Cuộc khủng hoảng quân sự bùng phát ở Trung Đông cho thấy tính liên kết sâu sắc giữa an ninh khu vực và lợi ích chiến lược của các cường quốc ngoài khu vực, trong đó Ấn Độ là một trường hợp đặc biệt đáng chú ý. Dù không phải là bên tham chiến trực tiếp, New Delhi vẫn chịu tác động mạnh mẽ từ những biến động của chiến sự, bởi lợi ích sống còn của nước này gắn chặt với dầu mỏ, khí đốt, các tuyến hàng hải then chốt, cộng đồng kiều dân quy mô lớn và mạng lưới quan hệ kinh tế với các quốc gia Vùng Vịnh. Đây là minh chứng rõ ràng cho sự đan xen giữa địa chính trị khu vực và an ninh quốc gia của Ấn Độ trong thế kỷ XXI.

Trước hết, khía cạnh năng lượng là mối quan ngại hàng đầu. Ấn Độ hiện phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung dầu thô và khí hóa lỏng từ Tây Á và Vùng Vịnh; điều này khiến bất kỳ sự gián đoạn nào đối với tuyến vận tải qua eo biển Hormuz đều có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền đối với kinh tế Ấn Độ. Không chỉ là vấn đề giá cả, rủi ro ở đây còn liên quan đến tính liên tục của chuỗi cung ứng năng lượng, ổn định lạm phát và an ninh tăng trưởng. Khi một phần lớn nhập khẩu LNG và LPG của Ấn Độ đi qua tuyến đường biển dễ tổn thương này, sự bất ổn quân sự tại Trung Đông lập tức trở thành một biến số chiến lược đối với nền kinh tế lớn thứ năm thế giới.

Bên cạnh năng lượng, bài toán kiều dân làm cho khủng hoảng Trung Đông trở nên cấp bách hơn với Ấn Độ. Khoảng 10 triệu người Ấn Độ đang sinh sống và làm việc tại khu vực này, trong đó khối lượng lao động tập trung lớn ở các nước GCC. Họ chính là một bộ phận cấu thành quan trọng của quan hệ kinh tế đối ngoại Ấn Độ thông qua kiều hối, tiêu dùng, lao động và dịch chuyển nhân lực. Kiều hối từ khu vực Vùng Vịnh hằng năm đóng góp đáng kể cho cán cân thanh toán của Ấn Độ, đồng thời phản ánh mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa phát triển trong nước và ổn định khu vực.

Từ nền tảng đó, phản ứng của Ấn Độ trước khủng hoảng Trung Đông cho thấy sự chuyển biến từ ngoại giao mang tính giao dịch sang ngoại giao khủng hoảng chủ động. Trong nhiều năm qua, quan hệ giữa Ấn Độ và các quốc gia Vùng Vịnh đã được mở rộng vượt ra ngoài khuôn khổ dầu mỏ truyền thống, nhờ vào chính sách đối ngoại cá nhân hóa của Thủ tướng Narendra Modi và sự gia tăng đáng kể của các chuyến thăm cấp cao, đối thoại chiến lược, hợp tác kinh tế và kết nối thể chế. Khi xung đột nổ ra, những kênh liên lạc này lập tức phát huy hiệu quả, cho phép Ấn Độ ưu tiên bảo đảm được mục tiêu duy trì an ninh năng lượng, bảo vệ công dân và giảm thiểu đứt gãy thương mại.

Ở bình diện chính sách, điều đáng chú ý là New Delhi không chỉ phản ứng thụ động mà còn chủ động tăng cường tiếp xúc với các đối tác GCC thông qua các chuyến thăm của lãnh đạo, cuộc điện đàm ngoại giao và trao đổi về an ninh hàng hải, cung ứng năng lượng và hỗ trợ cộng đồng người Ấn. Điều này cho thấy Ấn Độ đang định hình một mô thức ngoại giao thực dụng hơn, trong đó quan hệ song phương với các nước Vùng Vịnh không còn chỉ là vấn đề thương mại, mà trở thành cấu phần của chiến lược an ninh quốc gia.

Một điểm nổi bật khác là sự mở rộng hợp tác quốc phòng. Trước đây, quan hệ Ấn Độ - Vùng Vịnh chủ yếu xoay quanh dầu khí, thương mại và lao động. Nay, trước bối cảnh “tái cân bằng quyền lực khu vực” và những nghi vấn ngày càng lớn về độ tin cậy của ô bảo an ninh Mỹ, nhiều quốc gia GCC buộc phải đa dạng hóa nguồn cung vũ khí, tìm kiếm công nghệ quốc phòng và thúc đẩy công nghiệp hóa quốc phòng bản địa. Đây là không gian chiến lược thuận lợi cho Ấn Độ, quốc gia đang theo đuổi mục tiêu vừa tăng cường năng lực công nghiệp quốc phòng, vừa đẩy mạnh xuất khẩu vũ khí.

Thực tế, hợp tác quốc phòng giữa Ấn Độ với UAE và Saudi Arabia đã có bước tiến đáng kể, từ đối thoại cấp ủy ban đến bàn thảo công nghệ quốc phòng thế hệ mới, trí tuệ nhân tạo, hợp tác công nghiệp và đồng phát triển thiết bị. Điều này phản ánh một xu thế quan trọng: quốc phòng đang dần trở thành trụ cột mới của quan hệ Ấn Độ - GCC. Cùng lúc đó, kinh nghiệm từ các cuộc xung đột hiện đại, đặc biệt là chiến tranh bằng tên lửa và UAV, đã làm nổi bật nhu cầu phát triển hệ thống phòng không, radar, chống drone và năng lực tác chiến bất đối xứng. Ấn Độ và các nước Vùng Vịnh đang cùng đối mặt với những mối đe dọa tương đồng, nên khả năng chuyển hóa mối lo an ninh chung thành hợp tác chiến lược là rất lớn.

Từ góc nhìn dài hạn, khủng hoảng Trung Đông có thể tạo ra một “cửa sổ chiến lược” cho Ấn Độ. Nếu biết tận dụng, New Delhi không chỉ củng cố quan hệ với GCC trên nền tảng năng lượng và kiều dân, mà còn từng bước xây dựng vị thế mới như một đối tác quốc phòng đáng tin cậy của khu vực. Nói cách khác, cuộc khủng hoảng hiện nay đã thúc đẩy sự dịch chuyển từ mô hình phụ thuộc vào năng lượng sang mô hình gắn kết chiến lược đa tầng, trong đó Ấn Độ vừa là người mua năng lượng, vừa là đối tác an ninh, vừa là nguồn cung tiềm năng cho công nghệ quốc phòng trong tương lai.