản hơn nhiều: chỉ cần thoát nghèo và trở thành một quốc gia có thu nhập trung bình cao. Và tôi tin rằng Ấn Độ hoàn toàn có thể làm được điều đó.

Xét cả về GDP lẫn Chỉ số Phát triển Con người (thước đo kết hợp giữa GDP với các yếu tố giáo dục và y tế), Ấn Độ hiện đang ở vị thế tương đương với Trung Quốc vào cuối những năm 2000.

Hình 1:

Thật dễ hiểu nếu chúng ta quên mất rằng, vào những năm 2000, Trung Quốc vẫn được nhìn nhận là một quốc gia đang phát triển: các thành phố chìm trong khói bụi, khu vực nông thôn còn chìm sâu trong nghèo đói, nền kinh tế dựa vào nhân công giá rẻ và các quy định bảo vệ môi trường lỏng lẻo, v.v. Thách thức đối với Ấn Độ hiện nay là thực hiện bước nhảy vọt như Trung Quốc đã làm trong thập niên 2010 - xây dựng hệ thống đường sá, đường sắt, nhà ở và cơ sở hạ tầng năng lượng chất lượng cao; tạo ra việc làm và sinh kế ổn định cho đa số người dân; đồng thời bắt kịp các công nghệ tiên tiến nhất.

Nhiều người dường như chưa nhận ra rằng Ấn Độ đã có một khởi đầu ấn tượng đến thế nào. Chẳng hạn, tình trạng nghèo cùng cực tại Ấn Độ đã gần như được xóa bỏ trong hai thập kỷ qua:

Hình 2:

Đây là một thành tựu đáng kinh ngạc - giúp một phần mười nhân loại thoát khỏi cảnh thiếu thốn cùng cực. Điều đáng chú ý hơn cả là, không giống như Trung Quốc, Ấn Độ đã đạt được bước tiến lớn trong việc giảm nghèo mà vẫn đồng thời thu hẹp được bất bình đẳng:

Hình 3:

Làm thế nào Ấn Độ đạt được thành tựu này? Ngân hàng Thế giới cho rằng nguyên nhân nằm ở hai yếu tố quen thuộc: tăng trưởng kinh tế và tái phân phối.

Trong thập kỷ qua, Ấn Độ đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc giảm nghèo, xét trên cả khía cạnh tiền tệ lẫn phi tiền tệ, ghi nhận một trong những tốc độ giảm nghèo nhanh nhất thế giới… Tiến bộ này chủ yếu nhờ vào sự tăng trưởng mạnh mẽ của tiêu dùng, tỷ lệ việc làm gia tăng - đặc biệt là ở phụ nữ - và việc mở rộng các chương trình phúc lợi xã hội, bao gồm cả trợ cấp lương thực.

Một hệ thống phúc lợi xã hội vững mạnh chắc chắn đóng vai trò quan trọng, nhưng tăng trưởng kinh tế mới là yếu tố đóng góp lớn nhất; nếu không có tăng trưởng, thì ngay từ đầu đã chẳng có nhiều nguồn lực để tái phân phối. Và mức tăng trưởng của Ấn Độ thực sự rất ấn tượng. Kể từ sau đại dịch, Ấn Độ đã duy trì tốc độ tăng trưởng nhanh hơn Trung Quốc:

Hình 4:

Tất nhiên, tốc độ tăng trưởng hiện tại của Ấn Độ không nhanh bằng tốc độ của Trung Quốc khi quốc gia này đạt mức GDP bình quân đầu người là 10.000 USD. Vào cuối những năm 2000 và đầu những năm 2010, Trung Quốc vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng gần hai con số; phải đến năm 2014, tốc độ này mới chậm lại bằng với mức hiện tại của Ấn Độ - thời điểm mà Trung Quốc đã giàu hơn Ấn Độ hiện nay tới 40%. Tuy nhiên, mức tăng trưởng 6,5% vẫn là một con số rất khả quan; nó đồng nghĩa với việc mức sống có thể tăng gần gấp đôi sau mỗi thập kỷ.

Bloomberg dự báo tốc độ tăng trưởng của Ấn Độ sẽ còn tăng tốc mạnh mẽ hơn nữa, đạt mức 8% vào cuối thập kỷ này. Neelkanth Mishra, giám đốc điều hành tại Ngân hàng Thế giới, chỉ ra rằng do quá trình phục hồi của Ấn Độ sau cuộc suy thoái vì đại dịch vẫn chưa hoàn tất, quốc gia này vẫn còn nhiều dư địa để đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng.

Có thể kỳ vọng rằng mức tăng trưởng này sẽ tạo ra những thay đổi sâu rộng trong mọi khía cạnh của xã hội và văn hóa Ấn Độ, và thực tế dường như đang diễn ra đúng như vậy. Arjun Ramani đã thực hiện một báo cáo chuyên sâu đầy giá trị từ những chuyến đi khắp Ấn Độ, tập trung vào cách thức phát triển kinh tế đang thay đổi đời sống thực tế tại quốc gia này.

