Trong báo cáo đánh giá mang tên "Ma trận Trưởng thành AI 2026" (AI Maturity Matrix 2026), tập đoàn tư vấn chiến lược Boston Consulting Group (BCG) đã tiến hành phân tích và đo lường hơn 75 nền kinh tế trên toàn thế giới dựa trên 33 chỉ số cốt lõi. Kết quả cho thấy một hệ sinh thái AI toàn cầu đang phân hóa mạnh mẽ.

Trên bảng xếp hạng này, Ấn Độ được định vị ở nhóm có mức độ sẵn sàng cao thứ hai, chỉ đứng ngay sau 7 quốc gia và vùng lãnh thổ được mệnh danh là "Những người tiên phong" (AI Pioneers) bao gồm Canada, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc, Anh và Mỹ.

Đánh giá về nhóm "Những kẻ thách thức đang lên", các chuyên gia của BCG nhận định rằng mỗi nền kinh tế trong phân khúc này đều đã tự xác định được "một hoặc hai lợi thế mang tính cấu trúc" để tập trung phát triển. Các lợi thế này có thể là độ sâu của lực lượng lao động, nguồn vốn quốc gia, năng lượng, tài sản ngôn ngữ hoặc sự rõ ràng trong hành lang pháp lý. Dựa trên những nền tảng đặc thù đó, họ đang từng bước xây dựng các năng lực tiệm cận với nhóm Tiên phong. Đối với trường hợp của Ấn Độ, sức mạnh làm nên vị thế của họ được tóm gọn trong một từ: Nhân tài. Việc quốc gia này đăng cai tổ chức Hội nghị thượng đỉnh Tác động AI năm 2026 (2026 AI Impact Summit) cũng được xem là một minh chứng rõ nét cho tầm ảnh hưởng ngày càng gia tăng của New Delhi trên trường quốc tế.

BCG nhấn mạnh rằng sức mạnh cốt lõi của Ấn Độ nằm ở "kỹ năng". Quốc gia này đang sở hữu một nguồn cung khổng lồ các chuyên gia về trí tuệ nhân tạo. Đáng chú ý hơn, lực lượng lao động khổng lồ trong ngành dịch vụ công nghệ thông tin (IT) truyền thống của Ấn Độ được đánh giá là "có sự tương đồng liền kề về mặt cấu trúc để chuyển sang giám sát các hệ thống AI". Điều này giúp quá trình chuyển đổi lực lượng lao động diễn ra trơn tru và ít tốn kém hơn.

Bên cạnh nguồn nhân lực trong nước, Ấn Độ đang hưởng lợi cực lớn từ "dòng chảy nhân tài AI chất lượng cao" quay trở về quê hương. Đây là những chuyên gia người Ấn Độ không thường trú (NRI) trước đây làm việc tại Mỹ, Anh, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Canada. Xu hướng hồi hương này đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với New Delhi, đặc biệt là trong bối cảnh tỷ lệ dịch chuyển nhân tài AI xuyên biên giới trên toàn cầu đã sụt giảm mạnh tới 12% vào năm 2025. Sự sụt giảm này đã thu hẹp nguồn cung chuyên gia trình độ cao trên quy mô toàn thế giới, khiến cuộc chiến giành giật nhân tài giữa các quốc gia trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết. Nhờ dòng chảy chất xám này, Ấn Độ đang có một bộ đệm vững chắc trước khủng hoảng thiếu hụt nhân sự.

Không ngủ quên trên lợi thế tự nhiên, chính phủ Ấn Độ đã chủ động triển khai hàng loạt chương trình đào tạo quy mô lớn nhằm củng cố vị thế vững chắc của mình. Nổi bật nhất là sáng kiến "Yuva AI for ALL" (AI dành cho mọi người) – một khóa học nền tảng hoàn toàn miễn phí mang tham vọng trang bị kiến thức về trí tuệ nhân tạo cho 10 triệu công dân.

Cùng với đó, chương trình "IndiaAI FuturesSkills" đang được gấp rút thực hiện nhằm thiết lập các phòng thí nghiệm AI tại các thành phố vừa và nhỏ (tier-2, tier-3). Chương trình này cung cấp các chứng chỉ nghề nghiệp chuyên sâu, với mục tiêu chiến lược là dân chủ hóa quyền truy cập vào công nghệ công nghệ, mở rộng cơ hội cho người dân bên ngoài các siêu đô thị công nghệ truyền thống như Bengaluru hay Hyderabad.

