Công nghệ đang thay đổi vị trí của mình trong cấu trúc tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Nếu trước đây công nghệ là một trong nhiều động lực của năng suất và cạnh tranh, thì trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và năng lực tính toán đang ngày càng trở thành nền tảng cho các ngành kinh tế khác. Điều này khiến lựa chọn công nghệ của Ấn Độ trong vài năm tới không chỉ là vấn đề công nghiệp mà còn liên quan trực tiếp đến vị thế của nước này trong nền kinh tế thế kỷ XXI.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy tầm quan trọng của việc kiểm soát các khâu then chốt trong chuỗi giá trị bán dẫn. Đài Loan trở thành một mắt xích không thể thay thế của kinh tế thế giới nhờ năng lực chế tạo chip tiên tiến. Hàn Quốc dựa đáng kể vào Samsung và SK Hynix để tận dụng chu kỳ tăng trưởng của chip AI. Trung Quốc đã dành nguồn lực rất lớn cho mục tiêu tự chủ bán dẫn, trong khi Mỹ sử dụng CHIPS Act để kết hợp hỗ trợ công với vốn đầu tư tư nhân. Những trường hợp này cho thấy bán dẫn không còn đơn thuần là một ngành công nghiệp có giá trị thương mại cao mà đã trở thành một thành tố của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ấn Độ có hai nền tảng quan trọng là quy mô dân số và nguồn nhân lực trí tuệ. Lực lượng kỹ sư và chuyên gia công nghệ của nước này đã tham gia sâu vào hệ sinh thái AI và thiết kế chip toàn cầu. Tuy nhiên, lợi thế về nhân lực không tự động chuyển hóa thành năng lực công nghệ có chủ quyền. Trong bối cảnh kiểm soát công nghệ và hạn chế tiếp cận các năng lực AI tiên tiến ngày càng được sử dụng trong cạnh tranh địa chính trị, khoảng cách giữa sở hữu nhân lực và làm chủ công nghệ trở thành một vấn đề chiến lược.

Những chính sách như India Semiconductor Mission, Design Linked Incentive và IndiaAI Mission vì thế có ý nghĩa như những bước khởi đầu quan trọng. Song, vấn đề hiện nay không còn là tạo ra các dự án đầu tiên mà là xác định Ấn Độ muốn đứng ở đâu trong chuỗi giá trị công nghệ.

Các số liệu được công bố tại SEMICON India 2026 cho thấy quy mô đầu tư đang gia tăng, với 12 cơ sở sản xuất được phê duyệt, tổng vốn cam kết khoảng 1,64 nghìn tỷ rupee và 5 cơ sở đã đi vào sản xuất. ISM 2.0 tiếp tục bổ sung khoảng 1,275 nghìn tỷ rupee. Tuy nhiên, cơ cấu đầu tư đặt ra câu hỏi về chất lượng của quá trình nâng cấp công nghệ. Chín trong số 12 dự án được phê duyệt thuộc nhóm ATMP/OSAT truyền thống, chủ yếu liên quan đến lắp ráp, kiểm thử và đóng gói bằng công nghệ wire-bond. Đây là những khâu cần thiết nhưng có biên lợi nhuận thấp hơn và mức độ thay thế cao hơn so với thiết kế chip và các công nghệ đóng gói tiên tiến.

Điểm khác biệt giữa bán dẫn và quá trình mở rộng sản xuất điện tử của Ấn Độ nằm ở tính chất của chu kỳ công nghệ hiện nay. Chính sách PLI đã giúp Ấn Độ tận dụng chiến lược China+1, thu hút các tập đoàn như Apple và Samsung mở rộng sản xuất. Việc Ấn Độ hiện đảm nhiệm khoảng 25 đến 28% sản lượng iPhone toàn cầu là một kết quả đáng chú ý của chính sách công nghiệp này. Tuy nhiên, bán dẫn không đơn giản là câu chuyện dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc. AI đang tạo ra một sự thay đổi về kiến trúc tính toán, qua đó làm thay đổi cả cấu trúc giá trị của ngành.

