Trong cách nhìn của chính phủ Ấn Độ, chính sáng “Láng giềng trước tiên”  không phải là một khẩu hiệu ngoại giao đơn tuyến mà là khung chính sách hướng tới các quan hệ “cùng có lợi”, “lấy con người làm trung tâm”, triển khai theo nguyên tắc tham vấn, không áp đặt và hướng tới kết quả. Cách tiếp cận đó càng trở nên cần thiết trong bối cảnh Ngân hàng Thế giới cho rằng Nam Á vẫn là khu vực tăng trưởng nhanh nhất trong nhóm thị trường mới nổi và đang phát triển, nhưng tăng trưởng năm 2026 sẽ chậm lại do đứt gãy trên thị trường năng lượng toàn cầu; đồng thời, WB nhấn mạnh chính Nam Á là khu vực phụ thuộc nhập khẩu năng lượng nhiều nhất trong các nền kinh tế đang phát triển.

Tại Bangladesh, biến động chính trị gần đây đã tạo ra một mặt bằng quan hệ mới. Đảng BNP đã thắng áp đảo trong cuộc bầu cử tháng 2/2026, mở đường cho Tarique Rahman trở thành thủ tướng tiếp theo; cùng lúc đó, Bộ Ngoại giao Ấn Độ (MEA) khẳng định Dhaka là điểm giao giữa chính sáng “Láng giềng trước tiên”  và “Hành động Phía Đông”, và New Delhi sẽ tiếp tục theo đuổi quan hệ mang tính xây dựng với chính phủ mới của Bangladesh. Về kinh tế, MEA cho biết Bangladesh là đối tác thương mại lớn nhất của Ấn Độ tại Nam Á, với tổng kim ngạch song phương đạt 14,01 tỷ USD trong năm tài khóa 2023-24, trong khi Dhaka đang nhập 1.160 MW điện từ Ấn Độ.

Điều đó cho thấy Ấn Độ không nên tiếp cận Bangladesh bằng tâm thế hoài niệm chính trị, mà bằng logic quản trị lợi ích. Mối liên kết giữa hai nền kinh tế đã đủ sâu để không thể đảo ngược bằng một chu kỳ bầu cử hay một biến động nội bộ ngắn hạn; nhưng nó cũng đủ mong manh để bị bào mòn bởi hàng rào phi thuế quan, ách tắc cửa khẩu, hạ tầng biên giới kém phát triển và tranh cãi chính trị. Trong điều kiện đó, ưu tiên hợp lý nhất của New Delhi không phải là “xuất khẩu ít hơn” mà là tạo điều kiện để nhập khẩu nhiều hơn, đầu tư nhiều hơn và kết nối hiệu quả hơn, qua đó biến địa lý thành lợi thế kinh tế thay vì gánh nặng chính trị.

Ở Nepal, chuyển động chính trị cũng mang tính thế hệ. Cuộc bầu cử tháng 3/2026 diễn ra sau làn sóng biểu tình do giới trẻ dẫn dắt, trong bối cảnh đất nước này đã trải qua quá nhiều lần thay đổi chính phủ kể từ năm 1990. Từ góc nhìn Ấn Độ, đây là thời điểm thích hợp để rời khỏi ngôn ngữ “quan hệ đặc biệt” vốn dễ gây phản cảm trong một xã hội nhạy cảm về chủ quyền, và chuyển sang mô hình đối tác bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau. Chính MEA cũng nhấn mạnh hợp tác điện năng với Nepal là một sự “cùng thắng”, với lộ trình kết nối lưới xuyên biên giới, phát triển các dự án phát điện, và thương mại điện hai chiều; đồng thời, Ấn Độ đã cấp 1,65 tỷ USD tín dụng ưu đãi cho hạ tầng và tái thiết tại Nepal.

Sri Lanka lại cho thấy một logic khác: sự thực dụng sau khủng hoảng. IMF ngày 9/4/2026 thông báo đã đạt thỏa thuận cấp chuyên viên để mở khóa khoảng 700 triệu USD cho Colombo, đồng thời lưu ý Sri Lanka vẫn đặc biệt dễ tổn thương trước xung đột Trung Đông và các cú sốc bên ngoài. Trong quan hệ song phương, MEA cho biết thương mại Ấn Độ - Sri Lanka đạt 3,67 tỷ USD trong giai đoạn tháng 4 - 11 của năm tài khóa 2024 - 2025; đàm phán ETCA đã được nối lại sau 5 năm và vòng đàm phán gần nhất diễn ra vào tháng 7/2024; đồng thời, tổng hỗ trợ của Ấn Độ đối với Sri Lanka đã vượt 7,5 tỷ USD dưới dạng tín dụng ưu đãi và các thỏa thuận hoán đổi, cộng gần 850 triệu USD viện trợ không hoàn lại. Những con số này cho thấy Ấn Độ đã có vai trò kinh tế thực chất trong quá trình ổn định của Colombo.

Bức tranh rộng hơn cho thấy thời cơ khu vực hiện nay không xuất phát từ lòng tốt của bất kỳ nước lớn nào, mà từ sự biến động của hệ thống kinh tế quốc tế. Khi thương mại toàn cầu phân mảnh, rủi ro năng lượng tăng và dòng kiều hối chịu áp lực, các nền kinh tế nhỏ trong Nam Á buộc phải dựa nhiều hơn vào thị trường gần, chuỗi cung ứng gần và các cơ chế kết nối gần. MEA cũng nhấn mạnh rằng Ấn Độ đang tăng cường hợp tác BIMSTEC theo cả hai trục an ninh và kết nối, bao gồm thương mại, năng lượng, giao thông, số hóa và giao lưu nhân dân. Điều này cho thấy New Delhi đang có xu hướng dịch chuyển từ diễn ngôn khu vực rộng nhưng rỗng sang các khuôn khổ chức năng và có thể vận hành được.

Vấn đề cốt lõi, vì thế, là thay đổi tư duy. Chính sách láng giềng của Ấn Độ chỉ có thể bền vững nếu New Delhi từ bỏ giả định ngầm rằng mình “ban phát” lợi ích còn các nước nhỏ phải đáp lại bằng sự biết ơn chính trị. Các chính phủ mới ở Dhaka, Kathmandu và Colombo, mỗi nơi theo một cách khác nhau, đều phản ánh nhu cầu thoát khỏi mô hình phụ thuộc cũ. Họ không tìm kiếm người bảo trợ; họ tìm kiếm đối tác. Muốn quan hệ khu vực đi lên, các thỏa thuận phải tạo ra lợi ích có thể nhìn thấy được: hàng hóa lưu thông nhanh hơn, kết nối tốt hơn, việc làm nhiều hơn, xuất khẩu lớn hơn và tăng trưởng thực chất hơn cho cả hai phía.