Năm 2026 là một năm đặc biệt khó khăn đối với chủ nghĩa đa phương. Xung đột kéo dài tại Tây Á, bất ổn quanh eo biển Hormuz, chi phí năng lượng và bảo hiểm gia tăng, cùng chính sách thuế quan khó dự đoán của Mỹ đang làm môi trường thương mại quốc tế thêm phân mảnh. BRICS không đứng ngoài những biến động đó. Tuy nhiên, nhóm vẫn duy trì được đối thoại giữa các thành viên có lợi ích và định hướng chiến lược rất khác nhau.

Điều này cho thấy cần nhìn nhận BRICS theo đúng bản chất của nó. BRICS là một nền tảng hợp tác giữa các nước đang phát triển và mới nổi, không phải một liên minh chống phương Tây. Nhóm cũng không đặt mục tiêu hình thành một lập trường chung về mọi vấn đề địa chính trị. Giá trị của BRICS nằm nhiều hơn ở việc tạo thêm không gian cho các thành viên theo đuổi tự chủ chiến lược trong một trật tự quốc tế ngày càng đa cực.

Sự mở rộng của BRICS làm bài toán này phức tạp hơn. Việc Iran và UAE cùng tham gia khiến những khác biệt về lợi ích khu vực có thể trực tiếp tác động đến khả năng đạt đồng thuận. Nhưng đây cũng là lý do không nên đồng nhất với đồng thuận và thống nhất. Các thành viên có thể bất đồng về một cuộc xung đột nhưng vẫn hợp tác về thương mại, phát triển, năng lượng hoặc công nghệ. Khả năng “đồng ý để bất đồng” có thể chính là điều kiện giúp BRICS duy trì được tính đa dạng của mình.

Đây là cách tiếp cận đặc biệt phù hợp với Ấn Độ. New Delhi đồng thời tham gia BRICS, SCO và Quad, duy trì quan hệ với Mỹ, Nga, Trung Quốc và nhiều đối tác khác. Vì vậy, một BRICS trở thành khối đối đầu với phương Tây sẽ thu hẹp thay vì mở rộng không gian chiến lược của Ấn Độ. Trong nhiệm kỳ Chủ tịch năm 2026, New Delhi có lợi ích rõ ràng trong việc giữ BRICS theo hướng thực dụng, không ý thức hệ và dựa trên hợp tác từng vấn đề.

Thương mại là lĩnh vực thể hiện rõ nhất cách tiếp cận này. Chương trình năm 2026 tập trung vào củng cố hệ thống thương mại đa phương, đặc biệt là WTO, mở rộng tài chính thương mại cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, tăng cường hợp tác trong chuỗi giá trị toàn cầu và xây dựng nguyên tắc cho dịch vụ kỹ thuật số xuyên biên giới. Đây đều là những vấn đề có khả năng tạo ra lợi ích chung mà không đòi hỏi các thành viên phải giải quyết những bất đồng chiến lược sâu sắc.

Việc kéo dài Chiến lược Đối tác Kinh tế BRICS đến năm 2030 cũng cho thấy nhóm đang tìm kiếm một chương trình hợp tác dài hạn hơn. Tuy nhiên, không nên kỳ vọng BRICS nhanh chóng trở thành một khối kinh tế thống nhất. Các sáng kiến hiện nay chủ yếu mang tính tự nguyện, nhằm giảm chi phí giao dịch, cải thiện khả năng tương thích và tạo thuận lợi cho thương mại. Cách tiếp cận từng bước này có thể phù hợp hơn với một nhóm ngày càng đa dạng.

Tranh luận về tiền tệ cũng cần được đặt trong cùng logic. Việc tăng cường sử dụng đồng nội tệ và phát triển các cơ chế thanh toán thay thế có thể giúp giảm rủi ro tỷ giá và chi phí giao dịch. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc BRICS đang tìm cách thay thế đồng USD. Nhiều nền kinh tế thành viên vẫn gắn kết sâu với hệ thống tài chính dựa trên USD, trong khi việc thay thế một đồng tiền thống trị bằng một đồng tiền khác sẽ chỉ tạo ra một dạng phụ thuộc mới. Mục tiêu thực tế hơn là đa dạng hóa lựa chọn và giảm những dạng phụ thuộc có thể gây tổn thương cho thương mại.

Vì vậy, thành công của nhiệm kỳ Chủ tịch BRICS của Ấn Độ không nên được đo bằng việc nhóm có thể đưa ra một tiếng nói chung về mọi cuộc khủng hoảng quốc tế. Một tiêu chuẩn thực tế hơn là liệu New Delhi có thể duy trì đồng thuận trong những lĩnh vực mà hợp tác thực chất là khả thi hay không.

Thương mại, tài chính phát triển, năng lượng, công nghệ và các Mục tiêu Phát triển Bền vững là những lĩnh vực như vậy. Nếu biến được sự đồng thuận thành các cơ chế và kết quả cụ thể, Ấn Độ có thể củng cố vai trò của BRICS như một nền tảng hợp tác giữa các quốc gia khác biệt, thay vì cố gắng biến nhóm thành một khối thống nhất.

Trong một thế giới mà cạnh tranh địa chính trị ngày càng làm suy yếu các cơ chế đa phương, khả năng cùng hành động mà không cần cùng quan điểm có thể trở thành giá trị quan trọng nhất của BRICS. Với Ấn Độ, đó cũng là cách để thúc đẩy tự chủ chiến lược mà không biến BRICS thành một dự án chống phương Tây.