Chuyến thăm Ấn Độ của Tổng thống Myanmar Min Aung Hlaing (30/5–3/6) đánh dấu một bước tiếp nối trong chính sách “can dự thực dụng” của New Delhi đối với quốc gia láng giềng bất ổn này. Cam kết của phía Myanmar rằng lãnh thổ nước này “sẽ không được phép sử dụng chống lại lợi ích an ninh của Ấn Độ” không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao biểu tượng, mà còn phản ánh một trong những mối quan tâm cốt lõi của Narendra Modi: ổn định an ninh tại khu vực Đông Bắc và dọc theo đường biên giới dài 1643 km giữa hai nước.

Trong nhiều thập niên, khu vực biên giới Ấn Độ - Myanmar là nơi hoạt động của các nhóm nổi dậy Đông Bắc Ấn Độ. Tình trạng các nhóm này tìm kiếm nơi trú ẩn hoặc thiết lập căn cứ hậu cần trong lãnh thổ Myanmar đã buộc New Delhi phải duy trì đối thoại an ninh thường xuyên với Naypyidaw, bất chấp những biến động chính trị nội bộ tại Myanmar. Do đó, lời tái khẳng định của ông Min Aung Hlaing không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu trước mắt, mà còn là tín hiệu cho thấy Myanmar nhận thức rõ vai trò của mình trong cấu trúc an ninh khu vực tiểu vùng.

Từ góc độ chiến lược, ổn định Myanmar là một lợi ích đa tầng đối với Ấn Độ. Trước hết, hòa bình tại Myanmar gắn trực tiếp với an ninh của các bang Đông Bắc Ấn Độ. Thứ hai, Myanmar là “cửa ngõ lục địa” trong chính sách Hành động Hướng Đông, đóng vai trò kết nối Ấn Độ với Đông Nam Á. Các dự án như Hành lang vận tải đa phương thức Kaladan hay tuyến cao tốc Ấn Độ – Myanmar – Thái Lan đều phụ thuộc trực tiếp vào môi trường an ninh tại Myanmar. Việc các dự án này bị trì hoãn do xung đột giữa quân đội Myanmar và các lực lượng vũ trang sắc tộc tại bang Rakhine và các khu vực khác cho thấy rõ giới hạn của các nỗ lực kết nối khi thiếu nền tảng ổn định chính trị.

Ở cấp độ khu vực, sự ổn định của Myanmar còn liên quan đến tính gắn kết của ASEAN. Là một quốc gia thành viên lớn, Myanmar đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc địa chính trị Đông Nam Á. Sự bất ổn kéo dài không chỉ làm suy yếu vai trò trung tâm của ASEAN mà còn tạo ra khoảng trống quyền lực, có thể bị các cường quốc bên ngoài khai thác. Đối với Ấn Độ, một ASEAN ổn định và thống nhất là điều kiện cần để triển khai hiệu quả chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Tuy nhiên, cách tiếp cận của Ấn Độ đối với Myanmar không thuần túy là an ninh hay địa chính trị, mà còn mang yếu tố cân bằng giữa lợi ích và giá trị. Việc Thủ tướng Modi nêu vấn đề liên quan đến Aung San Suu Kyi cho thấy New Delhi vẫn duy trì một mức độ nhất định của diễn ngôn dân chủ trong đối thoại song phương. Dẫu vậy, như tuyên bố của phía Ấn Độ, sự can dự này “không nhằm bình luận về các sắp xếp chính trị nội bộ” của Myanmar. Điều này phản ánh một nguyên tắc nhất quán ưu tiên đối thoại liên tục thay vì cô lập trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ, đồng thời khuyến khích một giải pháp “do người Myanmar dẫn dắt và làm chủ”.

Chính sách này có thể được hiểu như một dạng “chủ nghĩa hiện thực mềm”, nơi các giá trị dân chủ được nêu ra, nhưng không trở thành điều kiện tiên quyết cho hợp tác. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Ấn Độ phải cạnh tranh ảnh hưởng với các cường quốc khác tại Myanmar, nhất là Trung Quốc. Việc duy trì kênh liên lạc với chính quyền quân sự giúp New Delhi không bị gạt ra khỏi các tiến trình chính trị và kinh tế tại quốc gia láng giềng này.

Ngoài ra, hợp tác quốc phòng và an ninh giữa hai nước cũng đang được thúc đẩy theo hướng “phi truyền thống”, tập trung vào đào tạo, nâng cao năng lực và tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc. Đây là cách tiếp cận ít nhạy cảm về chính trị hơn so với các hình thức hợp tác quân sự trực tiếp, đồng thời giúp Ấn Độ củng cố ảnh hưởng lâu dài.

Một điểm đáng chú ý khác là vấn đề tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt là các trung tâm lừa đảo mạng tại Myanmar. Việc hơn 2.400 công dân Ấn Độ được hồi hương trong thời gian qua cho thấy mức độ nghiêm trọng của thách thức này. Đây không chỉ là vấn đề an ninh phi truyền thống mà còn là phép thử đối với hiệu quả hợp tác song phương trong thực thi pháp luật.

Nói chung, chuyến thăm của Tổng thống Min Aung Hlaing và các cuộc thảo luận với Thủ tướng Narendra Modi phản ánh một thực tế rằng dù bất ổn, Myanmar vẫn là một mắt xích không thể thiếu trong chiến lược khu vực của Ấn Độ. Trong khi New Delhi không có nhiều đòn bẩy để định hình tiến trình chính trị nội bộ của Myanmar, nước này vẫn có thể tác động thông qua can dự liên tục, hỗ trợ phát triển và hợp tác an ninh.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cách tiếp cận linh hoạt nhưng thực dụng của Ấn Độ đối với Myanmar có thể được xem là một mô hình điển hình cho chính sách đối ngoại của các cường quốc tầm trung.