Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ XVIII diễn ra tại New Delhi ngày 12–13/9/2026, đúng dịp tổ chức này tròn 20 năm. Tuyên bố New Delhi gồm 140 đoạn, trải rộng từ cải cách quản trị toàn cầu, thương mại, tài chính đến y tế, khí hậu, công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Độ dài và phạm vi của văn kiện có thể được xem là biểu hiện của tham vọng, nhưng đồng thời cũng phản ánh một đặc điểm căn bản của BRICS, đó là sự đa dạng về lợi ích, chế độ chính trị và cách nhìn đối với trật tự quốc tế.

Điểm đáng chú ý trong cách Ấn Độ điều phối BRICS năm 2026 không nằm ở việc tạo ra một bước ngoặt địa chính trị, mà ở khả năng không để những khác biệt địa chính trị phá vỡ không gian hợp tác. Tuyên bố nhấn mạnh chủ nghĩa đa phương, tính đại diện và cải cách các thể chế quốc tế, nhưng đồng thời khẳng định nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, sự đa dạng của các hệ thống quốc gia và các con đường phát triển khác nhau. Đây là ngôn ngữ cho phép những thành viên có lợi ích đối ngoại rất khác nhau cùng đứng trong một văn kiện chung.

Trong những năm gần đây, BRICS thường được nhìn nhận qua lăng kính cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc. Nga và Trung Quốc có động lực rõ rệt để thúc đẩy một trật tự quốc tế ít phụ thuộc vào các thiết chế do phương Tây chi phối. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa toàn bộ BRICS có cùng mục tiêu chiến lược.

Tuyên bố New Delhi cho thấy cách tiếp cận thận trọng hơn. Các thành viên phản đối chủ nghĩa bảo hộ và những biện pháp đơn phương mà họ cho là không phù hợp với các nguyên tắc của WTO, đồng thời yêu cầu cải cách các thể chế toàn cầu. Nhưng trọng tâm vẫn là cải cách chứ không phá bỏ. BRICS tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của Liên hợp quốc và ủng hộ một hệ thống thương mại đa phương dựa trên WTO.

Điều này đặc biệt phù hợp với lợi ích của Ấn Độ. New Delhi vừa muốn thúc đẩy một trật tự quốc tế có tính đại diện cao hơn, vừa mở rộng hợp tác với Mỹ, châu Âu và các đối tác tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Vì vậy, một BRICS mang tính diễn đàn đa phương sẽ tạo cho Ấn Độ không gian chiến lược lớn hơn so với một BRICS được định hình như một khối địa chính trị đối trọng với phương Tây.

Một trong những vấn đề phản ánh rõ nhất sự khác biệt lợi ích nội bộ BRICS là tương lai của hệ thống tiền tệ quốc tế. Những năm qua, “phi đôla hóa” thường được xem là một trong những biểu tượng của tham vọng chiến lược của BRICS. Tuy nhiên, Tuyên bố New Delhi không biến việc thay thế đồng USD thành mục tiêu chung của tổ chức.

Thay vào đó, BRICS tiếp tục hướng tới tăng cường thanh toán xuyên biên giới, khả năng tương tác giữa các hệ thống thanh toán và sử dụng tiền tệ địa phương. Cách tiếp cận này mang tính kỹ thuật và thực dụng hơn. Reuters cũng ghi nhận rằng tuyên bố tập trung vào thương mại bằng nội tệ và khả năng tương tác của tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương, trong khi Ấn Độ vẫn không ủng hộ việc để một hệ thống do Trung Quốc dẫn dắt trở thành nền tảng thanh toán chung của BRICS.

Trong khi đó, Nga có động lực mạnh để giảm sự phụ thuộc vào các kênh tài chính sử dụng USD. Trung Quốc cũng có lợi ích trong việc mở rộng vai trò quốc tế của đồng nhân dân tệ. Nhưng với Ấn Độ, mục tiêu thực tế hơn là giảm rủi ro và chi phí giao dịch, chứ không biến hợp tác tài chính thành một cuộc đối đầu tiền tệ với Mỹ.

Ấn Độ cũng đưa vào BRICS một lĩnh vực mà nước này có lợi thế tương đối rõ rệt, đó là hạ tầng số công cộng. Tuyên bố dành đáng kể sự quan tâm cho chuyển đổi số, AI, năng lực công nghệ và các hệ thống số có tính bao trùm. Đây là lĩnh vực phù hợp với kinh nghiệm của Ấn Độ trong phát triển hạ tầng số công cộng và các nền tảng thanh toán quy mô lớn.

Cách tiếp cận này phù hợp với ưu tiên rộng hơn của New Delhi trong hợp tác với các nước đang phát triển. Trong năm Chủ tịch BRICS 2026, Ấn Độ đã tổ chức hơn 400 cuộc họp và hoạt động tại 30 thành phố, với trọng tâm được tuyên bố là xây dựng khả năng chống chịu, thúc đẩy đổi mới, phát triển bền vững và hợp tác hướng tới con người.

Vì vậy, giá trị của BRICS đối với Ấn Độ không nhất thiết nằm ở khả năng tạo ra một “khối quyền lực” mới. Giá trị lớn hơn có thể nằm ở việc tạo thêm một không gian thể chế để New Delhi đồng thời theo đuổi nhiều quan hệ đối tác.

Tuyên bố 140 đoạn có thể bị xem là quá rộng và thiếu những cam kết đột phá. Tuy nhiên, chính sự rộng đó lại giúp BRICS duy trì tính linh hoạt. Văn kiện có thể chứa đựng các quan điểm khác nhau về chiến tranh, thương mại, tài chính, phát triển và quản trị toàn cầu mà không buộc các thành viên phải hình thành một lập trường chiến lược thống nhất trên mọi vấn đề.

Một vấn đề khác của BRICS là nó chưa thể giải quyết những bất đồng giữa các thành viên, trong đó có cạnh tranh Ấn Độ - Trung Quốc, hay tạo ra một cơ chế thống nhất để xử lý các cuộc khủng hoảng địa chính trị. Nhưng BRICS cũng không nhất thiết phải làm được tất cả những điều đó để duy trì ý nghĩa.

Điều đáng chú ý hơn là New Delhi đã giữ được một trạng thái cân bằng. BRICS tiếp tục là nơi Nga, Trung Quốc và Iran có thể đưa ra những quan điểm phê phán trật tự hiện hành; các nước đang phát triển có thể thúc đẩy yêu cầu về đại diện và phát triển; trong khi Ấn Độ vẫn bảo toàn khả năng hợp tác với Mỹ và các đối tác phương Tây.

Theo nghĩa đó, thành công của Ấn Độ tại New Delhi không phải là biến BRICS thành một lực lượng có khả năng thay đổi ngay lập tức trật tự quốc tế. Thành công nằm ở việc giữ BRICS đủ rộng để khác biệt có thể cùng tồn tại, nhưng đủ thực chất để hợp tác vẫn có giá trị. Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, đó có thể chính là chức năng quan trọng nhất của BRICS.