Trong bối cảnh trật tự thế giới vận động theo hướng đa cực, đa trung tâm, các quốc gia thuộc phương Nam toàn cầu ngày càng thể hiện rõ hơn vai trò trong đời sống quốc tế. Khối phương Nam toàn cầu đang từng bước tham gia định hình luật chơi, thúc đẩy cải cách thể chế, mở rộng hợp tác Nam – Nam và tìm kiếm không gian tự chủ chiến lược. Trong chuyển động đó, Ấn Độ nổi lên như một chủ thể đáng chú ý, vừa có tiềm lực phát triển mạnh, vừa theo đuổi cách tiếp cận đối ngoại linh hoạt và đa tầng nấc.

Hội thảo khoa học do Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ, Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tổ chức đã tạo diễn đàn trao đổi về những điều chỉnh trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ, từ di sản không liên kết đến chiến lược đa liên kết hiện nay. Các tham luận tập trung vào nhiều lát cắt quan trọng, từ cải cách Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, quan hệ Việt Nam – Ấn Độ, hợp tác Ấn Độ – ASEAN đến tầm nhìn Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Mở đầu hội thảo, PGS.TS. Phan Văn Rân trình bày tham luận về vai trò của Ấn Độ trong cải cách các vấn đề thể chế toàn cầu, với trường hợp trọng tâm là Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Tham luận nhấn mạnh rằng, sau nhiều thập niên, so sánh lực lượng thế giới đã có nhiều thay đổi, trong khi cơ cấu và phương thức hoạt động của Hội đồng Bảo an vẫn còn nhiều điểm chưa phản ánh đầy đủ hiện thực địa chính trị đương đại. Từ góc nhìn của Ấn Độ, yêu cầu cải cách này không chỉ gắn với tham vọng nâng cao vị thế quốc gia, mà còn liên quan đến tiếng nói đại diện của các nước đang phát triển. Việc Ấn Độ kiên trì thúc đẩy mở rộng Hội đồng Bảo an cho thấy nước này đang tìm cách kết nối lợi ích quốc gia với yêu cầu dân chủ hóa trật tự quốc tế.

PGS.TS. Phan Văn Rân trình bày tham luận 

TS. Dương Thùy Linh phân tích sự điều chỉnh chiến lược đối ngoại của Ấn Độ từ không liên kết đến đa liên kết. Nếu không liên kết từng là lựa chọn giúp Ấn Độ bảo vệ nền độc lập non trẻ, tránh bị lôi kéo vào đối đầu giữa các khối trong Chiến tranh Lạnh, thì sau khi trật tự hai cực sụp đổ, cách tiếp cận này buộc phải thay đổi. Những sức ép từ môi trường an ninh láng giềng, khó khăn kinh tế và sự cạnh tranh giữa các nước lớn khiến Ấn Độ cần một chiến lược linh hoạt hơn.

Đa liên kết được nhìn nhận như sự phát triển tiếp nối, chứ không phải phủ định tinh thần không liên kết. Trong thực tiễn, Ấn Độ vừa tăng cường quan hệ với Mỹ về kinh tế, công nghệ và an ninh, vừa duy trì quan hệ chiến lược với Nga trong quốc phòng, năng lượng, đồng thời áp dụng cách tiếp cận thực dụng với Trung Quốc. Trên bình diện đa phương, Ấn Độ tham gia nhiều cơ chế như Liên Hợp Quốc, G20, BRICS, SCO, QUAD, cùng các sáng kiến Hành động Hướng Đông, SAGAR và MAHASAGAR. Điều này cho thấy Ấn Độ đang mở rộng không gian hành động mà không tự ràng buộc vào một trục quyền lực duy nhất.

TS. Dương Thùy Linh trình bày tham luận

Tham luận của TS. Đỗ Khương Mạnh Linh đặt quan hệ Việt Nam – Ấn Độ trong bối cảnh trỗi dậy của phương Nam toàn cầu. Theo đó, quan hệ hai nước đang chuyển từ sự gần gũi lịch sử sang khả năng “đồng kiến tạo chiến lược” trong một cấu trúc quyền lực đa cực đang định hình. Nền tảng lịch sử, sự đồng cảm trong đấu tranh vì độc lập dân tộc và mức độ tin cậy chính trị là cơ sở quan trọng; song động lực mới của quan hệ song phương nằm ở kinh tế, công nghệ, an ninh biển và phối hợp đa phương.