Làm thế nào Ấn Độ tạo ra được tốc độ tăng trưởng nhanh chóng như vậy? Ấn Độ đã vượt xa giai đoạn mà người ta có thể mô tả sự tiến bộ kinh tế của đất nước này bằng một câu chuyện đơn giản - các lĩnh vực như sản xuất, tài chính, bất động sản, dịch vụ kinh doanh, công nghệ thông tin và nhiều ngành khác đều đang đồng loạt tăng trưởng.

Vậy làm thế nào để Ấn Độ duy trì được tốc độ tăng trưởng nhanh đến thế? Tạp chí The Economist cho rằng nguyên nhân chủ yếu nằm ở các cải cách tự do hóa và chính sách kinh tế vĩ mô thận trọng:

Một chương trình củng cố tài khóa đã giúp giảm thâm hụt ngân sách từ mức 9,2% GDP trong năm tài chính 2021 (thời điểm thâm hụt tăng cao do các khoản chi tiêu ứng phó đại dịch) xuống mục tiêu 4,4% vào năm tài chính 2026. Nếu loại trừ các khoản thanh toán lãi vay, mức thâm hụt sẽ chỉ còn khoảng 0,9% GDP… Với lạm phát được kiểm soát, lãi suất đã được cắt giảm 1,25 điểm phần trăm trong năm qua…

Sonal Varma từ ngân hàng Nomura chỉ ra rằng, sự sụt giảm lạm phát không chỉ giới hạn ở nhóm mặt hàng thực phẩm. Những cải cách trước đây – chẳng hạn như việc xây dựng cơ sở hạ tầng thanh toán kỹ thuật số giúp giá cả trở nên minh bạch hơn, cùng với quyết định của Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) vào năm 2016 trong việc chuyển sang cơ chế điều hành dựa trên mục tiêu lạm phát – đã góp phần giảm kỳ vọng lạm phát và hiện đang mang lại kết quả tích cực. RBI cũng đã tăng cường dự trữ ngoại hối. Bên cạnh đó, công tác làm sạch hệ thống ngân hàng và cải cách luật phá sản đã giúp duy trì sự ổn định cho hệ thống tài chính…

Triển vọng dài hạn thậm chí còn hứa hẹn hơn nhờ những nỗ lực cải cách mạnh mẽ… Vào tháng 11, một thay đổi được thảo luận từ lâu đã chính thức được ban hành: hợp nhất 29 bộ luật lao động thành 4 bộ luật. Trần sở hữu vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong ngành bảo hiểm – vốn bị giới hạn ở mức 74% – đã được dỡ bỏ. Lĩnh vực năng lượng hạt nhân cũng đã mở cửa cho khu vực tư nhân tham gia. Các quy định về thị trường tài chính đã được cải tổ toàn diện… Các bang cũng tích cực thực hiện cải cách; chẳng hạn, việc cho phép phụ nữ làm việc sau giờ tối đã giúp các nhà máy dệt may và điện tử có thể kéo dài thời gian hoạt động.

Phải thú thật rằng, tôi vẫn còn hoài nghi về câu chuyện này. Sự thận trọng trong chính sách tài khóa là điều tốt, nhưng lãi suất vay dài hạn tại Ấn Độ thực tế không giảm đáng kể là bao:

Hình 5:

Một hệ thống tài chính ổn định là rất tốt, nhưng không rõ làm thế nào mà điều đó tự động thúc đẩy tăng trưởng. Và hầu hết các cải cách cấu trúc thực sự mà The Economist đề cập đều nằm trong tương lai. Có thể kỳ vọng của các doanh nghiệp về cải cách cấu trúc sẽ thúc đẩy tăng trưởng, nhưng như bài báo đã đề cập, đầu tư tư nhân trong nước thực sự không phải là động lực chính của sự bùng nổ. FDI cũng đang trì trệ (hoặc ít nhất là cho đến năm nay).

Một điểm sáng là đầu tư của chính phủ, đã tăng gấp bốn lần so với trước đại dịch, bất chấp mức nợ của đất nước đang giảm:

Hình 6:

Chính phủ Ấn Độ đã thực hiện một đợt bùng nổ xây dựng cơ sở hạ tầng mạnh mẽ - khắc phục một trong những thiếu sót kinh niên nổi tiếng của đất nước. Chi tiêu cho đường cao tốc đã tăng gấp năm lần trong thập kỷ qua. Chi tiêu của chính phủ trung ương cho đường sắt đã tăng gấp tám lần.

