Trong bối cảnh năm 2025 - 2026, một bước ngoặt tư duy về AI đã rõ rệt: cuộc tranh luận không còn chỉ dừng ở câu hỏi “mô hình nào mạnh nhất” mà chuyển sang “mô hình đó được áp dụng mạnh mẽ đến đâu trong thế giới thực”. Từ góc độ này, các tập đoàn công nghệ lớn từ Google, OpenAI đến những tên tuổi của Trung Quốc như DeepSeek đã cho thấy sức mạnh mô hình thuần túy chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hoá thành ứng dụng cụ thể, tạo giá trị cho người dùng và xã hội. Việc Ấn Độ đăng cai AI Impact Summit là tín hiệu cho thấy khuôn khổ thảo luận toàn cầu bắt đầu lắng nghe tiếng nói của các nền kinh tế đang phát triển.

Ấn Độ có lợi thế chiến lược để dẫn dắt luận điểm “dân chủ hoá AI”: hệ sinh thái kỹ thuật số công cộng quy mô lớn gồm định danh số, thanh toán điện tử, hạ tầng dữ liệu và thị trường nội địa khổng lồ giúp thử nghiệm các giải pháp AI nhằm mục tiêu bao trùm và chi phí thấp. Tại sự kiện, Thủ tướng Narendra Modi đã khai mạc với bài phát biểu thúc đẩy tham vọng “thiết kế tại Ấn Độ, phục vụ toàn cầu”, kêu gọi biến AI thành công cụ phát triển bao trùm cho các nước Phương Nam toàn cầu. Những cam kết đầu tư hạ tầng đám mây và trung tâm dữ liệu được nhắc tới như phần minh chứng cho định hướng này.

Một điểm quan trọng nổi lên từ các bàn thảo: khả năng sinh lợi tức thì từ đầu tư AI vẫn là câu hỏi mở. Khi nhiều ứng dụng AI hiện được dùng như “trợ lý cá nhân” hoặc công cụ thay thế những giải pháp đã có, giá trị đổi mới không tự động chuyển hóa thành lợi nhuận ở quy mô doanh nghiệp. Sự bùng nổ sớm dễ dẫn tới “bong bóng” đầu tư; song một cú “vỡ nợ” cũng có thể là cơ hội để tái tập trung vào hiệu quả nguồn lực, bền vững và những ứng dụng thực sự tạo giá trị. Đây là lý do tại sao khái niệm Small-AI - các mô hình hẹp, lấy bối cảnh địa phương làm trung tâm, phục vụ nông nghiệp, y tế, giáo dục, tài chính và quản trị - được nhiều chuyên gia ủng hộ.

Để Small-AI phát huy tác dụng với các nước đang phát triển, ba trục chính cần được kết hợp: (1) hạ tầng phân tán để vượt “khoảng cách năng lực tính toán” và thích ứng với cơ sở hạ tầng yếu; (2) nguyên tắc mã nguồn mở, minh bạch trong phát triển mô hình nhằm giảm phụ thuộc vào độc quyền; (3) liên minh đa phương trong nghiên cứu và phát triển để chia sẻ tài nguyên tính toán, nhân lực và dữ liệu theo mô hình tương tự các dự án khoa học hợp tác trước đây. Đây không phải là giải pháp công nghệ thuần túy mà là chiến lược công và chính sách: cân bằng đổi mới với an toàn, quyền tiếp cận và phát triển năng lực nội sinh.

Sự hiện diện của các học giả hàng đầu, trong đó có những tiếng nói cảnh báo và kêu gọi cân bằng nhắc chúng ta rằng, tiến bộ kỹ thuật đi đôi với trách nhiệm tư duy sâu sắc; AI không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là lực lượng định hình đời sống xã hội và quỹ đạo văn minh. Tại thời điểm thế giới phân cực giữa cạnh tranh quyền lực và nhu cầu hợp tác toàn cầu, hội nghị ở New Delhi đặt ra thử thách cho Ấn Độ và các nước đang phát triển: liệu họ có thể biến vị thế chủ nhà thành tiếng nói đại diện lợi ích đa số nhằm thúc đẩy “dân chủ hoá AI”, độ bền chuỗi cung ứng, và chuẩn mực kỹ thuật mang tính toàn cầu?

Sự kiện India AI Impact Summit 2026 là một phép thử địa chính trị và công nghệ. Thành công không đo bằng quy mô sân khấu hay số lượng cam kết đầu tư, mà bằng chất lượng các cam kết chính sách: mở rộng tiếp cận, hỗ trợ năng lực nội địa, và xây dựng khung quản trị vừa khắt khe vừa công bằng để AI thực sự phục vụ con người, hành tinh và tiến bộ xã hội.