Trong hợp tác kinh tế, hai nền kinh tế có nhiều khả năng bổ trợ. Việt Nam có thế mạnh trong điện tử, dệt may, lắp ráp, còn Ấn Độ có ưu thế về dược phẩm, máy móc, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra không chỉ là mở rộng kim ngạch thương mại, mà còn là chuyển từ trao đổi hàng hóa sang cùng phát triển năng lực sản xuất, công nghệ và chuỗi giá trị. Trên phương diện an ninh, hợp tác quốc phòng, ổn định tuyến hàng hải Ấn Độ Dương – Biển Đông và các cơ chế như VINBAX được xem là những biểu hiện cụ thể của lòng tin chiến lược.

TS. Đỗ Khương Mạnh Linh trình bày tham luận

Liên quan đến ASEAN, PGS.TS. Trần Ngọc Dũng tập trung làm rõ Chiến lược Hành động Hướng Đông của Ấn Độ và vai trò hạt nhân của ASEAN trong tầm nhìn Modi 3.0. Chính sách Hành động Hướng Đông đánh dấu sự chuyển đổi từ can dự kinh tế sang hiện diện chiến lược, mở rộng phạm vi từ Đông Nam Á sang toàn bộ cấu trúc Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Trong cách tiếp cận này, ASEAN vừa là trục xoay địa chính trị, vừa là mỏ neo chiến lược giúp Ấn Độ tăng cường kết nối với khu vực.

Hợp tác Ấn Độ – ASEAN không chỉ dừng ở thương mại hay ngoại giao, mà đang mở rộng sang an ninh, công nghiệp quốc phòng, hạ tầng, kinh tế số và chuyển đổi xanh. Dù vậy, hai bên vẫn đối mặt với những điểm nghẽn về kết nối hạ tầng, dòng vốn đầu tư và tính hiệu quả của các cơ chế hợp tác. Do đó, việc thúc đẩy các dự án thực chất, tăng kết nối vật lý, kết nối số và kết nối thể chế sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với triển khai chính sách Hành động Hướng Đông trong khu vực.

PGS.TS. Trần Ngọc Dũng trình bày tham luận 

Ở tham luận cuối, TS. Nguyễn Văn Dương phân tích tầm nhìn Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Ấn Độ trong bối cảnh trọng tâm địa chính trị toàn cầu dịch chuyển về không gian biển rộng lớn này. Tầm nhìn của Ấn Độ nhấn mạnh một khu vực tự do, rộng mở, bao trùm, đề cao vai trò trung tâm của ASEAN và không nhằm kiềm chế hay loại trừ bất kỳ quốc gia nào. Cách tiếp cận này cho thấy Ấn Độ muốn định vị mình như một cường quốc có trách nhiệm, có khả năng kết nối các đối tác và đóng góp vào ổn định khu vực.

TS Nguyễn Văn Dương trình bày tham luận

Các ý kiến thảo luận tại hội thảo cho thấy chiến lược đa liên kết của Ấn Độ cần được nhìn nhận trong sự đan xen giữa lợi ích quốc gia, yêu cầu tự chủ chiến lược và vai trò ngày càng nổi bật của phương Nam toàn cầu. Đối với Việt Nam, việc nghiên cứu Ấn Độ không chỉ có ý nghĩa học thuật, mà còn giúp nhận diện thêm không gian hợp tác trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng.

Hội thảo đã góp phần làm rõ hơn vị trí của Ấn Độ trong trật tự quốc tế đang biến đổi. Từ cải cách thể chế toàn cầu đến hợp tác khu vực, từ quan hệ song phương đến các sáng kiến liên khu vực, Ấn Độ đang từng bước chuyển hóa tiềm lực quốc gia thành năng lực chiến lược cụ thể. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục thúc đẩy nghiên cứu Ấn Độ, quan hệ Việt Nam – Ấn Độ và vai trò của phương Nam toàn cầu trong những năm tới.

Tham khảo toàn văn kỷ yếu hội thảo 1777295208ky yeu hoi thao 24.4.2026.pdf

Bài và ảnh: Vũ Thị Trang - Trần Quý Khanh