Trong chuỗi giá trị mới, thiết kế và sở hữu tài sản trí tuệ có thể tạo ra giá trị cao hơn đáng kể so với các công đoạn đóng gói truyền thống. Đặc biệt, đóng gói tiên tiến, tích hợp GPU với bộ nhớ và các giải pháp chiplet, đang trở thành một lĩnh vực quan trọng của hệ sinh thái AI. Do đó, ISM 2.0 cần hướng nhiều hơn vào năng lực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo công nghệ tiên tiến thay vì chủ yếu gia tăng số lượng cơ sở lắp ráp.

Một khoảng trống đáng chú ý là năng lực nghiên cứu bán dẫn chuyên sâu. Ấn Độ cần một viện nghiên cứu bán dẫn quốc gia có khả năng kết nối nhà nước, doanh nghiệp và đại học, tập trung vào công nghệ quy trình, tài sản trí tuệ thiết kế chip và đào tạo nhân lực. Nếu không xây dựng được tầng nghiên cứu này, các ưu đãi đầu tư có nguy cơ tạo ra năng lực sản xuất nhưng chưa đủ để hình thành hệ sinh thái công nghệ có khả năng tự đổi mới.

AI cũng mở ra một hướng đi khác cho Ấn Độ. Thị trường huấn luyện các mô hình AI quy mô lớn hiện tập trung cao độ quanh những hệ sinh thái phần cứng và phần mềm đã hình thành. Ngược lại, thị trường chip phục vụ suy luận AI có tính phân mảnh cao hơn, do nhu cầu rất khác nhau giữa điện toán đám mây, thiết bị biên, quốc phòng, nông nghiệp, công nghiệp và các thiết bị tiêu dùng. Đây có thể là không gian để các doanh nghiệp fabless của Ấn Độ phát triển sản phẩm chuyên biệt.

Ấn Độ hiện có khoảng 125.000 kỹ sư thiết kế chip, chương trình DIR-V dựa trên kiến trúc RISC-V và một thị trường nội địa khổng lồ. Những yếu tố này tạo ra cơ sở ban đầu cho chiến lược phát triển chip suy luận AI. Vấn đề còn thiếu là nguồn vốn đủ lớn để đưa các doanh nghiệp thiết kế chip từ giai đoạn nguyên mẫu đến thương mại hóa. Vì vậy, việc mở rộng DLI theo hướng hỗ trợ quá trình tape-out và xây dựng một quỹ thương mại hóa thiết kế chip quy mô khoảng 100 tỷ rupee có thể tạo ra một tầng hỗ trợ mới cho doanh nghiệp fabless.

Từ góc độ kinh tế chính trị quốc tế, vấn đề cốt lõi của Ấn Độ không phải là lựa chọn giữa sản xuất điện tử và bán dẫn, mà là cách chuyển từ lợi thế về quy mô sang năng lực kiểm soát các tầng giá trị cao hơn. Lắp ráp giúp Ấn Độ tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng thiết kế chip, sở hữu IP, nghiên cứu vật liệu và kiến trúc tính toán mới quyết định khả năng định hình chu kỳ công nghệ.

Trong nhiều thập niên, Ấn Độ từng bỏ lỡ một số chu kỳ công nghiệp quan trọng hoặc chỉ tham gia ở những tầng giá trị thấp hơn. Chu kỳ AI và bán dẫn hiện nay đặt ra một cơ hội khác. Nếu kết hợp được nguồn nhân lực, thị trường nội địa, năng lực nghiên cứu và chính sách công nghiệp theo hướng nhất quán, Ấn Độ có thể chuyển từ một trung tâm sản xuất và dịch vụ công nghệ thành một chủ thể tham gia định hình kiến trúc công nghệ của nền kinh tế thế kỷ XXI.