Gió mùa từ lâu giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc kinh tế và đời sống xã hội Ấn Độ. Lượng mưa từ tháng 6 đến tháng 9 cung cấp khoảng 75% tổng lượng mưa hằng năm, quyết định phần lớn điều kiện canh tác, bổ sung nguồn nước mặt và nước ngầm, đồng thời ảnh hưởng đến sản xuất thủy điện. Vì vậy, những biến động của gió mùa không đơn thuần là hiện tượng khí tượng mà còn có khả năng ảnh hưởng đến kinh tế, xã hội và chính trị.

Theo số liệu thống kê mới nhất, mùa gió mùa Tây Nam năm 2026 kết thúc với lượng mưa 759,4 mm, thấp hơn 12,6% so với mức trung bình dài hạn 868,6 mm. Tuy nhiên, con số trung bình toàn quốc không phản ánh đầy đủ mức độ nghiêm trọng của tình hình. Trong khi một số địa phương ghi nhận lượng mưa vượt chuẩn, nhiều khu vực khác phải đối mặt với thiếu hụt nghiêm trọng, thậm chí có nơi lượng mưa thấp hơn mức thông thường trên 90%. Sự tương phản này cho thấy vấn đề của Ấn Độ không chỉ nằm ở tổng lượng mưa, mà còn ở cách mưa phân bố theo không gian, thời gian và nhu cầu sử dụng nước.

Nông nghiệp là lĩnh vực chịu tác động trực tiếp nhất từ sự suy giảm lượng mưa. Dù Ấn Độ đã phát triển các hệ thống thủy lợi và mở rộng khả năng tiếp cận nước ngầm, nhiều vùng sản xuất vẫn phụ thuộc đáng kể vào lượng mưa mùa vụ. Khi mưa đến muộn, kết thúc sớm hoặc phân bố không đều, chu kỳ gieo trồng và sinh trưởng của cây trồng bị đảo lộn, làm tăng chi phí sản xuất và rủi ro thu nhập đối với nông dân.

Tình hình năm 2026 cho thấy rõ vấn đề này. Diện tích trồng lúa trong vụ kharif giảm 3,46% so với cùng kỳ. Đây là diễn biến đáng chú ý bởi lúa không chỉ là một mặt hàng nông nghiệp quan trọng mà còn là thành phần thiết yếu trong an ninh lương thực và cơ cấu tiêu dùng của Ấn Độ. Việc diện tích gieo trồng suy giảm, kết hợp với lo ngại về sản lượng, đã góp phần làm gia tăng áp lực lên giá gạo tại một số địa phương, đặc biệt ở miền Nam.

Tại Maharashtra, chính quyền bang tuyên bố tình trạng hạn hán ở 265 trong tổng số 358 taluka thuộc 32 trong 36 huyện sau khi nhiều khu vực trải qua 21 ngày không có mưa đáng kể. Các huyện Beed, Dharashiv, Jalna và Hingoli nằm trong nhóm chịu thiếu hụt lượng mưa trên 45%. Tại Karnataka, 26 trong 31 huyện ghi nhận lượng mưa thấp hơn bình thường; huyện Ramanagara chỉ nhận được 34,2 mm, tương đương mức thiếu hụt 92% so với chuẩn địa phương.

Những số liệu này cho thấy rủi ro khí hậu có thể nhanh chóng chuyển thành rủi ro sinh kế. Đối với các hộ nông dân quy mô nhỏ, mất mùa không chỉ đồng nghĩa với giảm doanh thu mà còn làm suy yếu khả năng trả nợ, duy trì đầu tư cho vụ tiếp theo và đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của gia đình.

Vấn đề vì vậy không thể được giải quyết chỉ bằng hỗ trợ sau thiên tai. Một chiến lược thích ứng hiệu quả cần kết hợp dự báo khí tượng với lịch gieo trồng linh hoạt, phát triển giống cây chịu hạn, cải thiện hiệu quả tưới tiêu và điều chỉnh cơ cấu cây trồng theo điều kiện thủy văn từng vùng. Đặc biệt, việc mở rộng diện tích những cây trồng tiêu thụ nhiều nước tại các khu vực thường xuyên thiếu hụt nguồn cung cần được xem xét lại trên cơ sở chi phí môi trường và an ninh nước dài hạn.

Tác động của mùa mưa yếu không dừng lại ở đồng ruộng. Tại Bengaluru, mực nước hồ chứa thấp khiến một số khu dân cư phải nhận nước từ xe bồn hai lần mỗi tuần. Các nhà cung cấp còn đề nghị những hợp đồng kéo dài hai năm với các khu dân cư, phản ánh mối lo ngại rằng thiếu nước có thể không chỉ là vấn đề nhất thời.

Ở những khu vực khác, các sông Krishna, Cauvery và Sina ghi nhận tình trạng mực nước thấp hoặc lòng sông khô cạn. Những hình ảnh này cho thấy mối liên hệ giữa lượng mưa, khả năng bổ cập nguồn nước và nhu cầu sử dụng ngày càng tăng của các đô thị. Khi nguồn cung suy giảm, cạnh tranh giữa nông nghiệp, sinh hoạt, công nghiệp và sản xuất điện có thể trở nên gay gắt hơn.