Trong khi Ấn Độ chọn con đường lấy con người làm trọng tâm, các quốc gia khác trong nhóm "Kẻ thách thức đang lên" lại có những chiến lược hoàn toàn khác biệt để vươn lên.

Tại Trung Đông, Saudi Arabia đang dồn lực xây dựng một "nhà vô địch quốc gia" thuộc sở hữu của quỹ đầu tư có chủ quyền, tập trung phát triển một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) tiếng Ả Rập bản địa và triển khai một chương trình siêu trung tâm dữ liệu. Nước láng giềng UAE lại tận dụng triệt để nguồn vốn chủ quyền khổng lồ để thiết lập các mối quan hệ đối tác chiến lược. Điển hình là dự án Stargate UAE – một khuôn viên AI hợp tác giữa UAE và Mỹ với công suất tiêu thụ điện lên tới 5 gigawatt, cùng với khoản đầu tư dài hạn trị giá 15 tỷ USD từ Microsoft nhằm nâng cấp năng lực điện toán và đám mây của quốc gia này.

Phần còn lại của nhóm "Kẻ thách thức đang lên" bao gồm Chile, Indonesia, Litva, New Zealand, Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam. Mỗi quốc gia đều đang nỗ lực tìm kiếm lợi thế ngách để duy trì khả năng cạnh tranh trong kỷ nguyên công nghệ mới.

Báo cáo của BCG khẳng định AI "hiện đã trở thành một động lực kinh tế đã được chứng minh". Tính đến năm 2026, tỷ trọng đầu tư vào AI dành cho doanh nghiệp so với doanh thu của các công ty đã tăng gấp đôi so với năm trước. Gần 90% các giám đốc điều hành (CEO) được khảo sát cho biết họ đã nhìn thấy những lợi ích rõ ràng về mặt doanh thu hoặc tiết kiệm chi phí. Khảo sát cũng cho thấy niềm tin mãnh liệt vào công nghệ này, khi 94% lãnh đạo doanh nghiệp khẳng định họ sẽ tiếp tục rót vốn đầu tư ngay cả khi dự án không mang lại lợi nhuận ngay trong năm nay.

Sự tác động của AI hiện tại tập trung cao nhất ở các lĩnh vực thông tin và truyền thông, dịch vụ tài chính và hàng hóa công nghệ cao, trong khi vẫn duy trì ở mức thấp ở các ngành công nghiệp sơ cấp như nông nghiệp và khai khoáng. Mô hình dự báo của BCG chỉ ra rằng khoảng một nửa số lượng việc làm tại Mỹ có thể sẽ phải thiết kế lại một cách đáng kể trong 2 đến 3 năm tới, và khoảng 10% số việc làm đứng trước nguy cơ bị thay thế hoàn toàn trong dài hạn.

Dù vậy, bản báo cáo cũng đưa ra một cảnh báo đanh thép: Khả năng thực thi giờ đây quan trọng hơn nhiều so với ý định. Khi gần như mọi nền kinh tế trên thế giới đều đã công bố chiến lược AI cấp quốc gia, những ràng buộc về mặt vật lý sẽ trở thành yếu tố quyết định. Nguồn cung cấp điện năng, tốc độ cấp phép xây dựng trung tâm dữ liệu và khả năng kết nối lưới điện đang ngày càng trở thành những rào cản khắt khe nhất đối với việc mở rộng năng lực AI.

BCG nhấn mạnh rằng, năng lực điện toán có thể được mua sắm và lắp đặt trong vài tháng, nhưng nhân tài thì không thể làm thế. Lợi thế cốt lõi này thiên vị rõ rệt những nền kinh tế có lực lượng lao động sâu rộng như Ấn Độ. Tuy nhiên, nó cũng để ngỏ một câu hỏi lớn về việc New Delhi có thể chuyển hóa nhanh đến mức nào nguồn nhân lực dồi dào này thành năng lực AI được triển khai thực tế. Ở ấn bản tiếp theo của báo cáo, những nền kinh tế giành được vị thế cao hơn sẽ không hẳn là những quốc gia có khả năng tiếp cận công nghệ tốt nhất, mà là những nơi có khả năng triển khai và quản lý AI ở quy mô lớn, một cách nhanh chóng, linh hoạt và có độ bền bỉ cao nhất.