Hai thông điệp đại diện cho hai thái độ khác nhau của phương Tây đối với trật tự quốc tế: một chiều hướng răn đe, một chiều hướng phục hồi. Tuy nhiên, từ góc nhìn các nước phương Nam toàn cầu, cả hai đều củng cố cảm giác rằng trật tự quốc tế hiện thời mang tính lựa chọn và bất bình đẳng. Trong bối cảnh này, phát biểu của Marco Rubio tại Hội nghị an ninh Munich và của Mark Carney tại WEF ở Davos không chỉ là hai phát biểu song song mà còn là lời nhắc nhở cho các nước phương Nam toàn cầu về tính bất đối xứng của quyền lực.

Nhưng đối với Ấn Độ, nước này không đơn thuần tìm cách thay thế trật tự hiện hữu, mà muốn trở thành cầu nối giữa phương Nam và phương Tây, đồng thời củng cố vai trò của các nền dân chủ đang trỗi dậy. Ấn Độ không có sức mạnh kinh tế thô như Trung Quốc, nhưng có vốn chính trị mềm và một “câu chuyện” phù hợp với nhiều quốc gia phương Nam toàn cầu: lịch sử chống thực dân, lời hứa về phát triển và nhấn mạnh các giá trị dân chủ, tất cả được dùng để biện minh cho yêu cầu tham gia nhiều hơn vào các thể chế ra quyết định toàn cầu. Chiến lược này được thể hiện qua các sáng kiến kỹ thuật số, công nghệ số công cộng và khuôn khổ phát triển mà Ấn Độ đề xuất trên các diễn đàn đa phương.

Tuy nhiên, vị thế “cầu nối” ấy đối mặt nhiều nghịch lý. Thiếu hụt nguồn lực kinh tế khiến Ấn Độ dễ bị chính trị hóa bởi các thành viên mạnh hơn trong các diễn đàn như BRICS; đồng thời, nỗ lực duy trì thái độ “cải cách chứ không lật đổ” đôi khi bị đánh giá là thiếu quyết đoán trước những hành động mang tính chia rẽ của các cường quốc. Thiện chí muốn duy trì luật chơi đa phương của Ấn Độ có thể bị bóp méo khi diễn đàn trở thành chiến trường địa chính trị, nơi câu chuyện “chống phương Tây” được khai thác bởi những thành viên có chương trình chống tây phương rõ rệt.

Vai trò thể chế cũng là trọng tâm: những thành tựu ban đầu như BRICS New Development Bank cho thấy tiềm năng chuyển đổi than phiền chung thành kết quả cụ thể. Nhưng để đạt được điều đó, Ấn Độ cần liên kết các ưu tiên chủ quyền với các sáng kiến xây dựng năng lực cho các nước phương Nam. Bài toán then chốt là vừa bảo vệ lợi ích quốc gia, vừa tạo các công cụ thể chế giúp giảm lệ thuộc vào các trục quyền lực hiện hữu.

Chiến lược đối ngoại thực dụng của Ấn Độ như tìm cách điều phối vai trò chủ tịch BRICS, tương tác với G-20 và tham gia tích cực vào diễn đàn toàn cầu thể hiện tham vọng cân bằng: không đứng về bên lật đổ trật tự mà muốn cải tạo nó từ bên trong theo lợi ích của phương Nam toàn cầu. Điều này đòi hỏi Ấn Độ vừa phải củng cố uy tín nội tại vừa phải tạo liên minh thực dụng với các quốc gia cùng chí hướng.

Cuối cùng, câu hỏi đặt ra cho Ấn Độ và các nước phương Nam toàn cầu là họ sẽ chọn con đường nào trong kỷ nguyên cạnh tranh cường quyền? Con đường đối đầu hay con đường cải cách thể chế để chuyển hóa bất mãn lịch sử thành thể chế công bằng hơn? Ấn Độ đang đặt cược vào phương án thứ hai, nhưng tương lai của chiến lược này phụ thuộc vào khả năng biến khẩu hiệu thành chính sách công cụ, và khả năng huy động sự ủng hộ thực chất từ các nước phương Nam toàn cầu lẫn các đối tác phương Tây mong muốn một trật tự đa phương có tính hiệu lực hơn. Nếu thành công, Ấn Độ có thể định hình lại khái niệm “lãnh đạo phương Nam toàn cầu” và giúp làm dịu xu hướng phân cực quốc tế.