Khủng hoảng Tây Á 2026 không chỉ là xung đột khu vực mà còn là bài kiểm tra thực tiễn cho lý thuyết phụ thuộc lẫn nhau phức tạp (complex interdependence) trong quan hệ quốc tế đương đại. Khi Mỹ và Israel phát động không kích Iran, dẫn đến cuộc đấu tên lửa và drone, cũng như việc Tehran nhắm vào các nước GCC, khu vực vốn đã bất ổn càng rơi vào hỗn loạn. Việc Iran sử dụng Eo biển Hormuz như một công cụ bất đối xứng đã nhanh chóng chuyển hóa xung đột khu vực thành cú sốc năng lượng toàn cầu, khẳng định nhận định của Ernst B. Haas rằng trong mạng lưới liên kết chặt chẽ, “các chủ thể yếu” có thể tạo ra chi phí cơ hội và tính dễ bị tổn thương đáng kể cho các cường quốc.

Đối với Ấn Độ, khủng hoảng này đặt ra thách thức kép mang tính sống còn: an ninh năng lượng và bảo vệ hơn 8,9 triệu công dân Ấn Độ tại Vùng Vịnh. Với hơn 50% nhập khẩu LNG và khoảng 60% dầu thô phụ thuộc vào khu vực này, bất kỳ gián đoạn nào tại Hormuz đều trực tiếp đe dọa ổn định kinh tế vĩ mô, lạm phát và cán cân thanh toán. Tuy nhiên, thay vì chọn phe hoặc rút lui vào lập trường trung lập thụ động, New Delhi đã thể hiện rõ bản lĩnh của một cường quốc trung bình lớn thông qua chiến lược “tách rời quan hệ song phương” và “ đa liên kết” – hai trụ cột cốt lõi của chính sách đối ngoại thời Narendra Modi. Chiến lược này cho phép Ấn Độ duy trì quan hệ đồng thời và cân bằng với tất cả các bên: Iran, Israel, UAE, Saudi Arabia, Qatar, Oman và các nước GCC khác, mà không bị ràng buộc bởi bất kỳ liên minh quân sự hay ý thức hệ nào.

Ngay từ những giờ đầu của xung đột, Bộ Ngoại giao Ấn Độ đã ban hành tuyên bố kêu gọi kiềm chế và tôn trọng chủ quyền, ngầm phản đối hành động của Mỹ-Israel nhưng vẫn giữ giọng điệu ngoại giao tinh tế, tránh leo thang. Chỉ trong vòng 48 giờ, Thủ tướng Modi đã thực hiện chuỗi điện đàm cấp cao với lãnh đạo Qatar, Oman, Kuwait, Bahrain, UAE và Saudi Arabia, đồng thời lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công nhằm vào các nước Vùng Vịnh và bày tỏ quan ngại sâu sắc về an toàn kiều bào. Những động thái này không chỉ mang tính nhân đạo mà còn khẳng định ưu tiên chiến lược: bảo vệ lợi ích quốc gia thông qua đối thoại thay vì đối đầu.

An ninh năng lượng nhanh chóng trở thành trọng tâm của ngoại giao chủ động. Thông qua phối hợp chặt chẽ với Tehran và Hải quân Ấn Độ trong khuôn khổ “Chiến dịch Urja Suraksha”, New Delhi đã đảm bảo hơn nửa tá tàu thương hiệu Ấn Độ được Iran cho phép qua Eo biển Hormuz với tư cách “quốc gia bạn”. Đồng thời, các chuyến thăm và hội đàm cấp cao được đẩy mạnh: Bộ trưởng Dầu khí thăm Qatar để củng cố nguồn cung LNG; Bộ trưởng Thương mại Piyush Goyal tổ chức hội đàm trực tuyến với các đối tác UAE, Saudi Arabia, Bahrain và Kuwait nhằm giảm thiểu rủi ro chuỗi cung ứng và thúc đẩy đàm phán FTA với GCC. Đỉnh điểm là chuyến thăm hai ngày (11-12 tháng 4-2026) của Ngoại trưởng S. Jaishankar tới UAE, nơi ông đã hội đàm với Tổng thống, Bộ trưởng Ngoại giao và Thái tử Abu Dhabi, tập trung vào bốn trụ cột then chốt: an ninh kiều bào, ổn định khu vực, an ninh năng lượng và quan hệ đối tác chiến lược toàn diện.

Sự tham gia của Ấn Độ vào cuộc họp trực tuyến do Anh dẫn dắt về tự do hàng hải tại Hormuz càng thể hiện tính linh hoạt chiến lược cao độ: New Delhi có thể phối hợp với các đối tác phương Tây mà không làm tổn hại quan hệ lịch sử với Iran. Đây chính là minh chứng sống động cho khái niệm “tự chủ thực tế” trong bối cảnh đa cực – Ấn Độ không chỉ ứng phó khủng hoảng mà còn tận dụng nó để củng cố vị thế ngoại giao.

Tóm lại, khủng hoảng Tây Á 2026 một lần nữa khẳng định giá trị bền vững của mô hình ngoại giao Ấn Độ trong kỷ nguyên phụ thuộc phức tạp. Bằng cách khéo léo thực hiện “cân bằng tinh tế” giữa các mối quan hệ đối nghịch, New Delhi đã bảo vệ lợi ích cốt lõi mà không bị cuốn vào các cuộc đối đầu ý thức hệ hay quân sự. Trong một thế giới mà xung đột khu vực có thể truyền dẫn cú sốc toàn cầu chỉ trong chớp mắt, ngoại giao đa vector của Ấn Độ không chỉ là công cụ ứng phó mà còn là yếu tố kiến tạo ổn định. Đó là minh chứng thuyết phục cho luận điểm của Haas: ngay cả các cường quốc cũng phải học cách chia sẻ không gian chiến lược và tận dụng mạng lưới liên kết để củng cố vị thế của chính mình.