Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ

banner-vi banner-vi

Tái định vị chiến lược của Ấn Độ ngoài "hiệu ứng Thâm Quyến"

Tái định vị chiến lược của Ấn Độ ngoài "hiệu ứng Thâm Quyến"

Thượng đỉnh Mỹ - Trung - Nga tại Thâm Quyến có thể là sự chỉ dấu của sự cáo chung của trật tự cũ, nhưng không khiến Ấn Độ sợ bị bỏ lỡ. Trái lại, New Delhi đang tái cấu trúc các liên kết chiến lược mới.

10:00 21-11-2026 Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ

Sự chuyển dịch từ hình ảnh lãnh đạo Nga, Trung Quốc và Ấn Độ tại Thiên Tân hơn một năm trước sang cuộc hội ngộ giữa Donald Trump, Tập Cận Bình và Vladimir Putin tại Thâm Quyến đã xác nhận một thực tế không thể đảo ngược rằng trật tự quốc tế cũ đã khép lại. Trong cấu trúc quyền lực đang định hình, Trung Quốc đã xác lập vị thế cường quốc ngang hàng với Mỹ. Nga tiếp tục duy trì tầm vóc cường quốc toàn cầu bất chấp nền kinh tế chịu nhiều áp lực, xung đột chưa có hồi kết và đường biên giới đối diện một châu Âu thù địch. Ở chiều ngược lại, Washington đang phải xoay xở sau thất bại bầu cử giữa kỳ, hai cuộc xung đột chưa lối thoát và một bê bối lớn trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Bất chấp những nhận định từ giới phân tích cho rằng Ấn Độ nên góp mặt tại bàn đàm phán, New Delhi không rơi vào tâm thế sợ bị bỏ lỡ. Thực tế thì hội nghị Thâm Quyến áp đảo về hiệu ứng hình ảnh nhưng yếu tố thực chất vẫn chưa đạt như mong muốn. Bốn nội dung được đề cập gồm cải tổ Liên Hợp Quốc, gia tăng nguồn cung dầu mỏ, giảm thiểu rủi ro hạt nhân và bảo vệ quan chức đều thiếu tính đột phá. Hai mục tiêu đầu vốn đã nằm trong chương trình nghị sự của Ấn Độ và không đòi hỏi cam kết ràng buộc; mục tiêu hạt nhân khó có thể thành hiện thực; còn điều khoản bảo vệ quan chức thực chất nhằm che chắn trước nguy cơ một chính quyền Dân chủ tương lai đưa Mỹ trở lại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC). Thâm Quyến cũng không mang lại tiến triển cụ thể nào về Hiệp ước New START hay hai điểm nóng Ukraine và Iran những mặt trận đang tiêu hao nguồn lực của Mỹ mà cả Bắc Kinh lẫn Moscow đều không có động cơ tháo gỡ.

Trong khi đó, Ấn Độ đặt trọng tâm vào cơ chế Bộ Tứ (Quad) vừa được tái kích hoạt tại Manila ngay trước thềm Thâm Quyến. Dù từng đối mặt với sự hoài nghi về độ tin cậy do tiến độ thực thi chậm chạp, các chiến dịch công kích trên mạng xã hội và độ vênh trong quan hệ Ấn - Mỹ, Quad đang cho thấy bước tiến nhất định khi thu hẹp nhưng làm sắc nét hơn trọng tâm vào quốc phòng, an ninh và khoáng sản thiết yếu. Các thỏa thuận tại Manila có tính định lượng cao bao gồm Sáng kiến Hợp tác giám sát hàng hải Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (IPMSC), kết nối cáp ngầm, tăng cường hợp tác không gian mạng và cam kết tập trận máy bay tuần tra biển P-8, P3C vào năm 2027, bất chấp việc New Delhi chưa phê duyệt mua thêm P-8i do quan hệ song phương còn dè dặt.

Quan trọng hơn, động lực từ Quad đang mở rộng sang một mạng lưới liên kết sâu sắc với Nhật Bản và Liên minh châu Âu (EU). Tại đối thoại 2+2 Ấn - Nhật ở Tokyo, hai nước nhất trí đẩy nhanh đồng sản xuất thiết bị quốc phòng, mở rộng hợp tác hải quân, cảnh sát biển và cho phép Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (JSDF) sử dụng trường bắn của Ấn Độ để thử nghiệm tên lửa từ năm 2027. Sự tự tin mới của Nhật Bản đã tạo ra "lý do thuyết phục" cho hợp tác song phương như nhận định của Ngoại trưởng Ấn Độ S. Jaishankar. Đồng thời, Thủ tướng Narendra Modi sẽ tới Brussels ngày 16/12 để ký Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) Ấn Độ - EU, thỏa thuận liên kết Horizon Europe. Đáng chú ý nhất là nỗ lực tái khởi động Hội đồng Thương mại và công nghệ (TTC) nhằm phối hợp về khoáng sản thiết yếu, thương mại chiến lược và công nghệ mũi nhọn. Do Ấn Độ, EU và Nhật Bản đang ở trình độ phát triển tương đồng trên cả ba phương diện này, sự điều phối chủ động ở cấp chính phủ có thể tạo ra giá trị cộng hưởng cấp số nhân.

Về phía Mỹ, Washington tuy vẫn giữ vai trò tối quan trọng nhưng đang theo đuổi một quỹ đạo đơn độc và khó lường, gây bối rối cho cả đối tác lẫn đối thủ. Vụ việc liên quan đến Jensen Huang là minh chứng điển hình cho sự đan xen phức tạp giữa nguy cơ tham nhũng, vi phạm an ninh quốc gia và bài toán giữ mở thị trường xuất khẩu công nghệ Mỹ. Cùng với hàng loạt sự cố tại hệ thống hạ tầng thiết yếu đã cũ kỹ của Mỹ, ngành công nghiệp AI toàn cầu đang buộc phải tự điều chỉnh về đúng quy mô thực tế sau giai đoạn định giá quá mức. Trong bối cảnh đó, Ấn Độ không cần tự dằn vặt vì bị coi là người đi sau về AI. Hướng tới cột mốc năm 2027 khi làn sóng doanh nghiệp ứng dụng AI đầu tiên đi vào vận hành, New Delhi cần chủ động nối lại đối thoại với Mỹ về phổ biến, an ninh và tiếp cận AI, đồng thời thúc đẩy khu vực tư nhân xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nhìn tổng thể, cấu trúc địa chính trị mới đòi hỏi Ấn Độ phải xây dựng năng lực chống chịu và đòn bẩy chiến lược vượt ra ngoài lĩnh vực lọc hóa dầu truyền thống. Vị thế của New Delhi trong giai đoạn tới sẽ được định đoạt bởi khả năng kiến tạo những quan hệ đối tác cốt lõi hoàn toàn khác biệt so với những gì quốc gia này từng hình dung cách đây năm năm.

 

Viết bình luận

Bình luận

Cùng chuyên mục