Thương mại hàng hải toàn cầu mở rộng đang trao cho không gian biển một ý nghĩa kinh tế và chiến lược sâu sắc chưa từng có. Với Ấn Độ, đây không chỉ là phản ứng trước xu thế, mà còn là một cuộc tái định vị lịch sử: từ một quốc gia Nam Á bị chi phối bởi tầm nhìn lục địa sang một quốc gia coi Ấn Độ Dương là trục định danh chiến lược. Bài viết phân tích quá trình ấy qua ba trụ cột chính: chuyển đổi tư duy địa chiến lược, hiện đại hóa ngành hàng hải gắn với công nghệ, và kiến tạo hành lang kết nối phục vụ cả tăng trưởng nội tại lẫn vai trò đầu mối khu vực.

Trước hết, sự thay đổi tư duy của Ấn Độ bắt nguồn từ quá trình tái định chuẩn chiến lược dài hạn. Trong phần lớn thời kỳ hậu độc lập, New Delhi tự hình dung mình như một thực thể lục địa, với trọng tâm an ninh và ngoại giao đặt vào biên giới trên bộ. Tuy nhiên, chính sự gần gũi với Ấn Độ Dương đã thúc đẩy nước này dần khoác lên mình căn tính hàng hải. Biểu hiện rõ nét là việc Ấn Độ tham gia và định hình các cơ chế đại dương như IORA và BIMSTEC, qua đó mở rộng khái niệm “láng giềng” ra khỏi phạm vi lục địa, coi các quốc gia Đông Phi, Đông Nam Á hay Australia là những láng giềng hàng hải. Cách tiếp cận này dựa trên một luận điểm chiến lược cốt lõi: đại dương không chia cắt các lục địa mà chính là những cây cầu kết nối và không gian hợp tác, từ đó định hình các sáng kiến thương mại và kết nối với các đối tác cùng chí hướng.

Ở cấp độ vận hành, Ấn Độ đang đại tu toàn diện ngành hàng hải. Lĩnh vực vận tải biển và đóng tàu nhận được ưu tiên đặc biệt trong bối cảnh chỉ một số ít quốc gia thống trị ngành. Tham vọng lọt vào nhóm năm nước đóng tàu hàng đầu là một mục tiêu cụ thể, đòi hỏi hợp tác chặt chẽ với các đối tác dày dạn kinh nghiệm như Nhật Bản và Hàn Quốc – những thế lực công nghiệp tàu biển quan trọng. Các thỏa thuận song phương Ấn–Nhật ký năm 2025 về hợp tác hàng hải là tín hiệu cho thấy New Delhi đang nghiêm túc theo đuổi lộ trình này.

Song song, công nghệ đang định hình lại bản chất ngành hàng hải, và Ấn Độ nỗ lực dẫn dắt quá trình ứng dụng Nhận thức tình huống trên biển (MDA). Trung tâm Hợp nhất Thông tin – Khu vực Ấn Độ Dương (IFC-IOR) là minh chứng cho cách New Delhi không chỉ hiện đại hóa năng lực giám sát của chính mình mà còn kiến tạo một cơ chế chia sẻ thông tin đa phương thông qua các nhóm như Quad và IORA. Đây là bước đi then chốt bởi các tuyến hàng hải và chuỗi cung ứng đang ngày càng dễ tổn thương trước cả thách thức an ninh truyền thống lẫn phi truyền thống. Trong thực tế ấy, an ninh và kết nối trên biển không thể tách rời: sức chống chịu của một hành lang hàng hải phụ thuộc trực tiếp vào việc củng cố an ninh cho chính nó, và công nghệ mới là công cụ không thể thiếu để đáp ứng yêu cầu kép này.

Công cuộc cải cách ngành hàng hải của Ấn Độ còn được dẫn dắt bởi khung chiến lược “Maritime Amrit Kaal” hướng tới xuất sắc hàng hải năm 2047. Trong một thế giới toàn cầu hóa tích hợp và phụ thuộc lẫn nhau, New Delhi không thể chỉ tối ưu hóa tăng trưởng riêng mình qua không gian biển, mà còn phải đóng vai trò chất xúc tác cho các nước láng giềng. Địa lý trao cho Ấn Độ vị thế độc đáo để trở thành đầu mối trung chuyển sống còn cho các quốc gia không có biển như Nepal và Bhutan. Trong khuôn khổ kết nối đa phương thức đang nổi lên, phối hợp đường sắt, đường bộ và đường biển, sự phát triển của ngành hàng hải Ấn Độ sẽ đồng thời tạo ra lợi ích lan tỏa cho các nước láng giềng này. Chính việc kiến tạo sự tăng trưởng bậc hai như một kết quả phụ trợ sẽ giúp Ấn Độ thu được “đơn vị tiền tệ chiến lược” tại một khu vực vốn có mức độ liên kết và hội nhập thấp trong lịch sử.

Cuối cùng, tương lai hàng hải của Ấn Độ phụ thuộc vào khả năng khai thác sức mạnh chiến lược tại những không gian địa lý mới, đồng thời làm sâu sắc thêm quan hệ tại những khu vực tuy đã hiện diện nhưng còn nhiều dư địa. Đông Nam Á là một ví dụ điển hình: dù luôn là trọng tâm trong chính sách Hướng Đông và Hành động Hướng Đông, kết nối hạ tầng và các tuyến thương mại Ấn Độ – Đông Nam Á vẫn ở mức khiêm tốn. Tương tự, hành lang Chennai – Vladivostok dù được thảo luận nhiều nhưng tăng trưởng thực chất còn hạn chế. Với việc băng tan ở Bắc Cực mở ra những tuyến thương mại mới, Ấn Độ buộc phải thúc đẩy các quan hệ đối tác mới, và điều kiện tiên quyết chính là duy trì sức nặng chiến lược tại những địa bàn mới – yếu tố quyết định năng lực dẫn dắt tương lai hàng hải toàn cầu.