Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thỏa thuận cho phép Nga cung cấp dầu diesel cho thị trường Mỹ và quốc tế tạo ra một bước ngoặt đáng chú ý trong chính sách năng lượng của Washington. Trước đó, chính quyền Trump nhiều lần gây sức ép với Ấn Độ vì nhập khẩu dầu thô Nga, lập luận rằng doanh thu từ năng lượng góp phần duy trì nguồn lực tài chính của Nga trong cuộc xung đột tại Ukraine. Mỹ cũng áp dụng thuế quan bổ sung đối với hàng hóa của Ấn Độ và thúc đẩy các biện pháp trừng phạt những quốc gia tiếp tục mua năng lượng của Nga. Tuy nhiên, khi thị trường nhiên liệu chịu sức ép từ xung đột địa chính trị, Washington lại sẵn sàng tiếp nhận nguồn cung từ chính quốc gia mà họ tìm cách hạn chế doanh thu năng lượng.

Sự điều chỉnh này cho thấy các mục tiêu chiến lược của Mỹ phải cạnh tranh với những yêu cầu kinh tế trong nước. Đối với Ấn Độ, diễn biến không chỉ mở ra cơ hội vận động miễn trừ trừng phạt mà còn đặt ra vấn đề rộng hơn về quyền quyết định chính sách năng lượng trong một môi trường quốc tế ngày càng bị chi phối bởi cạnh tranh giữa các cường quốc.

Sức ép thị trường và động cơ điều chỉnh chính sách của Mỹ

Dầu diesel giữ vai trò thiết yếu trong vận tải, nông nghiệp, xây dựng và công nghiệp Mỹ. Giá nhiên liệu tăng không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất mà còn đẩy giá hàng hóa và gây sức ép lên đời sống người dân. Trong bối cảnh xung đột tại Tây Á làm gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz, nguồn cung diesel toàn cầu thắt chặt và giá nhiên liệu tăng mạnh, việc tìm kiếm nguồn cung bổ sung trở thành ưu tiên kinh tế và chính trị của Washington, nhất là khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

Theo tuyên bố của Tổng thống Donald Trump, Nga sẽ cung cấp hơn 300.000 tấn diesel ngay lập tức, tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11 và các đợt bổ sung sau đó. Bộ Tài chính Mỹ cấp giấy phép tạm thời cho phép một số giao dịch nhập khẩu diesel có nguồn gốc từ Nga đến ngày 7/4 năm sau.

Tuy nhiên, hiệu quả của thỏa thuận còn phụ thuộc vào khả năng cung ứng thực tế, trong bối cảnh các nhà máy lọc dầu Nga bị hư hại, hoạt động xuất khẩu nhiên liệu bị hạn chế và nguồn tàu chở dầu khan hiếm. Dù có thể giúp giảm bớt lo ngại trước mắt, lượng diesel bổ sung chưa chắc đủ để bù đắp sự thiếu hụt trên thị trường toàn cầu.

Động thái của Washington cho thấy an ninh năng lượng có thể buộc các chính phủ điều chỉnh ưu tiên địa chính trị khi chi phí kinh tế trong nước gia tăng. Đây cũng là giới hạn thực tế của việc sử dụng trừng phạt kinh tế như một công cụ chính sách đối ngoại.

Ấn Độ trước sức ép trừng phạt và nhu cầu bảo đảm năng lượng

Sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine vào tháng 2/2022, nhiều nước phương Tây hạn chế nhập khẩu dầu Nga, tạo điều kiện để Ấn Độ gia tăng mua dầu với mức chiết khấu. Theo số liệu được nêu trong nguồn, dầu Nga chiếm gần một nửa lượng dầu nhập khẩu của Ấn Độ trong tháng 8 của giai đoạn được đề cập, trước khi tỷ trọng này giảm dưới sức ép từ Washington và các biện pháp trừng phạt đối với những tập đoàn dầu khí Nga.

Nhập khẩu dầu Nga không chỉ là lựa chọn ngoại giao mà còn gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng của Ấn Độ. Với mức độ phụ thuộc vào dầu nhập khẩu vượt 88%, nước này dễ bị tổn thương trước biến động giá và gián đoạn vận tải quốc tế. Việc cắt giảm nguồn cung đột ngột có thể làm tăng chi phí nhập khẩu, gây sức ép lên cán cân thanh toán và cản trở nỗ lực kiểm soát lạm phát.

Đạo luật Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026 cho phép Mỹ áp thuế lên tới 100% đối với hàng hóa từ các quốc gia mua dầu khí Nga, trong đó có Ấn Độ và Trung Quốc, đồng thời trao cho tổng thống quyền miễn trừ. Trong bối cảnh đó, việc Washington tạm thời cho phép nhập khẩu diesel từ Nga tạo thêm cơ sở để New Delhi đề nghị xem xét nhu cầu năng lượng của mình.

Mỹ có thể coi quyết định này là ngoại lệ nhằm ứng phó với tình trạng khẩn cấp của thị trường. Tuy nhiên, Ấn Độ có thể lập luận rằng việc duy trì các nguồn cung đa dạng cũng là điều kiện thiết yếu để ổn định giá cả và bảo vệ tăng trưởng kinh tế. Khả năng chuyển lập luận này thành nhượng bộ chính sách sẽ phụ thuộc vào diễn biến đàm phán song phương và cách Washington thực thi các quy định trừng phạt.

Quyền tự chủ chiến lược và lựa chọn dài hạn của Ấn Độ

Đối với Ấn Độ, vấn đề cốt lõi không chỉ là tránh các biện pháp thuế quan mà còn là duy trì năng lực hoạch định chính sách dựa trên lợi ích quốc gia. Quyền tự chủ chiến lược, trong trường hợp này, thể hiện ở khả năng cân bằng quan hệ với Mỹ, duy trì các lựa chọn nguồn cung và hạn chế việc một đối tác bên ngoài có thể quyết định những lựa chọn kinh tế thiết yếu của New Delhi.

Ấn Độ có thể sử dụng diễn biến mới để thúc đẩy tham vấn với Washington, yêu cầu làm rõ tiêu chí miễn trừ và nhấn mạnh tác động của các biện pháp trừng phạt đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Lập luận có sức thuyết phục nhất không nhất thiết là phủ nhận mục tiêu chính sách của Mỹ đối với Nga, mà là chứng minh rằng việc duy trì các nguồn cung đa dạng giúp giảm nguy cơ gián đoạn và hạn chế những cú sốc giá có thể ảnh hưởng đến nhiều nền kinh tế.

Dù vậy, quyền tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với việc phụ thuộc lâu dài vào dầu Nga hoặc bỏ qua hệ quả ngoại giao từ lựa chọn đó. Ấn Độ vẫn cần cân bằng quan hệ với Mỹ, quản lý rủi ro từ các biện pháp thuế quan và tiếp tục đa dạng hóa nguồn cung. Tăng cường dự trữ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo và mở rộng quan hệ với nhiều nhà cung cấp sẽ giúp New Delhi giảm tính dễ tổn thương trước những cú sốc địa chính trị.

Về lâu dài, nghịch lý năng lượng hiện nay cho thấy chính sách đối ngoại và an ninh kinh tế không thể tách rời. Những mục tiêu địa chính trị chỉ có thể được duy trì bền vững khi tính đến chi phí kinh tế và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia. Đối với Ấn Độ, bảo vệ quyền tự chủ chiến lược vì thế đòi hỏi không chỉ khả năng phản ứng trước sức ép từ bên ngoài mà còn năng lực xây dựng một hệ thống năng lượng linh hoạt, đa dạng và bền vững hơn.