Sự dịu bớt trong quan hệ Ấn Độ - Trung Quốc từ tháng 10 năm 2024 phản ánh một bước chuyển quan trọng nhưng cần được hiểu đúng bản chất. Sau đụng độ biên giới năm 2020, hai nước đã bước vào giai đoạn căng thẳng kéo dài, làm xói mòn nghiêm trọng lòng tin chiến lược và đẩy quan hệ song phương xuống mức thấp nhất trong hơn bốn thập niên. Việc hai bên công bố thỏa thuận biên giới, nối lại các tiếp xúc cấp cao và thúc đẩy một số biện pháp tạo thuận lợi cho giao lưu nhân dân cho thấy xu hướng hạ nhiệt đang diễn ra. Tuy nhiên, đây mới chỉ là sự ổn định mang tính thực dụng, chưa phải là một sự tái khởi động thực chất của quan hệ song phương.

Một trong những dấu hiệu rõ nhất của xu thế này là sự trở lại của cơ chế tiếp xúc cấp cao. Cuộc gặp giữa Thủ tướng Narendra Modi và Chủ tịch Tập Cận Bình bên lề Hội nghị thượng đỉnh BRICS tại Kazan tháng 10 năm 2024 mở đường cho việc tái khởi động đối thoại chính trị. Đến tháng 8 năm 2025, ông Modi thăm Thiên Tân để dự Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, đánh dấu chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một nhà lãnh đạo Ấn Độ sau bảy năm. Dự kiến, sự trao đổi mang tính biểu tượng này sẽ được nối tiếp bằng chuyến thăm Ấn Độ của ông Tập khi New Delhi đăng cai BRICS năm 2026. Trong quan hệ quốc tế, tiếp xúc cấp cao thường đóng vai trò “mở khóa” tiến trình hòa dịu, nhưng hiệu ứng đó chỉ bền vững khi được nâng đỡ bởi thay đổi trong cấu trúc lợi ích và nhận thức chiến lược. Trường hợp này, những điều kiện ấy vẫn chưa xuất hiện đầy đủ.

Về vấn đề biên giới, việc tái lập cơ chế Đặc phái viên từ tháng 12 năm 2024 cho thấy cả hai bên đều thừa nhận không thể để xung đột biên giới tiếp tục chi phối toàn bộ quan hệ song phương. Tuy nhiên, tiến triển này còn rất hạn chế. Việc thành lập Nhóm chuyên gia để nghiên cứu một giải pháp “thu hoạch sớm” cho thấy hai bên đang tìm kiếm một cách tiếp cận từng bước, thay vì giải quyết toàn diện tranh chấp. Điều đó hàm ý rằng vấn đề đường kiểm soát thực tế vẫn chưa được xử lý về nguyên tắc. Chừng nào chưa đạt được một cơ chế phi quân sự hóa hoặc giảm hiện diện lực lượng mang tính bền vững, biên giới Himalaya vẫn là điểm dễ bùng phát khủng hoảng.

Động lực quan trọng thúc đẩy sự dịu bớt đến từ tính toán kinh tế của New Delhi. Ấn Độ ngày càng ý thức rằng tham vọng trở thành trung tâm sản xuất toàn cầu không thể tách rời khỏi việc duy trì một môi trường ổn định với Trung Quốc. Bắc Kinh vẫn là đối tác thương mại quan trọng và là mắt xích thiết yếu trong chuỗi cung ứng của Ấn Độ. Việc Trung Quốc nới lỏng hạn chế xuất khẩu nam châm đất hiếm, phân bón và máy khoan hầm sang Ấn Độ vào tháng 8 năm 2025, cùng với việc New Delhi điều chỉnh chính sách đầu tư trong năm 2026, phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau mang tính cơ cấu. Dẫu vậy, quan hệ kinh tế này lại mang tính bất cân xứng rõ rệt khi thâm hụt thương mại nghiêng mạnh về phía Trung Quốc, tạo ra nguồn bất mãn thường trực cho Ấn Độ.

Chính trong bối cảnh bất ổn địa chính trị toàn cầu, xu hướng hòa dịu này càng mang tính phòng vệ chiến lược. Sự trở lại của Donald Trump và những chính sách thương mại, an ninh mang tính giao dịch đã làm cả Bắc Kinh lẫn New Delhi nhận ra giá trị của việc giảm nhiệt song phương. Những cú sốc từ các biến động ở Trung Đông, nhất là liên quan tới Iran, càng khiến hai nước có thêm động cơ bảo vệ lợi ích năng lượng và không gian ngoại giao của mình. Tuy nhiên, việc cùng phản ứng trước sức ép bên ngoài không đồng nghĩa với sự hình thành một nền tảng tin cậy mới giữa hai bên.

Thực tế cho thấy các mâu thuẫn cấu trúc vẫn chưa được giải quyết. Không có đồng thuận về đường Kiểm soát thực tế, chưa có cơ chế đối thoại chiến lược trên biển hay đối thoại hạt nhân có ý nghĩa, trong khi cạnh tranh ảnh hưởng ở Nam Á và Ấn Độ Dương vẫn tiếp diễn. Trung Quốc duy trì quan hệ đặc biệt với Pakistan và mở rộng hiện diện tại các nước Nam Á khác, còn Ấn Độ tăng cường hợp tác với Nhật Bản, Philippines, Việt Nam và Đài Loan. Bên cạnh đó, các điểm nóng như vấn đề nước sông Brahmaputra/Yarlung Tsangpo tiếp tục là những yếu tố có thể làm bùng phát căng thẳng mới.

Vì vậy, điều đang diễn ra giữa hai nước không phải là một cuộc hòa giải chiến lược, mà là một sự “đóng băng mềm” của bất đồng trong bối cảnh hai nước buộc phải thích nghi với môi trường quốc tế bất định. Họ đã chọn gác lại tranh chấp để quản trị rủi ro, nhưng chưa tạo dựng được cơ sở cho một sự hòa giải lâu dài. Nói cách khác, đây là một sự ổn định chiến thuật, chưa phải là tái thiết chiến lược của quan hệ song phương Ấn - Trung.