Quan hệ Ấn Độ - Thổ Nhĩ Kỳ phản ánh sự đan xen giữa cạnh tranh và hợp tác trong chính trị quốc tế. Hai nước khác biệt sâu sắc về chủ quyền, an ninh khu vực và lựa chọn đối tác chiến lược, nhưng vẫn phối hợp trong những lĩnh vực có lợi ích chung. Việc Ankara hỗ trợ dẫn độ các đối tượng bị truy nã về Ấn Độ, ngay sau khi Tổng thống Recep Tayyip Erdogan tiếp tục đề cập đến vấn đề Kashmir tại Đại hội đồng Liên hợp quốc, cho thấy bất đồng chính trị không nhất thiết loại trừ hợp tác thực chất.

Đây không đơn thuần là sự thiếu nhất quán trong chính sách đối ngoại. Các quốc gia có thể bất đồng về nguyên tắc nhưng vẫn hợp tác vì lợi ích thiết thực. Thách thức đối với New Delhi và Ankara là ngăn những bất đồng chiến lược làm suy yếu toàn bộ quan hệ song phương.

Kashmir là điểm bất đồng dai dẳng nhất giữa hai nước. Ankara nhiều lần đưa vấn đề này ra các diễn đàn quốc tế và ủng hộ lập trường của Pakistan về giải quyết tranh chấp thông qua đối thoại quốc tế. Ngược lại, New Delhi khẳng định Jammu và Kashmir cùng Ladakh là bộ phận không thể tách rời của Ấn Độ, đồng thời phản đối sự can thiệp của bên thứ ba.

Việc ông Erdogan liên tục đề cập đến vấn đề Kashmir, đặc biệt sau khi Ấn Độ bãi bỏ Điều 370 của Hiến pháp năm 2019, cho thấy đây không phải bất đồng nhất thời. Lập trường của Ankara vừa củng cố quan hệ với Pakistan, vừa thể hiện tham vọng gia tăng ảnh hưởng trong thế giới Hồi giáo. Tuy nhiên, lựa chọn này khiến New Delhi nghi ngờ mức độ tôn trọng của Thổ Nhĩ Kỳ đối với chủ quyền và lợi ích an ninh của Ấn Độ.

Hai nước vì vậy theo đuổi những cách tiếp cận khó dung hòa. Ấn Độ muốn kiểm soát tiến trình giải quyết Kashmir trong khuôn khổ do mình xác định, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ vai trò rộng hơn của các diễn đàn quốc tế. Cải thiện quan hệ không nhất thiết đòi hỏi hai bên phải đồng thuận về Kashmir, nhưng cần ngăn bất đồng này cản trở mọi hình thức hợp tác khác.

Quan hệ gần gũi giữa Ankara và Islamabad làm gia tăng lo ngại an ninh của New Delhi. Thỏa thuận phòng thủ giữa Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Saudi Arabia tại Mecca ngày 7/8 đặt ra những câu hỏi về khả năng mở rộng hợp tác quân sự và chia sẻ công nghệ. Đặc biệt, khả năng công nghệ máy bay không người lái, tác chiến điện tử và các hệ thống quân sự tiên tiến của Thổ Nhĩ Kỳ được chuyển giao hoặc phát triển chung với Pakistan có thể tác động đến cán cân quân sự Nam Á.

Sự dịch chuyển liên kết tại Tây Á cũng thúc đẩy Ấn Độ tăng cường quan hệ với các đối tác như Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Israel trong những lĩnh vực an ninh, công nghệ và kinh tế. Tuy nhiên, không nên mặc nhiên xem sự phối hợp giữa ba nước là một cơ chế đối trọng thống nhất với Thổ Nhĩ Kỳ, bởi mỗi bên đều có lợi ích riêng.

New Delhi cần vừa theo dõi sát hợp tác quốc phòng giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, vừa duy trì dư địa đối thoại với Ankara. Cách tiếp cận phân biệt giữa những lĩnh vực đe dọa trực tiếp đến an ninh và những lĩnh vực còn khả năng hợp tác sẽ giúp Ấn Độ tránh bị cuốn vào đối đầu trên mọi phương diện.

