Trung Á đang ngày càng tự chủ và chủ động định hình môi trường khu vực. Cơ chế tham vấn giữa năm nước Trung Á cùng sự mở rộng hợp tác với Azerbaijan đã tăng cường liên kết với Nam Caucasus. Việc Kyrgyzstan và Tajikistan hoàn tất phân định biên giới, cùng thỏa thuận về điểm tiếp giáp ba bên giữa Uzbekistan, Kyrgyzstan và Tajikistan, cũng góp phần cải thiện an ninh và thúc đẩy hợp tác nội vùng. Cùng với đó, các nước Trung Á tiếp tục đa dạng hóa quan hệ với Trung Quốc, Nga, EU, Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ và các đối tác khác. Vai trò ngày càng lớn của Tổ chức các quốc gia Turkic càng cho thấy khu vực không còn chỉ là không gian cạnh tranh giữa các cường quốc, mà đang trở thành một chủ thể chủ động lựa chọn đối tác và định hình các quan hệ bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, giới hạn lớn nhất của chiến lược Ấn Độ nằm ở khả năng tiếp cận. Kể từ sau năm 1991, New Delhi nhiều lần nhấn mạnh mối liên hệ lịch sử và văn minh với Trung Á. Tuy nhiên, ký ức quá khứ không thể tự chuyển hóa thành ảnh hưởng địa chính trị. Pakistan không tạo điều kiện cho một tuyến đường bộ trực tiếp từ Ấn Độ tới Trung Á. Afghanistan tiếp tục là một biến số an ninh và kết nối phức tạp. Trong khi đó, Iran, nơi Ấn Độ dựa vào để tiếp cận Trung Á, chịu sức ép địa chính trị và các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Điều này làm tăng chi phí và rủi ro đối với các tuyến kết nối qua Chabahar.

Chabahar và Hành lang Vận tải quốc tế Bắc Nam vẫn là những công cụ quan trọng của New Delhi. Tại Đối thoại Ấn Độ - Trung Á lần thứ tư tháng 6/2025, các bên tiếp tục nhấn mạnh việc sử dụng INSTC và Chabahar để tăng cường kết nối. Các nước Trung Á cũng quan tâm hơn tới việc sử dụng Chabahar cho thương mại với Ấn Độ. Tuy nhiên, chính New Delhi cũng thừa nhận nhu cầu đơn giản hóa thủ tục vận tải, tăng cường kết nối tài chính và nâng cao hiệu quả thực tế của các hành lang này. Điều đó cho thấy vấn đề không chỉ là xây dựng hành lang mà còn là bảo đảm hành lang có thể vận hành ổn định và cạnh tranh về chi phí.

Ấn Độ cũng khó cạnh tranh trực diện với Trung Quốc về quy mô đầu tư hạ tầng. Bắc Kinh có lợi thế về địa lý, vốn và khả năng triển khai các dự án xuyên biên giới. Nga vẫn duy trì ảnh hưởng an ninh và lịch sử sâu rộng. Thổ Nhĩ Kỳ có lợi thế về địa lý và quan hệ văn hóa với các quốc gia Turkic. EU và các nước vùng Vịnh lại có nguồn lực tài chính đáng kể. Trong cấu trúc đó, việc cố gắng trở thành một nhà cung cấp hạ tầng lớn tại Trung Á sẽ vượt quá lợi thế tương đối của Ấn Độ.

Vì vậy, New Delhi cần chuyển từ tư duy cạnh tranh ảnh hưởng sang tư duy tạo giá trị. Ấn Độ không nhất thiết phải giành vị trí hàng đầu trong mọi lĩnh vực. Lợi thế của nước này nằm ở những lĩnh vực có chi phí tham gia thấp hơn nhưng khả năng tạo ảnh hưởng dài hạn cao hơn. Công nghệ thông tin, chuyển đổi số, dược phẩm, y tế, giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực, nông nghiệp công nghệ cao và xây dựng năng lực thể chế là những lĩnh vực phù hợp. Đối thoại Ấn Độ Trung Á năm 2025 đã xác định dược phẩm, công nghệ thông tin, nông nghiệp, năng lượng và dệt may là những lĩnh vực có tiềm năng mở rộng hợp tác. Chương trình ITEC của Ấn Độ cũng tiếp tục được các nước Trung Á đánh giá tích cực trong đào tạo công nghệ thông tin và tiếng Anh.

Điều quan trọng hơn là New Delhi cần nhìn Trung Á như một tập hợp các đối tác khác biệt, thay vì một không gian thống nhất. Kazakhstan có vai trò đặc biệt về năng lượng, khoáng sản và kết nối Caspian. Uzbekistan có quy mô dân số và vị trí trung tâm phù hợp với thương mại, công nghiệp và chuyển đổi số. Kyrgyzstan và Tajikistan có nhu cầu lớn hơn về phát triển nguồn nhân lực, y tế và cơ sở hạ tầng xã hội. Turkmenistan lại có ý nghĩa đặc biệt đối với an ninh năng lượng. Cách tiếp cận phân tầng như vậy sẽ thực tế hơn một chiến lược khu vực quá rộng nhưng thiếu nguồn lực triển khai.

Về lâu dài, mục tiêu của Ấn Độ không nên là xây dựng một khối ảnh hưởng tại Trung Á để cạnh tranh với Trung Quốc hay Nga. Mục tiêu phù hợp hơn là trở thành một đối tác có giá trị mà các quốc gia Trung Á chủ động lựa chọn trong chính sách đa phương hóa quan hệ. Điều này đòi hỏi New Delhi phải chấp nhận tính tự chủ của khu vực, thay vì tìm kiếm quan hệ độc quyền. Ấn Độ cũng cần linh hoạt hơn trong xử lý các quan hệ với Iran, Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan và các chủ thể liên quan đến các tuyến kết nối Á Âu.

Mối liên hệ lịch sử vì thế vẫn có giá trị, nhưng chỉ nên được xem là vốn liếng chính trị ban đầu. Nó không thể thay thế cho năng lực kết nối, nguồn lực kinh tế và khả năng triển khai chính sách. Trung Á đang trở thành một khu vực ngày càng tự chủ và đa hướng. Trong môi trường đó, thành công của Ấn Độ sẽ không đến từ việc tái tạo một quá khứ từng sôi động, mà từ khả năng xây dựng những kết nối mới có tính khả thi, có lợi ích cụ thể và có sức bền chiến lược.