Đáng chú ý, thiếu nước còn ảnh hưởng đến những hoạt động văn hóa và tôn giáo. Tại Maharashtra, mực nước thấp gây khó khăn cho các nghi lễ thả tượng trong lễ hội Ganapati. Khi nguồn nước trở nên khan hiếm, chi phí tiếp cận nước cũng có thể phân bổ không đồng đều. Những hộ gia đình có khả năng chi trả cho dịch vụ tư nhân có nhiều lựa chọn hơn, trong khi các nhóm thu nhập thấp dễ chịu tác động lớn hơn từ sự gián đoạn nguồn cung. Do đó, an ninh nước cần được nhìn nhận như một vấn đề công bằng xã hội, gắn với trách nhiệm cung cấp dịch vụ công và năng lực điều phối nguồn lực của chính quyền.

Một đặc điểm nổi bật của mùa gió mùa năm 2026 là tình trạng thiếu mưa ở nhiều nơi diễn ra đồng thời với mưa lớn và ngập lụt tại những địa phương khác. Tại Tamil Nadu, huyện ven biển Thoothukudi ghi nhận lượng mưa thấp hơn 65% so với bình thường, trong khi huyện Tirunelveli lân cận nhận lượng mưa cao hơn chuẩn tới 353%, gây ngập lụt nghiêm trọng. Tại Odisha, lượng mưa dư thừa ở nhiều huyện ven biển cũng dẫn đến lũ lụt.

Ở miền Đông và Đông Bắc, lượng mưa đạt 1.071,1 mm, thấp hơn 26% so với mức trung bình dài hạn. Meghalaya thiếu hụt 60%, Manipur thiếu hụt 45% và Bihar thiếu hụt 32%. Trong khi đó, tại vùng Tây Bắc, Punjab thiếu hụt 41%, Haryana 23% và Rajasthan 21%. Sự phân hóa này cho thấy một mùa gió mùa có tổng lượng mưa thấp hơn bình thường vẫn có thể tạo ra những tình huống thủy văn trái ngược nhau.

Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ cách tiếp cận dựa chủ yếu vào tổng lượng mưa sang quản trị rủi ro tổng hợp. Dự báo cần kết hợp dữ liệu về cường độ mưa, độ ẩm đất, mực nước hồ chứa, khả năng bổ cập nước ngầm và nhu cầu tiêu thụ theo từng ngành. Đồng thời, thông tin khí tượng phải được chuyển hóa thành cảnh báo có thể sử dụng trong thực tế đối với nông dân, chính quyền địa phương và các đơn vị cung cấp dịch vụ thiết yếu.

Thách thức của Ấn Độ không chỉ là đối phó với một mùa mưa yếu, mà còn là hạn chế khả năng một cú sốc khí tượng lan rộng thành khủng hoảng kinh tế và xã hội. Tại những khu vực phụ thuộc vào thủy điện, lượng mưa thấp còn làm suy giảm khả năng phát điện, buộc chính quyền phải tìm kiếm các nguồn thay thế. Điều này cho thấy an ninh nước có mối liên hệ trực tiếp với an ninh năng lượng, an ninh lương thực và tính ổn định của các đô thị.

Một hướng đi quan trọng là tăng cường quản trị nước ở cấp lưu vực, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hành chính trong phạm vi từng địa phương. Việc phối hợp giữa các bang, nhất là tại những lưu vực liên bang như Krishna và Cauvery, có ý nghĩa quyết định đối với phân bổ nước trong những năm thiếu hụt. Cùng với đó, cần đầu tư vào thu gom nước mưa, phục hồi hồ và vùng đất ngập nước, tái sử dụng nước đã qua xử lý, hạn chế thất thoát trong mạng lưới cấp nước và kiểm soát khai thác nước ngầm.

Tuy nhiên, hạ tầng không phải lời giải duy nhất. Quản trị nhu cầu cũng quan trọng không kém quản trị nguồn cung. Nếu sản xuất nông nghiệp, quy hoạch đô thị và phát triển công nghiệp tiếp tục dựa trên giả định rằng nguồn nước luôn sẵn có, việc xây dựng thêm hồ chứa hoặc mở rộng hệ thống cấp nước chỉ có thể trì hoãn những giới hạn căn bản. Một chính sách bền vững cần đưa chi phí khan hiếm nước vào quá trình ra quyết định, đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận tối thiểu của những nhóm dễ bị tổn thương.

Mùa gió mùa năm 2026 vì vậy là một phép thử đối với năng lực thích ứng của Ấn Độ. Nó cho thấy biến động khí tượng chỉ là điểm khởi đầu; mức độ thiệt hại cuối cùng còn phụ thuộc vào cơ cấu sản xuất, chất lượng hạ tầng, thể chế phân bổ tài nguyên và khả năng bảo vệ sinh kế. Trong một nền kinh tế có quy mô dân số lớn và sự phụ thuộc đáng kể vào nông nghiệp, an ninh nước không thể được xem là một lĩnh vực quản lý riêng biệt.

Thước đo năng lực thích ứng của Ấn Độ sẽ không chỉ là khả năng dự báo mưa hay ứng phó với hạn hán, mà còn là khả năng tổ chức một hệ thống kinh tế và xã hội ít phụ thuộc hơn vào sự ổn định của gió mùa. Khi nguồn nước trở thành một tài nguyên ngày càng khó dự đoán, cải cách quản trị nước chính là một phần thiết yếu của chiến lược phát triển dài hạn.