Bất chấp căng thẳng chính trị, hợp tác chống tội phạm xuyên quốc gia vẫn là điểm tựa thực chất trong quan hệ song phương. Việc Thổ Nhĩ Kỳ hỗ trợ dẫn độ những đối tượng bị cáo buộc cầm đầu các mạng lưới buôn bán heroin và ma túy tổng hợp cho thấy hai nước có thể phối hợp khi lợi ích an ninh tương đồng.

Hiệp ước dẫn độ ký năm 2001 cung cấp cơ sở pháp lý cho hợp tác trong các vụ án nghiêm trọng. Việc sử dụng thông báo truy nã đỏ của Interpol và xác minh giấy tờ cũng cho thấy các cơ chế thực thi pháp luật vẫn có thể vận hành khi đối thoại chính trị gặp trở ngại.

Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, chống tội phạm có tổ chức còn phục vụ lợi ích nội tại. Vị trí nối liền châu Á và châu Âu khiến nước này trở thành mắt xích quan trọng trong các tuyến lưu chuyển xuyên biên giới, đồng thời tạo điều kiện để các mạng lưới tội phạm lợi dụng. Vì vậy, hợp tác với Ấn Độ góp phần bảo vệ an ninh và ổn định trong nước.

Trường hợp này minh họa vai trò của ngoại giao thực dụng. Các quốc gia không cần đồng thuận về toàn bộ lợi ích chiến lược để phối hợp trong những vấn đề cụ thể. Tuy nhiên, hợp tác thực thi pháp luật chỉ giúp ổn định quan hệ, chứ khó giải quyết những khác biệt về Kashmir và quan hệ quân sự Thổ Nhĩ Kỳ - Pakistan.

Việc hai nước nối lại tham vấn cấp bộ ngoại giao vào tháng 4, sau bốn năm gián đoạn, cho thấy cả New Delhi và Ankara đều muốn tránh đối đầu kéo dài. Các cuộc trao đổi tập trung vào thương mại, đầu tư, du lịch, công nghệ, năng lượng, giáo dục và chống khủng bố xuyên biên giới. Đây là những lĩnh vực có thể tạo ra lợi ích cụ thể dù bất đồng chiến lược vẫn tồn tại.

Với Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ là thị trường lớn và đối tác quan trọng trong các mạng lưới kinh tế nối Tây Á, Nam Á, châu Âu và Trung Á. Đối với Ấn Độ, quan hệ với Ankara giúp mở rộng cơ hội thương mại, đa dạng hóa các kênh tiếp cận khu vực và gia tăng dư địa ngoại giao trong thế giới Hồi giáo.

Những lợi ích kinh tế này làm tăng chi phí của việc cắt đứt quan hệ. Phản ứng của doanh nghiệp và người tiêu dùng Ấn Độ trước lập trường của Thổ Nhĩ Kỳ về Pakistan cũng cho thấy căng thẳng chính trị có thể lan sang lĩnh vực kinh tế. Ankara vì vậy có động lực hạn chế ảnh hưởng từ quan hệ với Islamabad đối với các đối tác châu Á khác. Tuy nhiên, mức độ điều chỉnh cần được đánh giá qua hành động cụ thể, thay vì chỉ dựa trên tuyên bố ngoại giao.

Triển vọng cải thiện quan hệ phụ thuộc vào khả năng quản lý bất đồng hơn là xóa bỏ hoàn toàn khác biệt. Ấn Độ có thể tiếp tục phản đối việc quốc tế hóa Kashmir và theo dõi hợp tác quân sự Thổ Nhĩ Kỳ - Pakistan, đồng thời duy trì đối thoại và phối hợp chống tội phạm. Thổ Nhĩ Kỳ cũng có thể tiếp tục quan hệ với Pakistan mà không để lựa chọn này cản trở toàn bộ quan hệ với Ấn Độ.

Nhìn rộng hơn, quan hệ Ấn Độ - Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy trong trật tự quốc tế đa cực, cạnh tranh và hợp tác có thể tồn tại song song. Thước đo cải thiện quan hệ không phải là mọi bất đồng đều biến mất, mà là khả năng ngăn chúng lấn át những cơ hội hợp tác có giá trị. Duy trì đối thoại và các cơ chế phối hợp thực chất sẽ giúp hai nước ổn định quan hệ, dù lòng tin chiến lược sâu rộng vẫn còn xa.