Một năm sau hình ảnh Narendra Modi đứng giữa Tập Cận Bình và Vladimir Putin tại hội nghị SCO ở Thiên Tân gây chú ý trên truyền thông quốc tế, mọi ánh nhìn lại hướng về Bishkek. Hội nghị lần thứ 25 diễn ra trong bối cảnh SCO đã thay đổi đáng kể so với thời điểm được thành lập. Tổ chức này hiện đã mở rộng thành một không gian gồm 10 thành viên, trải dài từ Đông Á đến Nam Á, Trung Á và Trung Đông. Việc Ấn Độ và Pakistan gia nhập năm 2017, Iran năm 2023 và Belarus năm 2024 đã khiến SCO trở thành một trong những diễn đàn phản ánh rõ nhất sự dịch chuyển của trọng tâm địa chính trị về phía khu vực Á Âu.

Tuy nhiên, SCO không phải NATO của phương Đông. Điểm đáng chú ý của tổ chức nằm ở chính sự khác biệt giữa các thành viên. Trung Quốc và Ấn Độ cạnh tranh chiến lược, Nga đối đầu với phương Tây, Iran chịu sức ép trừng phạt, trong khi Ấn Độ và Pakistan vẫn tồn tại những bất đồng sâu sắc. Chính vì vậy, giá trị của SCO không nằm ở khả năng tạo ra một khối thống nhất, mà ở việc duy trì một không gian đối thoại giữa những cường quốc và quốc gia có lợi ích không đồng nhất. Với New Delhi, đây là đặc điểm có lợi cho chính sách tự chủ chiến lược.

Ấn Độ đến hội nghị Bishkek với một bài toán nhiều tầng. Trước hết là Trung Quốc, sau nhiều năm căng thẳng, SCO tạo ra một kênh để hai nước tiếp tục kiểm soát cạnh tranh song phương trong một cấu trúc đa phương. Ấn Độ không tìm kiếm một sự liên kết với Trung Quốc, nhưng cũng không muốn để quan hệ Ấn - Trung bị đóng khung hoàn toàn trong logic đối đầu. Việc duy trì đối thoại trong SCO vì thế có ý nghĩa như một cơ chế quản trị cạnh tranh, qua đó mở rộng không gian cho Ấn Độ theo đuổi các lợi ích khác.

Với Nga, SCO lại mang một ý nghĩa khác. Nước Nga vẫn là một đối tác quan trọng của Ấn Độ, nhưng cuộc chiến Ukraine và sự đối đầu ngày càng sâu sắc giữa Nga với phương Tây đã làm thay đổi môi trường chiến lược của Ấn Độ. New Delhi không muốn chọn bên mà muốn duy trì khả năng hợp tác với các bên. Sự hiện diện của ông Putin tại Bishkek vì thế cho phép ông Modi củng cố quan hệ với Nga mà không cần biến SCO thành một diễn đàn chống phương Tây. Đây chính là khác biệt quan trọng giữa cách Ấn Độ tham gia SCO và cách một số nước nhìn nhận tổ chức này như công cụ định hình một trật tự đối trọng với phương Tây.

Iran làm bài toán của Ấn Độ trở nên phức tạp hơn. Việc Thủ tướng Modi gặp Tổng thống Masoud Pezeshkian trong bối cảnh xung đột và các biện pháp trừng phạt liên quan đến Iran đặt New Delhi trước yêu cầu cân bằng giữa quan hệ với Tehran, lợi ích thương mại và kết nối Á Âu, cùng quan hệ với Mỹ. Những vấn đề liên quan đến eo biển Hormuz càng cho thấy an ninh Trung Đông không còn là một vấn đề xa đối với Ấn Độ. Nó tác động trực tiếp tới năng lượng, thương mại và các hành lang kết nối mà New Delhi đang theo đuổi.

Trong bối cảnh đó, SCO có thể trở thành một phần của chiến lược kết nối rộng hơn của Ấn Độ. Hành lang vận tải quốc tế Bắc - Nam nối Nga với Mumbai qua Iran và mạng lưới các điểm dừng Con đường Tơ lụa cho thấy cạnh tranh địa chính trị ngày nay không chỉ diễn ra trên bản đồ quân sự. Nó còn diễn ra thông qua cảng biển, tuyến vận tải, năng lượng và hạ tầng thương mại. Đối với New Delhi, Trung Á vì thế không đơn thuần là sân sau của Nga hay không gian ảnh hưởng của Trung Quốc, mà ngày càng trở thành một phần trong tính toán chiến lược riêng của Ấn Độ.

Đây cũng là lý do hội nghị Bishkek có ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ SCO. Modi có thể sử dụng cuộc gặp để chuẩn bị cho BRICS tại New Delhi, thúc đẩy chương trình nghị sự về hợp tác giữa các nước đang phát triển và xử lý những khác biệt có nguy cơ cản trở đồng thuận. Đồng thời, New Delhi còn có lợi ích trong việc thúc đẩy hội nghị thượng đỉnh Ấn Độ - Trung Á vốn nhiều lần bị trì hoãn. Việc tranh thủ sự ủng hộ của các nước Trung Á cho những mục tiêu ngoại giao khác, trong đó có chiến dịch giành ghế không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2028 - 2029, cũng cho thấy SCO đang được Ấn Độ nhìn nhận như một không gian ngoại giao đa tầng.

Sự khác biệt trong cách tiếp cận của Ấn Độ là New Delhi không cần SCO trở thành một khối quyền lực thống nhất. Chính sự đa dạng và những khác biệt nội tại lại mở ra không gian để Ấn Độ hợp tác với Trung Quốc, duy trì quan hệ với Nga, kết nối với Trung Á và làm việc với Iran mà không bị cuốn vào một liên minh cứng nhắc. Vì vậy, giá trị của SCO đối với New Delhi không nằm ở việc tạo thêm một cực quyền lực, mà ở khả năng giúp Ấn Độ giữ vững quyền lựa chọn giữa các cực quyền lực.