Ấn Độ đang bước vào một giai đoạn mới trong chính sách không gian và công nghiệp quốc phòng, trong đó ranh giới giữa năng lực nhà nước và năng lực thương mại ngày càng được tổ chức lại. Tranh luận đặt Indian Space Research Organisation (ISRO) đối lập với các doanh nghiệp tư nhân, vì thế có nguy cơ bỏ qua bản chất của cải cách từ năm 2020. Vấn đề cốt lõi không phải là nhà nước rút lui để nhường chỗ cho tư nhân, mà là nhà nước tái định vị vai trò của mình trong một hệ sinh thái công nghiệp có quy mô lớn hơn.

Trong lĩnh vực quốc phòng, hệ sinh thái công nghiệp Ấn Độ hiện gồm 16 doanh nghiệp nhà nước, khoảng 500 doanh nghiệp quốc phòng được cấp phép và gần 17.000 doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Tỷ trọng của khu vực tư nhân trong sản xuất quốc phòng tăng từ 22% năm tài khóa 2024–2025 lên 24% năm 2025–2026. Đáng chú ý hơn, khu vực tư nhân ngày càng tham gia vào nghiên cứu và phát triển thông qua các chương trình của Defence Research and Development Organisation (DRDO), trong đó doanh nghiệp và các công ty khởi nghiệp trở thành đối tác phát triển và sản xuất.

Xu hướng tương tự đang diễn ra trong lĩnh vực không gian. Nền kinh tế không gian Ấn Độ hiện đạt khoảng 9 tỷ USD. Một số hệ thống phóng vệ tinh vốn trước đây chủ yếu do ISRO phát triển, như Polar Satellite Launch Vehicle và Small Satellite Launch Vehicle, đang được chuyển dần sang khu vực thương mại. Các doanh nghiệp tư nhân cũng được định vị như những đối tác phát triển và sản xuất, tiến tới đảm nhiệm vai trò tích hợp toàn hệ thống thay vì chỉ cung cấp linh kiện và phân hệ.

Đây là sự thay đổi có ý nghĩa đối với năng lực chiến lược của Ấn Độ. Trong khuôn khổ Space-Based Surveillance III, các doanh nghiệp ngoài nhà nước sẽ tham gia chế tạo 52 vệ tinh mới. Ấn Độ cũng dự kiến đưa vệ tinh thông tin liên lạc địa tĩnh đầu tiên do doanh nghiệp tư nhân chế tạo lên quỹ đạo vào năm 2028. Những diễn biến này cho thấy thương mại hóa đang được sử dụng như một phương thức mở rộng năng lực công nghiệp của nhà nước, chứ không đơn thuần là chuyển giao hoạt động cho khu vực tư nhân.

Kinh nghiệm từ các cuộc xung đột gần đây càng làm nổi bật logic này. Chiến tranh hiện đại đòi hỏi các quốc gia không chỉ sở hữu một số lượng hạn chế các hệ thống vũ khí công nghệ cao mà còn phải duy trì năng lực sản xuất hàng loạt, bổ sung nhanh chóng và bảo đảm chuỗi cung ứng trong điều kiện khủng hoảng. Đối với lĩnh vực không gian, yêu cầu này còn bao gồm khả năng thay thế vệ tinh, phóng bổ sung và cập nhật phần mềm nhanh chóng nhằm thích ứng với thay đổi của môi trường tác chiến.

Điều đó đặt ra một bài toán mà ISRO khó có thể tự mình giải quyết. Thế mạnh truyền thống của ISRO nằm ở nghiên cứu, phát triển công nghệ và thực hiện những nhiệm vụ không gian phức tạp. Nhưng từ một công nghệ tốt đến khả năng sản xuất với số lượng lớn là một khoảng cách công nghiệp đáng kể. Nếu Ấn Độ chỉ duy trì khoảng hai đến ba vụ phóng mỗi năm, khả năng tiếp cận không gian sẽ bị giới hạn ngay cả khi năng lực công nghệ tiếp tục được cải thiện. Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc đã tạo ra khoảng cách rất lớn về tần suất phóng, mở rộng năng lực sản xuất và phóng thương mại trở thành một yêu cầu kinh tế, đồng thời là yêu cầu chiến lược.

Thương mại hóa còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế không gian. Khi số lượng vệ tinh và vụ phóng tăng lên, nhu cầu đối với các ngành công nghiệp hạ nguồn cũng mở rộng. Việc chính quyền Assam quan tâm đến việc sở hữu vệ tinh phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội và an ninh đã thu hút sự quan tâm của 13 doanh nghiệp công nghệ không gian Ấn Độ. Nếu các bang khác hình thành nhu cầu tương tự, thị trường trong nước sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy các dịch vụ phóng theo yêu cầu.

Từ góc độ an ninh, một hệ sinh thái thương mại phát triển cũng có thể tạo nền tảng cho năng lực phản ứng nhanh. Trong những tình huống chiến thuật, quân đội và các cơ quan tình báo kỹ thuật có thể cần đưa nhanh vệ tinh lên quỹ đạo để đáp ứng những yêu cầu phát sinh. Khả năng này khó hình thành nếu năng lực sản xuất tên lửa vẫn dựa trên mô hình sản xuất quy mô nhỏ và tần suất thấp.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ thương mại hóa với tư nhân hóa. Tư nhân hóa về cơ bản liên quan đến chuyển giao quyền sở hữu, trong khi thương mại hóa có thể mở rộng hoạt động cho doanh nghiệp nhưng vẫn duy trì quyền sở hữu, định hướng và kiểm soát chiến lược của nhà nước. Mô hình mà Ấn Độ đang theo đuổi gần với phương án thứ hai. Nhà nước tiếp tục xác định các ưu tiên chiến lược, tài trợ cho nghiên cứu nền tảng và duy trì vai trò định hướng, trong khi doanh nghiệp đảm nhiệm ngày càng nhiều hoạt động sản xuất, tích hợp và thương mại hóa.

Vì vậy, cải cách không gian của Ấn Độ nên được nhìn nhận như một quá trình tái cấu trúc quan hệ giữa nhà nước và công nghiệp hơn là sự thay thế ISRO bằng khu vực tư nhân. Mục tiêu cuối cùng là hình thành một cơ sở công nghiệp đủ lớn để biến năng lực khoa học thành năng lực sản xuất, tạo ra khả năng phóng thường xuyên, phản ứng nhanh và duy trì khả năng tiếp cận không gian trong những điều kiện chiến lược thay đổi. Đây cũng là cách nước này tìm cách kết hợp năng lực công nghệ của nhà nước với sức mạnh mở rộng quy mô của thị trường nhằm củng cố tự chủ chiến lược trong một không gian ngày càng có ý nghĩa kinh tế và an ninh.