Bài viết phân tích vì sao bảo đảm nguồn cung phosphate và nguyên liệu phân bón không đơn thuần là câu chuyện kinh tế, mà đã trở thành một thành tố an ninh quốc gia, gắn chặt với chính sách đối ngoại, cơ sở công nghiệp và chiến lược “Atmanirbhar” của Ấn Độ. Phân tích này dựa trên hiện trạng nhập khẩu nguyên liệu, các bước ngoặt ngoại giao gần đây và những lựa chọn chính sách khả dĩ cho New Delhi.

Thứ nhất, về thực trạng tài nguyên và chuỗi cung ứng: khoáng phosphate phân phối không đồng đều toàn cầu, và nhà sản xuất lớn nhất thế giới giữ vị thế quyết định đối với nguồn cung. Việc hợp tác thẳng với nhà sản xuất lớn này có thể bảo đảm nguồn nguyên liệu dài hạn cho các nhà máy sản xuất acid phosphoric và phân bón hoàn chỉnh tại Ấn Độ.

Thứ hai, bức tranh nội tại của Ấn Độ cho thấy tính dễ tổn thương: ngành phân bón Ấn Độ phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu nhập khẩu và trên thực tế phần lớn đầu vào năng lượng cho sản xuất ure được cung cấp bởi khí tự nhiên nhập khẩu. Các ước tính gần đây chỉ ra tỉ lệ lớn khí dùng cho sản xuất ure là khí nhập khẩu, khiến giá thành phân bón trong nước bị liên kết chặt chẽ với biến động giá năng lượng toàn cầu. Điều này làm gia tăng rủi ro cho an ninh lương thực khi nguồn và giá khí hoặc phosphate bị gián đoạn.

Thứ ba, yếu tố chính trị và địa chiến lược không thể bỏ qua. Ấn Độ đã tiến hành một loạt sáng kiến hướng ra ngoài để giảm lệ thuộc truyền thống; song các động thái đối ngoại của bên thứ ba, ví dụ các quan hệ chiến lược mới giữa một số nước Vùng Vịnh và các đối tác khu vực, có thể làm phức tạp môi trường an ninh nguồn cung. Gần đây New Delhi ký kết các thoả thuận dài hạn để gia tăng cung ứng DAP từ khu vực Vùng Vịnh, nhưng đồng thời những liên kết an ninh giữa một số nước Trung Đông và các đối tác khác có thể tạo ra cân nhắc địa chính trị trong lựa chọn đối tác nguồn cung.

Thứ tư, bài học thực tiễn từ mô hình hợp tác công–tư và đầu tư trực tiếp nước ngoài: dự án nhà máy quốc phòng do một tập đoàn Ấn Độ tổ chức triển khai tại nước ngoài cho thấy một con đường khả thi thông qua liên doanh, chuyển giao công nghệ và xây dựng chuỗi cung ứng khu vực. Sự hợp tác tương tự trong phân khúc phân bón, tức là liên doanh khai thác quặng, xây dựng nhà máy acid phosphoric và nhà máy sản xuất TSP/DAP tại chỗ sẽ vừa giảm rủi ro đứt gãy chuỗi, vừa tạo lợi thế công nghiệp cho Ấn Độ trên thị trường xuất khẩu.

Về kỹ thuật nông học và môi trường, cần nhìn nhận lại cơ cấu sử dụng phân: hiện tượng sử dụng quá mức ure (nitơ) và tỷ lệ DAP chứa nitơ thấp (18-46-0) có thể dẫn tới mất cân bằng dinh dưỡng đất. Chuyển dịch kỹ thuật sang sử dụng TSP (46% P2O5) phối hợp với lượng ure hợp lý không những hợp lý hóa cân đối dinh dưỡng mà còn giảm nhu cầu vận chuyển các dạng phân phức hợp không cần thiết, một điểm quan trọng khi tính chi phí logistics và dự trữ chiến lược.

Từ góc độ chính sách, bốn hướng chính gợi mở cho quan hệ đối tác này gồm: (1) đẩy mạnh liên doanh khai thác và chế biến phosphate với phía đối tác sở hữu nguồn nguyên liệu, tạo hợp phần vốn chủ sở hữu Ấn Độ trong mỏ và nhà máy xử lý; (2) ký các hợp đồng mua bán dài hạn có điều khoản điều chỉnh giá và bảo đảm khối lượng; (3) thực hiện cải cách giá khí nội địa theo hướng phản ánh giá nhập khẩu để khuyến khích thăm dò, đầu tư vào nguồn khí trong nước và các công nghệ sản xuất ure xanh; (4) xây dựng dự trữ chiến lược nguyên liệu kết hợp với cơ chế điều phối liên bộ nhằm giảm độ biến động cung cấp trong ngắn hạn. Các biện pháp này nên được triển khai song song với chính sách ngoại giao kinh tế có tính chiến lược, tức ưu tiên các đối tác có cam kết chính trị và ổn định lâu dài.