Bối cảnh thế giới đầy biến động

Năm 2026 chứng kiến sự phân cực giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt, buộc các quốc gia tầm trung như Ấn Độ và các nước châu Âu phải tái định vị chiến lược. Nước Mỹ dưới chính quyền Trump 2.0 tiếp tục theo đuổi chính sách "Nước Mỹ trên hết" với các biện pháp bảo hộ thương mại và do dự trong cam kết an ninh toàn cầu, thậm chí đối với các quốc gia đồng minh NATO. Trong khi đó tại châu Âu, đặc biệt là Đức, đang đối mặt với hậu quả của cuộc chiến Ukraine kéo dài, dẫn đến việc cắt giảm sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng Nga, đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, và củng cố an ninh độc lập hơn. Mặt khác, Ấn Độ vẫn gánh chịu áp lực từ Trung Quốc về các vấn đề an ninh biên giới, mối quan hệ quân sự bền chặt giữa Bắc Kinh-Islamabad, và cạnh tranh ảnh hưởng ở Nam Á cũng như các diễn đàn đa phương.

Dưới lăng kính quan hệ quốc tế, khái niệm Ấn Độ - châu Âu đại diện cho một chiến lược cân bằng mềm, không đối đầu trực tiếp với Mỹ hay Trung Quốc mà nhằm tạo ra các trục bổ sung để giảm rủi ro. Là nền kinh tế hàng đầu châu Âu, Đức đang dẫn dắt quá trình tái vũ trang, với chi tiêu quốc phòng dự kiến đạt 3,5% GDP vào cuối thập kỷ, tương đương gần 200 tỷ USD/năm. Ấn Độ đang đẩy mạnh hiện đại hóa quốc phòng và đa dạng hóa nguồn cung vũ khí, giảm lệ thuộc vào Nga. Sự hội tụ này không chỉ là phản ứng trước sức ép địa chính trị mà còn phản ánh chủ nghĩa hiện thực trong quan hệ quốc tế, nơi các quốc gia tìm kiếm đối tác để tối đa hóa lợi ích an ninh và kinh tế.

Kết quả từ chuyến thăm Ấn Độ của Thủ tướng Đức

Là chuyến thăm châu Á đầu tiên của Thủ tướng Merz kể từ khi nhậm chức năm 2025, sự kiện này đã mang lại 19 Biên bản ghi nhớ (MoU) và 8 tuyên bố quan trọng, phản ánh chiều sâu hợp tác. Các lĩnh vực bao quát quốc phòng, thương mại, khoáng sản quan trọng, dược phẩm, di cư lao động, năng lượng sạch và công nghệ mới nổi, phù hợp với lợi ích cốt lõi của cả hai bên.

Về quốc phòng và an ninh, hai bên ký Tuyên bố Ý định chung về Tăng cường hợp tác công nghiệp quốc phòng song phương, mở đường cho hợp tác cùng phát triển và sản xuất thiết bị quân sự. Ấn Độ hoan nghênh Đức tham gia các cuộc tập trận hải quân và không quân năm 2026, bao gồm MILAN, Hội nghị Thượng đỉnh Hải quân Ấn Độ Dương (IONS), và cử sĩ quan liên lạc tới Trung tâm Hợp nhất Thông tin Ấn Độ Dương (IFC-IOR). Các cuộc đàm phán về chương trình chế tạo tàu ngầm trị giá hơn 8 tỷ USD giữa Thyssenkrupp Marine Systems (Đức) và Mazagon Dock Shipbuilders (Ấn Độ) đang tiến triển, tập trung vào chuyển giao công nghệ và sản xuất địa phương theo chiến lược "Make in India". Ngoài ra, hai bên cam kết tăng cường hợp tác quân sự thông qua tập trận chung, đối thoại cấp cao và đào tạo, bao gồm đối thoại ngoại giao-an ninh mới ở cấp 1.5. Từ góc nhìn an ninh quốc tế, những bước đi này không chỉ nâng cao năng lực phòng thủ mà còn góp phần ổn định Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đối trọng với sự mở rộng hải quân của Trung Quốc.