Điều này đang thúc đẩy tăng trưởng trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, nó sẽ giúp cả sản xuất và tiêu dùng ở Ấn Độ dễ dàng hơn rất nhiều. Điều này cũng đang làm thay đổi diện mạo và cảm nhận vật chất của đất nước, tương tự như quá trình hiện đại hóa của Trung Quốc trong những năm 2000 và 2010 (mặc dù không nhanh bằng). Ấn Độ hiện đang xây dựng hệ thống tàu cao tốc của riêng mình:

Hình 7:

Gần đây tôi thấy một ví dụ về một người đàn ông Nhật Bản tuyên bố rằng ông ấy rất ấn tượng về sự sạch sẽ và yên tĩnh của tàu điện ngầm Ấn Độ so với tàu điện ngầm Nhật Bản!

Hình 8:

Một yếu tố quan trọng khác trong câu chuyện tăng trưởng của Ấn Độ - và một thiếu sót lâu dài khác hiện đang bắt đầu được khắc phục - là sự tăng trưởng của ngành sản xuất công nghiệp Ấn Độ.

Câu chuyện cũ về nền kinh tế Ấn Độ là nước này đã “bỏ qua” ngành sản xuất công nghiệp và chuyển thẳng sang ngành dịch vụ - trung tâm cuộc gọi, gia công quy trình kinh doanh, gia công phần mềm, v.v. Điều đó che giấu một sự thất vọng thầm lặng rằng Ấn Độ đã không thể lên được chuyến xe công nghiệp hóa giống như nhiều quốc gia khác đã đưa họ thoát khỏi nghèo đói. Nhưng sự tăng trưởng hiện tại của Ấn Độ rất toàn diện - ngành sản xuất công nghiệp đang tăng trưởng song song với ngành dịch vụ. Tờ Economist có một số chi tiết:

Sản lượng sản xuất công nghiệp trong tháng 8, số liệu gần đây nhất hiện có, cao hơn 9% so với năm trước, đặc biệt là nhờ sản lượng sản xuất ô tô và điện tử tăng mạnh… Sản lượng sản xuất công nghiệp đang tăng lên của Ấn Độ… phản ánh sức hấp dẫn ngày càng tăng của nước này như một nơi để sản xuất hàng hóa. Tính theo đô la Mỹ, xuất khẩu điện tử của Ấn Độ đã tăng 90% trong tháng 8 so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó iPhone xuất khẩu sang Mỹ chiếm phần lớn.

Một dấu hiệu đáng khích lệ khác là sự đa dạng trong tăng trưởng sản xuất của Ấn Độ. Trong khi sự bùng nổ sản xuất của Bangladesh trong thập kỷ trước chủ yếu được thúc đẩy bởi ngành công nghiệp may mặc, Ấn Độ đang sản xuất và xuất khẩu nhiều loại sản phẩm công nghệ cao khác nhau:

Sức mạnh trong lĩnh vực xuất khẩu kỹ thuật của Ấn Độ một phần nằm ở sự đa dạng của các phân khúc sản phẩm. Trong năm tài chính 2025–2026, ô tô vẫn là mặt hàng đóng góp lớn nhất, chiếm 21,9% tổng kim ngạch xuất khẩu kỹ thuật. Tiếp theo là máy móc công nghiệp với tỷ trọng 18%, trong khi các sản phẩm sắt thép chiếm 16,9%… Máy móc điện đóng góp 12,5%, các sản phẩm kỹ thuật khác chiếm 12,7%, và kim loại màu cùng các sản phẩm từ kim loại màu chiếm 11,6%.

Cần lưu ý rằng, tất cả những thành quả này đạt được bất chấp các nỗ lực từ phía Trung Quốc nhằm kìm hãm quá trình công nghiệp hóa của Ấn Độ thông qua việc ngăn chặn xuất khẩu các công nghệ then chốt và hạn chế chia sẻ chuyên môn sản xuất. Áp lực cạnh tranh từ một cường quốc kinh tế đã xác lập vị thế vững chắc là điều mà chính Trung Quốc trước đây không phải đối mặt, bởi trong thập niên 1990 và 2000, Hoa Kỳ đã hoàn toàn ủng hộ quá trình công nghiệp hóa của Trung Quốc.

Liệu đà tăng trưởng mạnh mẽ của Ấn Độ có thể duy trì sau vài năm tới hay không vẫn còn là một câu hỏi mở. Đầu tư tư nhân, và có lẽ cả đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), sẽ cần phải gia tăng. Ấn Độ cũng sẽ cần giải quyết các vấn đề cơ cấu lớn hơn - đặc biệt là chất lượng giáo dục kém ở khu vực nông thôn, tình trạng thiếu việc làm ở phụ nữ và quá trình đô thị hóa chưa hoàn thiện.

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, Ấn Độ đang nổi lên như một câu chuyện thành công lớn về kinh tế - có lẽ là điểm sáng nhất trên toàn cầu lúc này. Dù không gây chú ý mạnh mẽ như sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc hai thập kỷ trước, nhưng khi quá trình này thực sự bứt phá, nó sẽ tạo ra tác động không kém phần chấn động đối với thế giới. Đã đến lúc nhiều người hơn cần chú ý đến điều này.

Nguồn: India is quietly doing great - tác giả Noah Smith – Noahpinion