Ngày 15/8/2026, Ấn Độ kỷ niệm 80 năm độc lập. Nhìn lại chặng đường phát triển, sự biến đổi của thị trường lao động phản ánh khá rõ quá trình chuyển mình của nền kinh tế. Từ một quốc gia dựa chủ yếu vào nông nghiệp và khu vực nhà nước, Ấn Độ đã trở thành một trung tâm dịch vụ, công nghệ và đổi mới sáng tạo quan trọng. Cùng với nền kinh tế, quan niệm về một “công việc tốt” cũng thay đổi.

Trong những thập niên đầu sau độc lập, việc làm nhà nước và sinh kế nông nghiệp gắn với sự ổn định. Nông nghiệp từng sử dụng gần 70% lực lượng lao động vào đầu những năm 1980 và hiện vẫn sử dụng khoảng 46%. Trong khi đó, khu vực nhà nước là một trong những nguồn việc làm được coi trọng nhất. Tuy nhiên, mô hình này không thể hấp thụ toàn bộ lực lượng lao động ngày càng tăng, cũng không tạo đủ động lực để chuyển dịch nhanh sang các ngành có năng suất cao hơn.

Cải cách kinh tế năm 1991 đã thay đổi căn bản cấu trúc đó. Tự do hóa, tư nhân hóa và toàn cầu hóa mở rộng không gian cho khu vực tư nhân, vốn nước ngoài và người lao động Ấn Độ tham gia thị trường toàn cầu. Ngành công nghệ thông tin trở thành biểu tượng của quá trình chuyển đổi. Bengaluru và các trung tâm công nghệ khác đưa nhân lực Ấn Độ trực tiếp vào chuỗi giá trị quốc tế, đồng thời tạo ra một quan niệm mới về nghề nghiệp: an toàn không còn nằm ở một chức danh hay một cơ quan, mà ngày càng nằm ở năng lực của người lao động.

Đây cũng là vấn đề cốt lõi của Viksit Bharat @2047. Một Ấn Độ phát triển không thể chỉ được đo bằng GDP hay vị trí trong nền kinh tế thế giới. Điều quan trọng hơn là liệu tăng trưởng có tạo ra việc làm năng suất cao và giúp lực lượng lao động chuyển dịch sang những ngành có giá trị gia tăng lớn hơn hay không.

Ấn Độ có lợi thế nhân khẩu học đặc biệt, nhưng dân số trẻ chỉ trở thành lợi thế kinh tế khi đi cùng kỹ năng phù hợp. Thực tế cho thấy một nghịch lý đáng chú ý: Ấn Độ vừa có lực lượng lao động rất lớn, vừa thiếu nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế hiện đại. Tỷ lệ thất nghiệp cao ở nhóm thanh niên có trình độ đại học, khoảng cách kỹ năng và quy mô lớn của khu vực phi chính thức cho thấy vấn đề không chỉ là thiếu việc làm, mà còn là thiếu đúng loại việc làm và đúng loại kỹ năng.

AI đang làm cho bài toán này trở nên cấp bách hơn. Công nghệ có thể tự động hóa nhiều nhiệm vụ, kể cả trong những công việc trí thức từng được xem là tương đối an toàn. Nhưng AI không nhất thiết chỉ tạo ra một thị trường lao động “ít việc làm hơn”. Quan trọng hơn, nó đang tái cấu trúc bản thân công việc, khi một số nhiệm vụ được tự động hóa và những nhiệm vụ mới đòi hỏi kỹ năng cao hơn xuất hiện.

Hệ quả là thị trường lao động có nguy cơ phân tầng mạnh hơn. Những người có kỹ năng về AI, dữ liệu, điện toán đám mây, an ninh mạng và công nghệ mới có khả năng tiếp cận những công việc có năng suất và thu nhập cao. Ngược lại, những lao động không thể nâng cấp kỹ năng có thể bị đẩy vào các phân khúc việc làm năng suất thấp hoặc phụ thuộc nhiều hơn vào kinh tế gig.

Vì vậy, thách thức của Ấn Độ không phải là lựa chọn giữa con người và AI, mà là chuẩn bị con người để làm việc cùng AI. Điều này đòi hỏi giáo dục, đào tạo nghề, học tập suốt đời, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng phải trở thành một phần của hạ tầng phát triển. Chính sách việc làm cũng cần chuyển từ tư duy tạo và bảo vệ một công việc sang xây dựng năng lực giúp người lao động có thể chuyển đổi giữa các công việc.

Cùng với nâng cấp kỹ năng là yêu cầu chính thức hóa việc làm. Khu vực phi chính thức và kinh tế gig có vai trò quan trọng trong hấp thụ lao động, nhưng nếu thiếu an sinh xã hội và cơ chế bảo vệ phù hợp, sự linh hoạt của thị trường có thể đồng nghĩa với việc rủi ro được chuyển sang người lao động. Viksit Bharat vì thế không chỉ cần nhiều việc làm hơn, mà cần việc làm có chất lượng hơn.

Cơ hội đang mở ra từ bán dẫn, sản xuất công nghệ cao, năng lượng tái tạo, logistics và các trung tâm năng lực toàn cầu. Nếu được kết nối với một hệ thống phát triển kỹ năng hiệu quả, những lĩnh vực này có thể giúp Ấn Độ chuyển từ lợi thế về quy mô và chi phí lao động sang lợi thế về năng lực, công nghệ và giá trị gia tăng.

Sau 80 năm độc lập, câu chuyện việc làm của Ấn Độ đang bước sang một chương mới. Thế hệ đầu tiên tìm kiếm sự ổn định từ nhà nước; thế hệ sau tìm kiếm cơ hội từ thị trường; thế hệ hiện nay ngày càng phải dựa vào khả năng thích ứng của chính mình. An toàn nghề nghiệp đang chuyển từ “có một công việc” sang “có khả năng tiếp tục có việc làm”.

Đó cũng là phép thử quan trọng đối với Viksit Bharat @2047. Một Ấn Độ phát triển không chỉ cần một nền kinh tế lớn hơn, mà cần một lực lượng lao động có đủ kỹ năng để biến tăng trưởng thành năng suất và biến thay đổi công nghệ thành cơ hội. Sau tám thập niên độc lập, câu hỏi quyết định vì thế không còn là Ấn Độ tạo ra bao nhiêu việc làm, mà là Ấn Độ có thể xây dựng một lực lượng lao động đủ năng lực để dẫn dắt nền kinh tế tới năm 2047 hay không.