Về kinh tế-thương mại, chuyến thăm tái khẳng định cam kết hoàn tất Hiệp định Thương mại tự do EU-Ấn Độ (FTA) trong tháng 1/2026. Đến ngày 20/1/2026, các cuộc đàm phán đã hoàn tất 20/24 chương, với các vấn đề còn lại về bảo hộ đầu tư và chỉ dẫn địa lý đang được giải quyết. Một thông báo chính thức dự kiến tại Hội nghị Thượng đỉnh EU-Ấn Độ lần thứ 16 vào ngày 27/1/2026 tại New Delhi, trùng với dịp lãnh đạo EU như Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa thăm Ấn Độ nhân Quốc khánh (26/1). Kim ngạch thương mại song phương Ấn Độ-Đức vượt 50 tỷ USD, và FTA sẽ thúc đẩy xuất khẩu Ấn Độ sang châu Âu, đặc biệt trong công nghệ cao và dịch vụ. Đức cũng công bố miễn thị thực quá cảnh cho công dân Ấn Độ, thúc đẩy di cư lao động và kết nối con người.

Các lĩnh vực mới nổi được ưu tiên bao gồm chuỗi giá trị bán dẫn, khai thác khoáng sản quan trọng, hydro xanh, trí tuệ nhân tạo và Đối thoại Kỹ thuật số Ấn Độ-Đức (2026-2027). Những thỏa thuận này hỗ trợ các sáng kiến khu vực như Hành lang Kinh tế Ấn Độ-Trung Đông-châu Âu (IMEC) và hợp tác hàng hải ở Tây Ấn Độ Dương, phản ánh một cách tiếp cận toàn diện trong quan hệ quốc tế.

Ý nghĩa và chiến lược dài hạn

Từ góc nhìn lịch sử, quan hệ Ấn Độ-Đức được duy trì liên tục. Đầu thế kỷ 20, trong Thế chiến I, Đế quốc Đức thông qua Ủy ban Berlin từng hỗ trợ chủ nghĩa dân tộc Ấn Độ để chống thực dân Anh. Dù thất bại nhưng điều này nhấn mạnh vai trò của đối tác bên ngoài trong việc mở rộng không gian chiến lược. Ngày nay, Đức đang đảm nhận trách nhiệm an ninh châu Âu lớn hơn sau thời kỳ hoàn toàn phụ thuộc Mỹ, trong khi Ấn Độ đa dạng hóa quan hệ để đối trọng Trung Quốc. Với bối cảnh thế giới biến chuyển nhanh chóng, New Delhi đang chủ động chuyển hướng sang Berlin và Brussels để ổn định cán cân Âu-Á và thúc đẩy thế giới đa cực.

Với trục kết nối Ấn Độ - Đức, mà mở rộng hơn là Ấn Độ - EU, sẽ kết nối quy mô dân số-thị trường của Ấn Độ với sức mạnh công nghiệp-công nghệ của châu Âu. Các thỏa thuận từ chuyến thăm, bao gồm Đối thoại Chiến lược Ấn Độ-Đức và tham vấn liên chính phủ tại Đức cuối 2026, củng cố tự chủ chiến lược: không trung lập hay đối đầu, mà đa dạng hóa năng động để duy trì Mỹ như đối tác thiết yếu đồng thời tăng cường khả năng chống chịu biến động địa chính trị.

Thách thức và triển vọng

Dù tích cực, việc hiện thực hóa Ấn Độ - EU đối mặt với không ít thách thức. EU cần vượt qua sự phân mảnh nội bộ về chính sách đối ngoại và thương mại, trong khi Ấn Độ phải đảm bảo thực thi thỏa thuận, bao gồm chuyển giao công nghệ. Các khác biệt tồn tại, như quan điểm về Nga, cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon của EU (CBAM) áp dụng cho thép, nhôm và xi măng Ấn Độ từ 1/1/2026, và quyền tiếp cận thị trường nhạy cảm.

Tuy nhiên, với động lực chính trị mạnh mẽ và việc hoàn tất FTA EU-Ấn Độ cuối tháng 1/2026 sẽ là bước ngoặt, thúc đẩy thương mại và đầu tư, đặc biệt khi đàm phán Ấn Độ-Mỹ đang có dấu hiệu đình trệ. Tóm lại, chuyến thăm đến Ấn Độ của thủ tướng Đức đã bước đầu hiện thực hoá trục hợp tác Ấn Độ - EU trên bàn cờ chính trị thế giới. Bằng cách liên kết sức mạnh dân số-thị trường của Ấn Độ với năng lực công nghiệp-công nghệ của châu Âu, trục liên kết này giúp hai bên tăng cường tự chủ chiến lược, góp phần ổn định trật tự đa cực giữa cơn bão cạnh tranh của hai siêu cường Mỹ-Trung.